Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wirwar van camera's langs de snelweg

Home

KRISTEL VAN TEEFFELEN

Langs de Nederlandse wegen hangen duizenden camera's die kentekens registreren. Als het aan minister Opstelten ligt, gaat de politie meer gebruikmaken van de apparatuur.

Kijk de volgende keer dat u over de snelweg rijdt eens of u camera's ziet hangen. Hoeveel zijn het er? En enig idee van wie die apparatuur is? De kans is groot dat u de tel snel kwijtraakt. Het zijn er veel. Maar hoeveel precies, daar heeft eigenlijk niemand zicht op. De website Sargasso deed er vorig jaar onderzoek naar, waarvoor tal van wob-verzoeken (Wet openbaarheid van bestuur) nodig waren, en concludeerde: langs de Nederlandse wegen hangen zeker 1625 zogenoemde ANPR-camera's. Oftewel, apparatuur met 'automatic numberplate recognition' - systemen die kentekens kunnen herkennen. Daar kun je naar schatting nog duizenden camera's bij optellen die technisch wat simpeler zijn.

Als het aan minister Ivo Opstelten van veiligheid en justitie ligt, gaat de politie meer gebruikmaken van de slimme apparatuur. Nu mag de politie niet veel met de ANPR-systemen langs de weg en op politie-auto's. Alleen zogenoemde 'hits' mogen in een politiedatabase opgeslagen worden voor enkele werkdagen. Dat zijn nummerplaten die geregistreerd staan met bijvoorbeeld een openstaande boete of als gestolen. Alle overige kentekens die door de camera's gezien worden, moeten in principe direct worden gewist.

Van dat hit-systeem maakt de politie gretig gebruik, blijkt uit het jaarverslag van de RDW - de dienst wegverkeer die voertuigen registreert. Het aantal informatieverstrekkingen aan politie, justitie en het ministerie van binnenlandse zaken 'steeg enorm', schrijft de dienst: van 119 miljoen in 2012 naar bijna 240 miljoen in 2013. Meer dan de helft daarvan betrof auto's waar iets 'mee aan de hand is' voor het 'hit'-systeem, aldus de RDW.

Maar dat is niet voldoende, vindt de politie. Om maar een voorbeeld te noemen: komt een misdaad pas meer dan een week na dato aan het licht, dan zou het handig zijn om in eigen systemen op te kunnen zoeken of de auto van een verdachte inderdaad op een bepaalde plek is geweest. Het is daarom een lang gekoesterde wens om alle kentekens die door de camera's worden gezien, op te slaan. Tot 2010 was het bij verschillende korpsen al de praktijk. Tot het College Bescherming Persoonsgegevens daar een stokje voor stak, omdat er geen wettelijke basis voor bleek te zijn.

Opstelten wil daar verandering in brengen. Binnenkort praat de Tweede Kamer verder over het plan om de politie toestemming te geven alle nummerplaten die door de apparatuur worden opgepikt voor vier weken te bewaren. Daarvoor moet een nieuw 'cameraplan' komen. Daarin wordt aangegeven waar er apparatuur hangt en in de toekomst zal komen te hangen. Om het allemaal inzichtelijker te maken, wordt dat cameraplan als het aan Opstelten ligt openbaar gemaakt. Dat betekent voor de automobilist echter nog niet dat hij precies weet waar en wanneer zijn kenteken wordt opgeslagen. De apparatuur langs de weg is namelijk niet alleen van de politie.

Lees verder na de advertentie

Camera's van bedrijven

Van wie nog meer? Een leek zal het verschil niet zien. Een kenner als Rejo Zenger van online burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom, zegt de verschillende camera's inmiddels te kunnen onderscheiden. "Het is een beetje een hobby, vandaar."

Hij somt op: er is opname-apparatuur van de politie, om verdachte voertuigen te onderscheppen. Rijkswaterstaat heeft camera's om bijvoorbeeld files te monitoren, de Koninklijke Marechaussee heeft ze bij de Nederlandse grenzen. Er zijn camera's van gemeenten: zoals die bij milieuzones waar bepaald vrachtverkeer niet mag komen. En van particuliere bedrijven, zoals ARS Traffic & Transport Technology. Dat bedrijf doet in opdracht van organisaties en overheden onderzoek naar verkeersstromen. Om een voorbeeld te noemen: ze kijken waar en wanneer files ontstaan en hoe die voorkomen kunnen worden. Of bekijken voor de gemeente Amsterdam welke afslagen vooral gebruikt worden om naar het centrum te rijden.

Die wirwar aan opname-apparatuur langs de wegen betekent dat het een illusie is te denken dat je ongezien van A naar B kunt rijden. Sargasso rekende uit: wie van Amsterdam naar Rotterdam gaat, wordt zeker twintig keer door een slimme camera gezien. Is dat erg? Ligt eraan wie de gegevens in handen heeft en wat die ermee doet, zegt Zenger. Het probleem: ook dat is voor de weggebruiker moeilijk te achterhalen.

Jan Linssen, directeur van ARS Traffic & Transport Technology, erkent dat het netwerk aan 'sensoren' langs de weg voor de gewone automobilist momenteel ondoorzichtig is. Zijn bedrijf heeft er volgens hem zo'n 2000 hangen, waarvan een deel kentekens kan lezen. Dat betekent echter niet dat de privacy van de weggebruikers in het geding is, vindt hij. "Er zijn voldoende waarborgen die de privacy beschermen. Zo worden de kentekens direct versleuteld. We hebben ook niets aan de persoonsgegevens. Het gaat ons bijvoorbeeld alleen om de vraag: hoe lang doen automobilisten over het stuk tussen sensor A en sensor B?"

Toch wordt de database van ARS wel degelijk ook gebruikt om te achterhalen of een bepaald kenteken ergens is geweest. Politie en justitie vragen die informatie bij het bedrijf op, een wettelijke mogelijkheid van de politie in het kader van een strafrechtelijk onderzoek. Frank van Ardenne, strafrechtadvocaat in Rotterdam, kwam het tegen in een zaak. Om aan te tonen dat zijn cliënt ergens was geweest, werd de database van ARS gebruikt.

En die zaak staat niet op zichzelf. Linssen erkent dat: er komen bij het bedrijf vaker vorderingen van justitie binnen. Hoe vaak, wil hij niet zeggen. Wel dat hij vanwege de wettelijke verplichting niet anders kan dan meewerken.

Regels omzeilen

Dat de politie via een particulier bedrijf toch aan de informatie komt die ze zelf niet mogen opslaan, is voor Van Ardenne reden genoeg een klacht bij het College Bescherming Persoonsgegevens in te dienen. "Ik vind dat een U-bochtconstructie. Het kan niet zo zijn dat politie en justitie, die wettelijk niet bevoegd zijn om de gegevens op te slaan, de regels omzeilen door gebruik te maken van gegevens uit de database van een particulier bedrijf."

De privacywaakhond wijst echter op het recht van de politie om bij organisaties en bedrijven informatie op te vragen die als bewijs van een misdaad kan gelden.

Is daarmee de kous af? Niet helemaal, vindt Rejo Zenger. "De politie mag informatie bij particuliere bedrijven opvragen. Maar wat als die wet stamt uit een tijd dat er nog lang niet zoveel informatie werd opgeslagen? Moeten we dan niet in plaats van de wet uitbreiden, zoals minister Opstelten wil doen, de waarborgen juist vergroten?"

Zenger staat niet alleen in zijn zorgen. Mocht de wet van Opstelten er komen, dan heeft Stichting Privacy First al aangekondigd naar de rechter te stappen. Ook een aantal juristen uitten eerder hun bedenkingen. Het pijnpunt: elke burger - ook als hij van niets verdacht wordt - komt in de database van de politie terecht. En de vraag is of dat van de privacyrichtlijn van de Europese Unie mag.

Maar iedereen komt toch ook al in de database van particuliere bedrijven terecht? Maakt dat dan nog wat uit? Jan Linssen begrijpt de ophef om de privacy inderdaad niet. "Als we gebruik willen maken van van het nut van technologie, dan moeten we meten, ook op de wegen. Ik kan bovendien een hoop dingen opnoemen die ingrijpender voor de privacy zijn dan kentekenregistratie. Kijk alleen al naar wat er bij de telecomproviders ligt aan informatie over telefoongesprekken en e-mails."

Punt is nu juist dat het opvragen van informatie bij telecomproviders door politie en justitiële instanties de laatste jaren een enorme vlucht heeft genomen. Dat blijkt onder meer uit cijfers van het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie. Ook op 'derde' partijen als vliegtuigmaatschappijen en Translink - het bedrijf achter de ov-chipkaart - wordt steeds vaker een beroep gedaan om informatie te leveren.

Maar Opstelten wuift de kritiek weg. Er kan door de opslag van nummerplaten 'weliswaar inzicht worden verkregen' in de locatie van een voertuig op 'bepaalde data of tijdstippen', schrijft de minister in een brief aan de Kamer. Maar er wordt 'geen inzicht verkregen in de identiteit van de bestuurder en in betrekkingen tussen personen'.

Volgens Zenger kan uit de gegevens waar een auto wanneer is geweest, wel degelijk veel informatie worden gehaald. "Als je dagelijks rond dezelfde tijd ergens wordt gezien, je regelmatig een bepaalde route rijdt, dan kan dat veel zeggen over je leven. In het onschuldige geval gaat het om de voetbalclub waar de vader iedere zaterdagochtend zijn zoontje brengt, maar het kan ook gaan om het congres van een omstreden politieke partij."

Of het nou camera's van een commercieel bedrijf zijn of van de politie, het is tijd dat er meer openheid komt over welke ANPR-systemen precies wat en voor hoe lang opslaan, vindt hij. "Mensen moeten zich realiseren dat ze overal worden gezien."

Versleuteling, hoe werkt dat?

De versleuteling van kentekens bij ARS Traffic & Transport Technologie gebeurt cryptografisch. Dat betekent dat een nummerplaat wordt omgezet in een reeks andere tekens. Dat is een vaste reeks: hetzelfde kenteken dat door meerdere camera's van ARS wordt gezien, leidt telkens tot dezelfde versleuteling. Volgens directeur Jan Linssen is dat nodig om bijvoorbeeld te zien hoe lang een bepaalde auto er over heeft gedaan om van punt A naar punt B te komen.

Wil de politie weten of een bepaald kenteken ergens is geweest, dan wordt het gezochte kenteken omgezet in de versleuteling. Daarmee kan dan gezocht worden in de database van ARS.

Volgens Linssen is met dit systeem de privacy van weggebruikers gewaarborgd. De versleuteling is 'in theorie' wel omkeerbaar, maar dat is 'niet aan de orde', aldus Linssen.

Rejo Zenger van Bits of Freedom denkt daar anders over. "Dit systeem betekent dat de versleuteling wel degelijk omkeerbaar is. Dat betekent dat er geen sprake is van anonimisering. Als deze database lekt, kan een ander die de versleuteling weet te kraken, ook herleiden welke kentekens er in staan."

Deel dit artikel