Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wilders / ’Je moet met hem in debat’

Home

door Cees van der Laan

Geert Wilders zette met zijn scherpe toon het politieke debat van de afgelopen weken naar zijn hand. Met zijn optreden en uitspraken, waarmee hij in de samenleving een gevoelige snaar lijkt te raken, kan hij zich ontwikkelen tot een serieuze bedreiging voor andere partijen. Hoe moeten zij op hem reageren?

Met verbijstering reageerde de gevestigde politiek eind vorig jaar op de komst vanuit het niets van negen Kamerleden van de Partij voor de Vrijheid, de partij van ex-VVD’er Geert Wilders. Zijn winst was onverwacht groot uitgevallen. Dat hij met zijn harde anti-islamprogramma appelleerde aan gevoelens onder de bevolking, is iets wat fracties, van links tot rechts, maar langzaam tot zich door laten dringen.

Oud-LPF-Kamerlid Joost Eerdmans, een goede bekende van Geert Wilders, steekt zijn bewondering niet onder stoelen of banken. „Hij is rauw, snoeihard en zonder aanzien des persoons, dat heeft zijn betoog over de paspoorten van Aboutaleb en Albayrak wel bewezen. Hij legde de vinger op de vraag of dienaren van de Kroon een dubbele pet mogen hebben. Als Wilders er niet over was begonnen had niemand in het parlement erover gepraat. Gans het land praat erover. Maar weinig politici kunnen echt de agenda bepalen, maar hij deed het, net zoals Pim Fortuyn dat destijds deed.”

Wilders’ optreden roept veel controverse op. Hoewel hij al een tijdje meedraait in de politiek oogt hij als een outsider, die het opneemt tegen het establishment. Hij is gewiekst en weet zijn tegenstanders soms de gordijnen in te jagen. En dat doet het altijd goed in het land. De eerste reflexmatige reactie van de gevestigde orde was om hem en zijn PVV buiten het speelveld van de politiek te plaatsen. Dit dreigde even tijdens het debat over dubbele nationaliteiten, vorige maand.

Illustratief was het ingrijpen van kamervoorzitter Verbeet die de vergadering schorste toen PVV-Kamerlid Fritsma de integriteit van Kamerleden en bewindslieden met twee paspoorten ter discussie stelde. Hoewel er wellicht redenen waren om haar ingreep te rechtvaardigen (aan de integriteit van politici mag niet getwijfeld worden, vond ze) werd daarmee naar buiten het beeld neergezet dat dit onderwerp niet besproken mocht worden. Vervolgens uitten leden van concurrerende fracties grote kritiek op de harde, persoonlijke aanval van de PVV op politici.

Geert Wilders had deze reactie overigens al ingecalculeerd. Terwijl het debat over de paspoorten nog gaande was, riep Wilders al in de wandelgangen tegen camera’s en microfoons dat zijn fractie gemuilkorfd werd. Kortom, de schaduw van een cordon sanitaire hing ineens over het debat.

Wilders kreeg ook nog steun voor zijn ietwat georkestreerde uitval van Twan Tak, een Maastrichtse hoogleraar staatsrecht. Tak vond dat de politiek Wilders monddood maakte door hem een stempel op te drukken: hij deugt niet. Eerdmans: „Ze maken van hem een underdog, dat is het mooiste wat hem kan overkomen.”

In de recente parlementaire geschiedenis heeft de Tweede Kamer slechte ervaringen met een cordon sanitaire rond een omstreden politicus. Dat was toen Hans Janmaat namens de Centrum Partij in 1982 in de Kamer werd gekozen. Met een tussenpoos van vier jaar zat hij tot 1998 in de Kamer. Vanwege zijn standpunten over ’buitenlanders’, werd hij door de politiek vrijwel doodgezwegen.

Peter Lankhorst, destijds Kamerlid namens de PPR (later opgegaan in GroenLinks), heeft over die periode gemengde gevoelens. „Ik kende Janmaat van de universiteit. We waren studievrienden. In de Tweede Kamer negeerden we elkaar, zelfs als we elkaar passeerden in de wandelgangen. Je kunt zeggen dat het heeft gewerkt, want in 1986 werd hij niet herkozen. Maar in 1989 was hij weer terug.”

Lankhorst verbrak zelf het stilzwijgen in 1993 toen hij fractievoorzitter van GroenLinks was. „Ik ben tijdens de algemene beschouwingen het debat met hem aangegaan. Ik had er spijt van dat we dat niet eerder hadden gedaan. We hadden zaken rond integratie in alle openheid moeten bespreken. We zaten toen met z’n allen in een kramp en lieten veel onder de pet. Daar hebben we later de rekening voor betaald, toen onder andere Pim Fortuyn aan de poort klopte.”

Dick Dolman (PvdA) maakte Janmaat mee toen hij voorzitter was van de Tweede Kamer. „Het cordon sanitaire was niet iets wat openlijk was uitgesproken. Het was min of meer een afspraak die achter de schermen tussen fracties was gemaakt, daar had de voorzitter geen bemoeienis mee. Ik zou het er ook niet mee eens zijn geweest.”

Hoe herinnert hij zich Janmaat? „Het was een domme, vervelende oninteressante man. Wilders is veel slimmer, mondiger en machtiger dan Janmaat. Hij gaat ook veel verder. Rond een fractie van negen mensen leg je echt geen cordon sanitaire meer. Je zult in debat moeten gaan.”

Overigens is het parlementaire cordon sanitaire rond Janmaat nooit opgeheven. Toen hij in 2002 overleed en de Kamervoorzitter plenair een herinnering uitsprak waren slechts enkele Kamerleden aanwezig.

In België kennen ze wel een cordon sanitaire, rond het Vlaams Blok van Filip de Winter. Hoewel de partij een derde van alle Vlaamse kiezers vertegenwoordigt, blijft de poort naar het dagelijks bestuur vooralsnog gesloten. Desondanks oefent de partij indirect invloed uit, omdat de andere partijen rekening houden met het Vlaams Belang.

In de Tweede Kamer is volgens diverse fracties absoluut geen sprake van het isoleren van Wilders. Ook gisteren werd uitgebreid gedebatteerd met Wilders, voor wie oud-partijgenoot en VVD-leider Rutte zich zei te schamen. Doodzwijgen zou het slechts denkbare antwoord zijn op de aanvallen van Wilders. „Dat zou hij wel willen. Maar dat krijgt hij niet”, zegt VVD-leider Rutte. Diens fractiegenoot Fred Teeven: „Een cordon sanitaire is absolute flauwekul. We zullen in debat met hem gaan en samenwerken waar nodig om een meerderheid te krijgen.”

GroenLinks zal zijn opvattingen bestrijden maar ook samenwerken als dat nodig is. „Dat hebben we de afgelopen weken al een paar keer gedaan”, stelt GroenLinks-woordvoerder Van der Lee. Eenzelfde antwoord krijg je bij het CDA.

De vraag is of de partijen zich sterk moeten afzetten tegen Wilders of hem juist wind uit de zeilen moeten nemen door hem politiek gesproken tegemoet te komen. Rond kwesties als dubbele nationaliteiten en boerka-verbod trokken CDA, VVD en PVV gezamenlijk op. De CDA-fractie steunde tot twee keer toe het voorstel van Wilders om de boerka op straat te verbieden. Van CDA-Kamerlid Sterk kwam het voorstel om burgers in Nederland vanaf de derde generatie te dwingen te kiezen voor één nationaliteit. Ook gingen er stemmen in de CDA-fractie op om radicale moskeeën te sluiten.

PvdA-leider Wouter Bos verweet vorig jaar zijn CDA-collega Maxime Verhagen de neiging tot islamofobie, angst voor de islam. Zoveel verschil zit er nu ook weer niet tussen de diverse partijen op dit terrein.

Wat in de toekomst vooral bepalend zal zijn, is de toon en scherpte van het debat. Het CDA zit in een lastige positie door de nieuwe christelijk-rode coalitie en zal zijn toon moeten matigen. De VVD gaat met Henk Kamp en Rita Verdonk in de gelederen hardere taal uitslaan maar lijkt ook intern verdeeld hoe hard die taal moet zijn.

De PvdA zit ook niet in een makkelijk positie. Als Wilders een gevoelige snaar weet te raken in de bevolking dan is ook de PvdA in last, want PvdA-stemmers zijn zo vertrokken, heeft Pim Fortuyn kunnen aantonen. De partij moet voorkomen door Wilders en de VVD het imago in de schoenen geschoven te krijgen alle integratieproblemen onder het tapijt te willen schuiven. De fracties zullen, kortom, Wilders zeker niet doodzwijgen.

Heimelijk wordt hier en daar gehoopt dat Wilders er niet in zal slagen zijn fractie bij elkaar te houden en net als voorganger LPF zal vergruizen. Maar die fractie zit steviger in elkaar dan tegenstanders denken. Toen hij in 2004 uit de VVD-fractie stapte, heeft hij anders dan de LPF in alle rust twee jaar kunnen werken aan de opbouw van zijn partij, waarbij zijn eigen leiderschap nooit een discussie is geweest. Eerdmans: „Hij geeft met ijzeren discipline leiding aan de fractie. Alle debatten worden zorgvuldig voorbereid. Hij laat niets aan het toeval over. En hij is de geheide leider.”

Deel dit artikel