Wint Grunberg opnieuw de AKO-Literatuurprijs?

home

Jann Ruyters

De jury van de AKO Literatuur-prijs, die vanavond wordt uitgereikt, kiest vaak voor toegankelijkheid. Recensent Jann Ruyters tipt Arnon Grunberg daarom als grootste kanshebber.

Een mooie lijst, de AKO-toplijst dit jaar. Een spannende wedstrijd zelfs, want een gedoodverfde winnaar is er niet echt.

De jury die bestaat uit zes literatuurcritici en wordt geleid door voorzitter Ernst Hirsch Ballin koos uit iets meer dan vierhonder titels (fictie en non-fictie) vijf romans en één essaybundel. Twee vrouwen en vier mannen. Drie gevestigde auteurs (Jeroen Brouwers, Arnon Grunberg, P.F. Thomése), twee iets minder gevestigde auteurs (Marja Pruis, Marente de Moor) en één in rap tempo gevestigd geraakte debutant (Peter Buwalda).

Toegankelijkheid
Vijf aanstekelijke romans en één sprankelende essaybundel. De AKO Literatuurprijs is bedoeld om het lezen te stimuleren onder een breed publiek, lees je in de statuten. Traditiegetrouw kiezen de AKO-jury's inderdaad vaker voor toegankelijkheid, en concurrent Libris meer voor het literaire experiment, al is dat een heikel onderscheid en geen wet van meden en perzen.

Het blijkt wel uit de recente winnaars. Zo won Jan Siebelink met zijn bestseller 'Knielen op een bed violen' in 2005 wel de AKO, maar niet de Libris. Hetzelfde geldt voor Doeschka Meijsings publiekssucces 'Over de liefde' in 2008.

Outsiders
Maar wie gaat er dit jaar winnen? Eerst maar de outsiders. Een prettig verrassende genomineerde is Marente de Moor (dochter van Margriet). Haar 'De Nederlandse Maagd' is een zinnelijke kasteelroman, een on-Nederlands boek in periode (het interbellum) plaats (nazi-Duitsland) en entourage.

De wervelende liefdesgeschiedenis tussen de Nederlandse maagd en de machtige Duitse man met litteken speelt zich af tegen het decor van ingewikkelde schermwedstrijden. De Moor doorspekt haar verhaal met spannende dubbelgangermotieven, spoken, raadsels, maar blijft wel een beetje in die geheimzinnigheid dralen.

Outsiders zijn ook de twee oudere, gevestigde auteurs in het gezelschap: Jeroen Brouwers en P.F. Thomése, allebei al eerder winnaar van de AKO Literatuurprijs. In hun nieuwste romans snijden zij eenzelfde thematiek aan: Lolita als reddingsboei. De schrijvers tonen bovendien verwantschap in een (spotlustige) barokke stijl, al krijgt Brouwers zijn zinnen meer aan het swingen.

Zijn 'Bittere Bloemen' is zelfs onweerstaanbaar in virtuoze 'taalmuziek', zoals de AKO-jury het noemt. Maar op den duur gaat de gedachtenstroom van de alleen maar idealiserende of hekelende, ijlende verteller je toch tegenstaan.

'De Weldoener' van P.F. Thomése wordt in het AKO-rapport geprezen als een 'compromisloos boek' in 'een confronterende stijl', maar ook deze roman over delirium en zelfbedrog, over de botsing tussen het verhevene en het banale, verliest gaandeweg aan spanning: te veel herhalingen, onevenwichtig: soms pompeus, dan weer plat.

Favorieten
Dan de favorieten. De jury zou aangenaam verrassen als 'Kus me, straf me. Over lezen en schrijven, liefde en verraad' het zou worden, van Marja Pruis. Het ligt niet voor de hand omdat het om een essaybundel gaat, maar wat een heerlijk enthousiasmerende essays! Pruis schrijft al jaren voor De Groene Amsterdammer en ontwikkelde een eigenzinnige, eigentijdse vorm van kritiek bedrijven: persoonlijk, gepassioneerd, erudiet.

'Eerlijk tot op het bot en met een dartele fantasie', schrijft de jury. En als het om het bevorderen van leesplezier gaat: met deze essays beland je meteen in de bibliotheek om nu toch Flannery O'Connor te gaan lezen of Hella Haasse, of Joyce Carol Oates.

Toch is de kans het grootst dat de prijs vanavond naar Arnon Grunberg of Peter Buwalda gaat, genomineerd met respectievelijk 'Huid en Haar' en 'Bonita Avenue'. Debutant Peter Buwalda komt met zijn succesvolle 'Bonita Avenue' het meest in de buurt van de gedoodverfde winnaar.

Al heeft hij al veel nominaties op zak en enkele bekroningen. Gistermiddag nog werd hem de Selexyz Debuutprijs toebedeeld (10.000 euro). Zijn knap geconstrueerde en goed geschreven familieroman over de botsing tussen generaties houd je tot het einde in de houtgreep, maar glijdt in zijn jacht van cliffhanger naar cliffhanger ook een beetje langs je heen.

Dan mik ik liever op Arnon Grunbergs 'Huid en Haar'. De schrijver won al twee keer eerder de AKO- prijs, net als de dit jaar afwezige A.F.Th. van der Heijden. "Vol schitterende aforismen," schrijft de AKO-jury over 'Huid en Haar'. En: "Geen schrijver die betere dialogen schrijft dan hij." Geen ander die de tijdgeest zo scherp, geestig en nietsontziend vangt, kun je eraan toevoegen. 'Huid en Haar' beklijft en heeft bijna een jaar na verschijning alleen maar aan urgentie gewonnen: Strauss-Kahn, professor Diederik Stapel, eurocrisis; het staat er allemaal al in.

De 25ste AKO Literatuurprijs

Alle eerdere prijswinnaars zijn vanavond uitgenodigd in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam waar de 25ste AKO Literatuurprijs zal worden uitgereikt door juryvoorzitter Ernst Hirsch Ballin. Genomineerd voor de belangrijke literaire prijs van 50.000 euro zijn dit jaar vijf romans en een essaybundel, van vier mannen en twee vrouwen. Een van hen debuteert: Peter Buwalda.

Een van de genomineerden won de prijs al twee keer eerder: Arnon Grunberg voor 'Fantoompijn' (2000) en voor 'De Asielzoeker' (2004). Twee genomineerden wonnen de prijs al één keer eerder: Jeroen Brouwers voor 'Geheime Kamers' (2001) en P.F. Thomése voor 'Zuidland' (1991).

In de afgelopen 24 jaar wonnen 18 mannen en 6 vrouwen. Slechts twee schrijvers wonnen twee keer: Naast Grunberg ook A.F.Th. van der Heijden: voor 'Onder het plaveisel het moeras' (1997) en voor 'Het Schervengericht'(2007).

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie