Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Willen we echt in een marktmaatschappij leven?

Home

Robin de Wever

De beeltenis van prinses Amalia, gebruikt ter promotie van een café. © ANP

Het recht om een kubieke ton koolstofdioxide te mogen uitstoten kost iets meer dan 8 euro. Toestemming om een met uitsterven bedreigde neushoorn te schieten: krap 200 duizend euro. Nog even en marktdenken beheerst ons leven, waarschuwt filosoof Michael Sandel.

Was hebzucht echt de oorzaak van de economische crisis? De 'graaicultuur' heeft er vast aan bijgedragen. Maar de meest ingrijpende mentaliteitsverandering van de afgelopen decennia, schreef de politiek denker onlangs in het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic, was die van het marktdenken.

In het artikel behandelt hij de belangrijkste punten uit zijn recent verschenen werk The Moral Limits of Markets. Volgens Sandel, die donderdagochtend spreekt op de Vrije Universiteit in Amsterdam, beheerst de markt 'ons leven als nooit tevoren'.

'Vandaag geldt de logica van kopen en verkopen niet langer enkel voor materiële goederen. Denk aan de commerciële advertenties in publieke scholen, de steeds verder vervagende lijn tussen nieuws en advertenties.'

Huurlingen
Ook op het slagveld is geld je beste vriend. 'In Somalië en Afghanistan wordt gevochten door commerciële partijen die militaire strijders inhuren. Dat kost ze maximaal duizend dollar per dag.' In de oorlogen in Irak en Afghanistan zouden zelfs meer huurlingen figureren dan leden van Amerikaanse troepen.

Volgens Sandel is langzaam het idee ontstaan dat markt en moraal weinig met elkaar te maken hebben. Waarom zouden we ons eigenlijk zorgen maken dat steeds meer zaken te koop zijn? Het antwoord is opmerkelijk eenvoudig: overdreven marktdenken kan ons beschadigen. 'Economen gaan er vanuit dat producten volledig neutraal verhandeld kunnen worden. Onterecht.'

'Als kinderen worden betaald om boeken te lezen, gaan ze dat misschien meer doen. Maar we leren ze ook dat lezen eerder vervelend dan bevredigend is. Als we buitenlandse huurlingen onze oorlogen laten uitvechten, kunnen we onze eigen burgers sparen, maar ondermijnen we ook de betekenis van burgerschap.'

Nut en voordeel
Bij het drijven van handel, waarschuwt Sandel, denken we enkel in termen van nut en voordeel. 'Niet alles leent zich daarvoor. Mensen zijn het beste voorbeeld: slavernij was verschrikkelijk omdat mensen werden behandeld als een product - iets dat je kunt kopen en verkopen. Daarmee deed het de mens tekort.'

'Je hoort vaak dat burgers hun morele en spirituele overtuigingen buiten het publieke domein moeten houden.' Die aanname zou onjuist zijn: 'de weigering om ideeën over wat goed leven is buiten de politiek te houden, heeft een onverwachte bijwerking. Het geeft alle macht aan de markt.'

Zijn oplossing: van ieder aspect van ons leven bepalen of we dat (tot op zekere hoogte) willen blootstellen aan de markt. Gezondheid, onderwijs, gezinsleven, natuur, kunst, burgerschap - per geval moeten we de morele waarde taxeren. 'Het is onnozel om te denken dat we het allemaal eens zullen worden. Maar op deze manier werken we wel aan een gezondere samenleving.'

Lees verder na de advertentie

 
De weigering om ideeën over wat goed leven is buiten de politiek te houden, heeft een onverwachte bijwerking. Het geeft alle macht aan de markt.
Michael Sandel

Deel dit artikel