Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Winnie Mandela was geen heilige, maar wel een heldin

Home

Niels Posthumus

Een muurschildering ter ere van Winnie Madikizela-Mandela in Soweto. © AP

Winnie Madikizela-Mandela wordt vandaag begraven. Ze is vaak te negatief neergezet, vinden vooral veel Zuid-Afrikaanse vrouwen.

Winnie Madikizela-Mandela krijgt vandaag een uiterst eervolle staatsbegrafenis in haar township Soweto. Want ze is weliswaar niet onomstreden, voor veel Zuid-Afrikanen blijft Winnie bovenal toch een anti-apartheidsheldin. Niet doordat ze de ex-vrouw was van Nelson Mandela, maar doordat zij de strijd tegen het racistische witte minderheidsregime in haar land aanvoerde toen de meeste mannelijke helden in de gevangenis zaten of naar het buitenland waren gevlucht.

Lees verder na de advertentie
Na haar dood werd vaak op negatieve toon over Winnie Mandela geschreven. Dat leidde tot frustratie in Zuid-Afrika, vooral onder vrouwen.

Na haar dood op 2 april werd vaak op negatieve toon over Winnie Mandela geschreven. Dat leidde tot frustratie in Zuid-Afrika, vooral onder vrouwen. Voor hen ging het in de necrologieën te weinig over haar cruciale bijdrage aan de anti-apartheidsstrijd en te veel over haar betrokkenheid bij de ontvoering van de later vermoorde 14-jarige Stompie Seipei en haar oproep verraders in de townships levend te verbranden.

En waarom maakten journalisten eigenlijk steeds melding van haar ontrouw - ook in deze krant? Dat deden ze na de dood van mannelijke anti-apartheidshelden toch ook niet? Madikizela-Mandela maakte fouten, klonk het, maar ze werd ook voortdurend aangevallen door een misdadig regime dat haar kapot probeerde te maken. Haar fouten mogen haar heroïsche bijdrage aan de anti-apartheidsstrijd niet uitwissen. Ook dát gebeurt bij manne-lijke helden immers zelden.

 #AllBlackWithADoek 

'Mamma Winnie' is sinds haar dood dus ook het symbool geworden van de vrouwenemancipatie in Zuid-Afrika. #AllBlackWithADoek ging viral. Jonge vrouwen kleedden zich als eerbetoon voor Winnie in het zwart, deden een Afrikaanse doek om hun haar en zetten daarmee een foto van zichzelf op sociale media. "Mamma Winnie leefde in een tijd waarin bijdragen van zwarte vrouwen aan de antiapartheidsstrijd vaak zijn genegeerd", schreef politicoloog Zimkhitha Mathunjwa over die actie.

"Het is geweldig om te zien hoe zwarte vrouwen nu een belangrijke plek voor haar creëren in het collectieve geheugen en oproepen tot een eerlijke evaluatie van haar bijdrage aan onze samenleving."

Fino Mfowethu (32)

Toeristische gids, Soweto

© Bram Lammers

"Als mijn dochter ouder is, wil ik haar verhalen vertellen over alle legendarische koninginnen uit de Afrikaanse geschiedenis. Ik wil haar leren dat ook vrouwen ambitieus mogen zijn en ver kunnen komen. Winnie's levensverhaal zal daar zeker tussen zitten. Ze heeft veel geleden, maar verwezenlijkte uiteindelijk waarin ze geloofde. Toch kreeg ze te weinig waardering tijdens haar leven, zelfs hier in Soweto, waar ze woonde. Ze was te machtig en populair.

Mannen in een patriarchale samenleving houden er niet van als vrouwen vertellen wat ze moeten doen. Binnen het ANC is ze daarom aan de kant gedrukt. Ze bleef, anders dan bijna alle andere anti-apartheidsstrijders, in het township wonen. Ze was een van ons. Ze was oprecht. Aan #AllBlackWithADoek heb ik niet meegedaan. Ik eerde Winnie al vóórdat ze stierf. Dat hoef ik nu niet opeens te gaan bewijzen. Je ziet dat er intussen een hele generatie jonge, invloedrijke vrouwen is opgestaan in Zuid-Afrika. Die zijn allemaal door Winnie geïnspireerd."

Robyn Dormehl (26)

Student sociologie, Pretoria

© Bram Lammers

"Winnie is geen grote held binnen de witte Zuid-Afrikaanse gemeenschap, maar voor mij wel. Ze symboliseert alle vrouwen die hun leven hebben opgeofferd voor de anti-apartheidsstrijd en daarvoor zelden genoeg waardering hebben gekregen. Ze heeft fouten gemaakt, maar die staan niet in verhouding tot de ellende die mijn witte voorouders hebben aangericht tijdens de apartheid. Ik bewonder haar: ze gaf nooit op waarin ze geloofde, zelfs niet toen ze werd gemarteld.

Veel witte Zuid-Afrikanen vonden haar bedreigend. Nelson Mandela kwam de gevangenis uit met een boodschap van vrede en vergeving. Iedereen wilde dat geloven. Maar het is onzin. Je kunt mensen niet eindeloos onderdrukken en mishandelen om daarna te verwachten dat alles direct vergeven is. Winnie onderschreef die boodschap niet. Mandela verbeeldde de droom, zij de realiteit. Ik wilde graag meedoen aan #AllBlackWithADoek, maar dat zou misplaatst zijn. Als witte Zuid-Afrikaanse feminist moet je je plaats kennen en de aandacht niet afleiden van zwarte feministen."

Sandisiwe Gwele (26)

Werkzaam bij UN Women, Centurion

© Bram Lammers

"Winnie is vaak beschreven in negatieve termen: militant, moordenaar, omstreden. Aan mannelijke anti-apartheidshelden kleven zulke negatieve connotaties minder. Puur seksisme. Haar titel 'moeder van de natie' klinkt positiever, maar portretteert haar, als vrouw, uiteindelijk via hetzelfde seksisme juist weer bewust te zacht. Ze ontkent wat Winnie werkelijk was: een radicale stem en een leider van een soms gewelddadige vrijheidsbeweging.

Winnie is ook weggezet als slechts de vrouw van Nelson Mandela, alsof zij geen icoon en leider was. Terwijl zij juist de lijm was die het apartheidsverzet bij elkaar hield: hét icoon dat verschillen in sekse, klasse, generatie en ideologie overbrugde. Een massabeweging als #AllBlackWithADoek was nodig om die onderwaardering recht te zetten. We zoeken meestal naar mensen die óf onrealistisch goed zijn, halve heiligen, óf puur slecht. Winnie was beide. Dat maakte haar menselijk. We herkennen allemaal iets van onszelf in haar. Ze toonde de kracht van de menselijke geest, van de gewone sterveling. Dat is pas écht inspirerend."

Lees ook:  Anti-apartheidsactiviste Winnie Mandela (1936-2018) overleden

De Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsactiviste Winnie Mandela is op 81-jarige leeftijd overleden. Zij was in eigen land zowel geliefd als verguisd.

Deel dit artikel

Na haar dood werd vaak op negatieve toon over Winnie Mandela geschreven. Dat leidde tot frustratie in Zuid-Afrika, vooral onder vrouwen.