Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wim Pijbes / ’Titus overtreft de Mona Lisa’

Home

Door Sandra Kooke

In het Rembrandtjaar organiseert Trouw de verkiezing van het mooiste schilderij van Nederland. Ook u kunt meedoen. Twintig bekende Nederlanders geven vast hun favorieten. Aflevering 6: Kunsthaldirecteur Wim Pijbes.

Het is nog niet zo makkelijk om je op vijf schilderijen vast te leggen. Nog tijdens het gesprek verruilt Wim Pijbes, de jonge directeur van de succesvolle Rotterdamse Kunsthal, een schilderij uit de twintigste eeuw voor een Middeleeuws werk, een werk dat in zijn ogen toch het modernste van de vijf is. In de Kunsthal zijn de meest uiteenlopende tentoonstellingen van beeldende kunst te zien. Veel modern werk vooral, maar als hij op kwaliteit moet kiezen, komt de directeur toch uit bij de Gouden Eeuw.

We beginnen bij het schilderij dat Pijbes op één zet: het kleine portretje dat Rembrandt schilderde van zijn zoon, ’Titus aan de lezenaar’. Pijbes: „Dat portret overtreft de Mona Lisa en alle andere, ooit geschilderde portretten. Dit is een portret van alle tijden, het had gisteren geschilderd kunnen worden.”

Het is een typisch ’Goedemorgen-schilderij’, vindt Pijbes. „Je hebt schilderijen die aan de muur hangen en je hebt schilderijen die je tegemoet treden, toespreken. Bij die laatste kan het liefde op het eerste gezicht zijn en later tegenvallen.

Maar het gebeurt soms ook, zoals bij dit schilderij, dat het bij ieder contact meer van zichzelf prijsgeeft. Dat zijn de mooiste kunstvoorwerpen: dingen die een relatie met je aangaan, die je iets teruggeven. Natuurlijk is dit schilderij ook technisch goed gemaakt; kleur, lichtinval, compositie, alles is goed. Maar voor mij is het belangrijkste dat je recht in de ziel kijkt van die jongen. Of eigenlijk recht in de ziel van de kunstenaar. We kijken met Rembrandts ogen naar zijn zoon. Omdat het een portret van zijn zoon is, is het een afgeleid zelfportret van Rembrandt. Dichterbij de kunstenaar kun je niet komen.” Dat het schilderij, afkomstig uit Boijmans-Van Beuningen, tijdelijk in de Kunsthal hangt, heeft niets met zijn keuze te maken, verzekert Pijbes.

De volgende op zijn lijstje hangt in het Mauritshuis. ’Gezicht op Delft’ van Johannes Vermeer is „misschien wel het meest Nederlandse schilderij dat er bestaat”, meent Pijbes. „Het is een ogenschijnlijk rustig, proper stadsgezicht, maar ondertussen is het ook tamelijk abstract. Want Vermeer heeft allerlei elementen uit de werkelijkheid naar zijn hand gezet. De torens bijvoorbeeld kloppen niet. Daarmee heeft het een van de spannendste eigenschappen die kunst kan hebben: het is niet wat het lijkt. Vermeer heeft bovendien een heel aangename, esthetische koelte.” In de verte heeft Vermeer wel iets gemeen met Mondriaan, vindt Pijbes. „Ze hebben eenzelfde kijk op de wereld. Mondriaan en Vermeer gebruiken allebei de uiterste mogelijkheden van de ruimte.”

Piet Mondriaan komt bij Pijbes na Vermeer. Net als Jeroen Krabbé en Rudi Fuchs vindt hij ’Victory Boogie Woogie’ een van de beste aankopen in jaren. „Dat schilderij is zijn geld meer dan waard. Dit is Nederland op zijn best. Geconcentreerd, maar springlevend. Dat schilderij is een slag in je gezicht bij binnenkomst, zeker nu het zo prachtig in het Gemeentemuseum hangt met andere werken van Mondriaan eromheen.

Mondriaan is misschien niet makkelijk te begrijpen. Maar wie zegt dat kunst makkelijk is? Dat is een van de misverstanden over kunst. Al die politici die maar opmerkingen maken over de functies van kunst. En dan een staatssecretaris die beweert dat schilderijen aan de muur saai zijn! Daar kan ik me zo aan ergeren. Mondriaan, Vermeer en al die andere kunstenaars maakten platte objecten, gevuld met verf. Dat is de kale werkelijkheid van de schilderkunst. Stap twee is dat je daar naar moet leren kijken, je moet het leren begrijpen. Daar moet je zelf wat voor willen doen.”

Mondriaan intrigeert omdat hij zoekt naar de meest zuivere vorm van schoonheid. Pijbes: „Omdat hij die niet vindt in deze wereld, moet hij abstraheren. Dat doet hij door het schilderen te reduceren tot de essentiële zaken: horizontalen, verticalen, basiskleuren. De gedachte dat Mondriaan saai en gereformeerd is, is fout. Hij is juist radicaal, maar tegelijk poëtisch.

’Victory Boogie Woogie’ vind ik zijn beste werk. Het heeft energie en straalt optimisme uit. Het leeft. Het is zijn laatste werk. Je ziet veel kunstenaars beter worden naarmate ze ouder worden. Bij dit schilderij denk ik: hij is vrij.”

Vierde op de lijst is Vincent van Goghs ’slaapkamer’. De mooiste van de drie slaapkamers hangt in Chicago, meent Pijbes, maar hij vindt die in het Van Goghmuseum in Amsterdam ook heel mooi. „Het is een huiselijk tafereel van rood, geel en blauw. Het heeft kleur en power. Het is een intieme afbeelding, waardoor je heel dicht bij de schilder komt. Het allermooiste van Van Gogh vind ik het Zelfportret met de pijp en het verbonden oor, maar dat is in particulier bezit. ’De Sterrennacht’ is ook schitterend, maar hangt in New York. Veel van onze beste schilderkunst hangt in het buitenland. Dat vind ik niet zo erg, want die schilderijen zijn onze beste ambassadeurs.”

En dan de laatste. Pijbes aarzelt en aarzelt. „Vanochtend dacht ik nog aan ’Rosy-fingered Dawn’ van Willem de Kooning. Maar ik neem toch ’De heilige maagschap’ van Geertgen tot Sint-Jans, dat tijdelijk in Boijmans hangt omdat het Rijksmuseum wordt verbouwd. Het schilderij is realistisch, surrealistisch en abstract tegelijk. Er zitten portretten in, architectuur en stillevens. Het is Hollands door de hang naar ordening. Het is het oudste en tegelijkertijd het modernste van deze vijf schilderijen, want je ziet iets wat niet kan en er toch is. Dat vervreemdende maakt het zo bijzonder. Ja, ik kies toch deze. Het is wat de Amerikanen een ’wow-schilderij’ noemen.”

Als we de rij nog eens langslopen, valt zijn voorkeur voor intieme werken op. Pijbes: „Het allerbelangrijkste vind ik dat een schilderij één op één met mij communiceert. Titus doet dat het beste.”

Kijk voor alle details over de verkiezing op www.hetmooisteschilderijvannederland.nl . Daar kunt u ook meedoen aan de verkiezing door te reageren en zelf schilderijen te nomineren. Schrijven kan ook naar mooisteschilderij@trouw.nl. Of per post: Trouw lezersservice tav mooiste schilderij, Antwoordnummer 2792, 1000 PA Amsterdam.

Lees verder na de advertentie
Rembrandt: Titus aan de lezenaar, 1655 (Boijmans)

Deel dit artikel