Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wilsverklaring ook bij dementie waardevol

Home

ARDAAN DE BOER, PSYCHIATER en JURIST EN EUTHANASIEDESKUNDIGE

Een 'draaiboek' met afspraken kan artsen en patiënten helpen om tijdig een respectvolle beslissing te nemen over levensbeëindiging.

In zijn column verwees verpleeghuisarts Bert Keizer onlangs de wilsverklaring naar de papierversnipperaar. Het was een boude stelling: 'Een wilsverklaring is niets waard' (Religie & Filosofie, zaterdag 23 februari).

Keizer stelde de lezer voor aan de diepdemente bejaarden in het verpleeghuis waar hij werkt. Tachtigplussers die hun eens heldere verstand in de nevel van de tijd hebben zien verdwijnen. Zij denken van zichzelf dat het met die Alzheimer in hun geval wel meevalt. Bert Keizer weet wel beter.

Ik ben het ook van harte met collega Keizer eens dat je dan weinig tot niets meer hebt aan een wilsverklaring van jaren geleden. De wilsverklaring is duidelijk over de houdbaarheidsdatum geraakt.

Desalniettemin kan een schriftelijke wilsverklaring tóch een goed uitgangspunt vormen voor een respectvolle wijze van levensbeëindiging.

In de afgelopen vijf jaar heb ik als psychiater in ten minste tien euthanasiegevallen gezien hoe met behulp van een - hierna door mij te schetsen - 'draaiboek' het verzoek om euthanasie of hulp bij zelfdoding in goede banen kan worden geleid. Het waren allemaal gevallen waarbij psychiatrische en/of dementiële problematiek speelde. In drie ervan kwam het tot een zelfdoding, nadat een euthanasieverzoek was afgewezen omdat het (nog) niet voldeed aan alle zorgvuldigheidseisen.

Een goede wilsverklaring legt vast onder welke omstandigheden de patiënt vraagt om een behandelverbod of verzoekt om euthanasie of hulp bij zelfdoding. Het is een eenzijdig verzoek. De wilsverklaring nodigt de arts uit tot een antwoord dat twee kanten op kan gaan: instemmend of weigerend. Ook het laatste is van belang; een arts die uit principiële overtuiging niets voelt voor euthanasie, geeft de patiënt in elk geval uitsluitsel. De patiënt kan dan op zoek gaan naar een andere arts.

Bij een instemmende reactie van de arts haken de wilsverklaring van de patiënt en het antwoord van de dokter ineen. Dan is er een principeovereenkomst tot stand gebracht. Deze gedachte ligt ten grondslag aan iedere geneeskundige behandelingsovereenkomst. Het past ook bij het advies van de artsenorganisatie KNMG dat arts en patiënt in een tijdig en voortgaand gesprek tot een duurzame overeenkomst geraken en op grond daarvan handelen.

Het instemmende antwoord van de arts zou dan als volgt kunnen luiden:

"Ik heb kennisgenomen van uw wilsverklaring waarin u mij onder bepaalde omstandigheden een behandelverbod stelt en een euthanasieverzoek op termijn doet. Ik lees erin dat u er zeer goed over nagedacht heeft zodat ik u wilsbekwaam acht, op grond waarvan ik uw autonome beslissing respecteer. Ik ben bereid uw verzoek onder hierna te noemen voorwaarden in te willigen. Het moment van uitvoering kiezen wij in intensief onderling overleg. Uw stem weegt daarbij zwaar mee. Ik zie vijf voorwaarden:

1. Wij moeten elkaar eens per drie maanden zien om de overeenkomst te bespreken en te actualiseren door opnieuw te ondertekenen. 2. Wij zullen samen bepalen wanneer het moment is aangebroken dat de behandeling gestaakt moet worden dan wel tot euthanasie zal worden besloten. 3. Indien u geestelijk sterk achteruit gaat zie ik het als mijn plicht u te waarschuwen dat de houdbaarheidsdatum van de wilsbeschikking in zicht komt. Indien u wilt dat uw wilsbeschikking van kracht blijft stelt de wet de eis dat u niet zo achteruit mag gaan dat u uw wil helemaal niet meer kunt uiten. Dan kan ik geen euthanasie of hulp bij zelfdoding meer bieden. Er blijft dan nog wel liefdevolle gedegen palliatieve zorg over. 4. Indien wij samen tot de conclusie komen dat het moment is aangebroken zal ik het advies van een onafhankelijke psychiater en een scen-arts vragen, volgens de procedure. 5. U kunt de uitvoering niet afdwingen, maar ik spreek de verwachting uit dat wij in respectvol overleg tot een goede oplossing zullen komen."

Een wilsverklaring heeft op deze manier wél waarde, ook bij dementie. Het is een belangrijk, levend document dat geregeld besproken dient te worden. De in aanvang eenzijdige wilsverklaring nodigt de arts met klem uit tot een duidelijke positiebepaling. Op deze wijze kan een geneeskundige overeenkomst tot levensbeëindiging op heldere wijze tot stand komen.

Een dergelijke wilsverklaring vormt een uitgangspunt om tot overleg en nadere explicitering te komen van de voorwaarden waaraan de wilsbeschikking moet blijven voldoen.

Deel dit artikel