Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Winst gaat voor de wet, aldus ING

Home

Leonie Breebaart

© Brechtje Rood

ING negeerde signalen van witwaspraktijken. De kwestie legt de vinger op de zere plek: moreel besef is vaak nog ver te zoeken onder bankiers.

Drugshandel? Terrorisme? Kinderporno? Het kan allemaal gefinancierd zijn door de ING. Aan de hand van enkele exemplarische gevallen onthulde het Openbaar Ministerie deze week dat Nederlands bekendste bank signalen van witwaspraktijken jarenlang heeft genegeerd.

Lees verder na de advertentie

Daarmee zakt het vertrouwen in de ING verder de diepte in. Eerst moest de staat - dat wil zeggen: de Nederlander - het bedrijf van de door haarzelf veroorzaakte ondergang redden. In ettelijke analyses, waaronder Joris Luyendijks bestseller 'Dit kan niet waar zijn', werd vastgesteld dat bankiers in een amorele wereld functioneren. 

 Witte boorden 

Nu blijkt opnieuw dat de bank, die zich met haar oranje leeuw nadrukkelijk neerzet als nationale bank, haar maatschappelijke opdracht nog niet heeft begrepen. Iedere bank móet onderzoek doen naar haar klanten, want misschien blijkt achter een bedrijfje dat je niet goed genoeg kent, een drugsbende schuil te gaan. Die taak heeft de ING minstens tien jaar lang systematisch verwaarloosd. Ondanks waarschuwingen vanaf de werkvloer. En ondanks het toch al gebutste vertrouwen in de bank.

De bank heeft haar nalatigheid publiekelijk bekend, maar dat is vermoedelijk niet genoeg om het imago te herstellen. De volkswoede over de bonussen van de ING-top heeft tenslotte ook niet geleid tot een wezenlijk ander beloningssysteem. En dat stemt weinig hoopvol. 

Dat het Openbaar Ministerie de zaak nu oplost met een schikking helpt ook niet. Het wekt de indruk dat de witte boorden weer eens vrijuit gaan, dat de zaak wordt 'geregeld' zonder dat er iemand wordt gestraft. En, zo denkt menigeen, voor een gigant als de ING is zo'n schikkingsbedrag bedrag toch maar een schijntje.

Bankiers ervaren binnen hun professie in feite maar één opdracht, namelijk zoveel mogelijk winst maken

Dat beeld klopt niet helemaal. Witwaspraktijken aanpakken is juridisch gezien zowel erg moeilijk als erg tijdrovend. Bovendien kan de rechter doorgaans geen hogere boetes opleggen dan nu met deze snelle transactie gebeurt. Het OM heeft dus weinig andere keuze dan een schikking. Alleen is verre van zeker of de tamtam in de media het gebrek aan rechtsgang voor het publiek goedmaakt.

Overigens is de ING lang niet de enige bank die zich nalatig gedraagt. ABN Amro heeft recent ook witwassignalen genegeerd, onthulde Trouw in de Panama Papers. En vorig jaar februari diende strafrechtadvocaat Göran Sluiter een klacht in tegen Rabobank, omdat een dochter van die bank drugsgeld uit Mexico heeft witgewassen. Ook die klacht liep uit op een schikking.

Het probleem is groter dan de ING, het punt is dat de financiële wereld maatschappelijke verantwoordelijkheid heel beperkt invult.

Imago

Zoals uit alle debatten, boeken en analyses inmiddels is gebleken, ervaren bankiers binnen hun professie in feite maar één opdracht, namelijk zoveel mogelijk winst maken. De bank moet op het geld van de spaarders passen en als de bank zorgt voor winstmaximalisatie, dan komt dat de maatschappij als geheel ten goede.

Sinds de bankencrisis, waarin het imago van de bankier een duikvlucht maakte, worden incidenteel wel pogingen ondernomen het beeld van de amorele bankier bij te stellen.

Ik mag wel handelen in mijn eigenbelang, maar het is beter als dat in een ge­meen­schap­pe­lijk kader staat

Peter-Paul Wekking, directeur Volksbank

Sommige bankiers erkennen publiekelijk dat ze tot inkeer zijn gekomen. In het deze zomer verschenen boek 'Karakter; deugden voor professionals' vertelt Volksbank-directeur Peter-Paul Wekking hoe dat bij hem ging. Middenin de crisis hoorde Wekking - destijds directeur marketing vermogen & hypotheken bij ING - van een medewerker hoe het voelt als je een klant niet de beste spaarrekening mag aanbieden, omdat de bank daar minder aan verdient. 

Wekking wordt aan het denken gezet, zegt hij en besluit dat eerlijk advies voor moet gaan, zelfs als de bank daar miljoenen aan winst voor inlevert. "Ik mag wel handelen in mijn eigenbelang, maar het is beter als dat in een gemeenschappelijk kader staat."

De vraag blijft wel wat hier bedoeld wordt met 'gemeenschappelijk kader'. Als dat namelijk niet verder reikt dan het belang van de klant, kan zo'n nieuw ethos ook opgevat worden als een vorm van eigenbelang. Via een betere, eerlijker service kan een bank, de ING bijvoorbeeld, het vertrouwen terugwinnen van klanten die nog altijd boos zijn over de amorele mentaliteit die een crisis veroorzaakte. 

De bank adviseert tenminste netjes, zal de klant denken. Maar vertoont de bank hiermee ook een nieuw besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid? Of gaat het er vooral om het imago van de bank op te krikken, zodat de klant uit ontevredenheid niet overloopt naar de concurrent?

Klanten die criminele activiteiten ontplooiden, hebben jarenlang nagenoeg ongestoord gebruik kunnen maken van bankrekeningen bij ING

Openbaar Ministerie

Wie verantwoordelijkheid zo smal neemt - wees eerlijk tegenover de klant - hoeft het opsporen van oneerlijke klanten ook geen prioriteit te geven. De criminele klant is tenslotte ook een klant. De banktop zal haar werknemers vast niet expliciet aangemoedigd hebben om dubieuze geldstromen naar belastingparadijzen door te sluizen, het kan werknemers ook gewoon ontmoedigd hebben om hun mond open te doen als de klant onbetrouwbaar overkomt. Binnen deze taakopvatting van 'gemeenschapsgevoel' is dat goed mogelijk.

Zo moeten sommige bankmedewerkers om andere redenen dan na de bankencrisis bekend werd, het gevoel hebben gekregen binnen de norm van de bank toch mee te werken aan activiteiten die eigenlijk niet deugen. "Klanten die criminele activiteiten ontplooiden, hebben jarenlang nagenoeg ongestoord gebruik kunnen maken van bankrekeningen bij ING", oordeelt het Openbaar Ministerie.

Beperkte opvatting

Wat helpt wel? Sinds de bankencrisis hoor je steeds vaker dat bankiers een beperkte opvatting hebben van economie. De zucht naar betrouwbare rekenmodellen verdringt het besef dat bankieren niet alleen vraagt om rekenvaardigheid maar ook om moreel besef. Het gaat niet allen om de vraag: hoevéél hypotheken heb ik afgesloten? 

Maar ook om de vraag: is de klant daarmee werkelijk gediend? Niet alleen hóe ben ik de klant van dienst, maar ook: moet ik deze klant wel van dienst zijn? Een goede bankier is niet alleen iemand die winst maakt, maar ook iemand die zichzelf na het werk in de spiegel kan aankijken zonder zich te schamen.

Eén manier om moreel besef te stimuleren is het organiseren van een moreel beraad, stelt bijvoorbeeld oud-Robeco-topman George Müller in bovengenoemd boek Karakter. In de gezondheidszorg bestaat zoiets al. Tijdens een moreel beraad komen vakgenoten (uit álle lagen van het vak) onder leiding van een ethicus samen om morele dilemma's te bespreken. Wat is goed om te doen? Wat niet? Zo'n beraad zorgt voor de morele reflectie die in de hectiek van de praktijk vaak wordt weggedrukt.

De men­ta­li­teits­ver­an­de­ring zal uit de banken zelf moeten komen

Gezien dit nieuwe witwas-schandaal, zou de ethicus in het gezelschap dan vooral moeten wijzen op de maatschappelijke taak van de sector. De ethische vraag kan zijn in hoeverre wegkijken ook een vorm is van medeplichtigheid.

De zoveelste spijtbetuiging en schikking zullen het vertrouwen in de bankensector niet terugbrengen. De overheid heeft de capaciteit niet om de bank afdoende te controleren, ze kan alleen aanklagen, waarschuwen, incidenten aankaarten. De mentaliteitsverandering zal uit de banken zelf moeten komen.

Mogelijk is het nieuwe witwas-schandaal schokkend genoeg om iets teweeg te brengen. Schokkend is vooral dat de oorzaak van het wegkijken volgens het Openbaar Ministerie nog precies dezelfde is als tien jaar geleden. Winst maken gaat bij deze bank nog altijd vóór trouw aan de wet - in dit geval aan de onschatbare waarde van een veilige en betrouwbare samenleving.

Lees ook: 

'Banken hebben geen moraal'

ING trok de voorgestelde salaris-verhoging van de topman in. Maar dat betekent allerminst dat de moraliteit haar weg naar de bankleiding eindelijk heeft gevonden.

Nederlandse banken financieren misstanden in de palmoliesector

ABN Amro, Rabobank en ING zijn structureel betrokken bij landroof, illegale ontbossing en gedwongen arbeid in de palmoliesector, meldt Milieudefensie.

Deel dit artikel

Bankiers ervaren binnen hun professie in feite maar één opdracht, namelijk zoveel mogelijk winst maken

Ik mag wel handelen in mijn eigenbelang, maar het is beter als dat in een ge­meen­schap­pe­lijk kader staat

Peter-Paul Wekking, directeur Volksbank

Klanten die criminele activiteiten ontplooiden, hebben jarenlang nagenoeg ongestoord gebruik kunnen maken van bankrekeningen bij ING

Openbaar Ministerie

De men­ta­li­teits­ver­an­de­ring zal uit de banken zelf moeten komen