Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wijsgeer Bolland weg

Home

Bijdragen: Hans Goslinga, Maaike van Houten en Teun Lagas

Kamervoorzitter Weisglas heeft dezer dagen het borstbeeld van de Leidse wijsgeer Gerardus Bolland (1854-1922) laten verwijderen uit de beeldengalerij van historische figuren in de Statenpassage, de hal van het Tweede Kamergebouw.

De bedoeling was dat het niet zou opvallen, maar in politiek Den Haag blijft niets geheim. De NRC meldde maandag dat SP-senator Ronald van Raak de stoot gaf tot een nader 'onderzoekje' naar de politieke opvattingen van Bolland, dat tot de deconfiture van de filosoof leidde.

Bolland stond al ruim twee jaar als illustere Nederlander in het gezelschap van andere groten, zoals koningin Wilhelmina, zeeheld Michiel de Ruyter en staatsman Thorbecke in de wandelpassage.

Van Raak, sinds juni lid van de Eerste Kamer, verbaasde zich deze zomer over diens aanwezigheid. Hij kende Bolland uit de historie als 'een anti-democraat en anti-semiet'.

Van Raak, docent geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, bracht deze verbazing over aan de directeur bedrijfsvoering van de Kamer, Henk Bakker, die op nader onderzoek uitging naar de politieke achtergrond van Bolland.

Bakker heeft een politiek gevoelige neus, overgehouden aan zijn vorige Haagse levens als fractiesecretaris bij de PvdA en politiek assistent van minister Margreeth de Boer.

Een eerste antecedentenonderzoek was al gedaan door het instituut Collectie Nederland, dat de galerij op initiatief van de vorige Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven samenstelde.

Bakker: ,,We hebben toen gezegd: kijk eens of er iets mis is in het werkzame leven van deze figuren. Daar is toen bij Bolland niets van gebleken. Bij nader inzien blijkt dat deze meneer er buiten zijn vakgebied opvattingen op nahield waarbij je vraagtekens kunt plaatsen. Vooral bij zijn democratische gezindheid en zijn visie op de invloed van joden.''

Bakker doelt op de opvattingen die Bolland wereldkundig maakte in zijn rede De teekenen des tijds, die hij in 1921 kort voor zijn dood uitsprak. Hij gaat daarin op grove wijze tekeer tegen de arbeidersklasse, de vrijmetselarij en het internationale jodendom, waaraan hij 'de ontwrichting, vervuiling en ontreddering van de Europesche samenleving' toeschrijft.

De maatschappij in die dagen lijdt volgens hem aan 'zelfverkankering', omdat 'Jan Rap of Jan Publiek alles voor het zeggen heeft'. Hij keerde zich tegen het zojuist ingevoerde algemeen kiesrecht, omdat het zal leiden tot 'een gepeupelregeering', die de 'hogere beschaving' zal vernietigen.

Na zijn bevindingen brengt Bakker de Kamervoorzitter op de hoogte, die vervolgens het besluit neemt het beeld van Bolland te laten verwijderen.

Op dit moment is de beeldengalerij aan het oog onttrokken vanwege verbouwingswerkzaamheden.

Recherche wijst uit dat van één sokkel de buste en het naamplaatje zijn verwijderd. Als we de bekenden - Wilhelmina, Thorbecke, Willem II, Michiel de Ruyter en Joost van den Vondel - uitzonderen, ziet de groep er zo uit:

De tien minder bekende erflaters in de beeldengalerij in de Tweede Kamer:

1 Richard Hol, dirigent

2 Anne van Hasselt, spoorweg-ingenieur

3 Hendrik van Kinsbergen, vlootvoogd

4 Kappeyne van de Copello, gemeenteadvocaat Amsterdam

5 Gerardus Westerman, oprichter Artis

6 Willem Hofdijk, schrijver, romanticus

7 Anna Maria van Schuurman, kunsten en wetenschappen

8 Frederik Hendrik, stadhouder

9 Charles Rochussen, schilder

10 Gerardus Bolland, wijsgeer

De biograaf van Bolland, de Leidse hoogleraar Willem Otterspeer, vindt het besluit van de Kamervoorzitter om de wijsgeer te verwijderen onberaden. ,,Als we op zo'n frikkerige manier met onze geschiedenis omgaan, ontstaat er geen realistisch beeld. Wat moet je dan met een figuur Maurits, aan wiens handen een gemeen soort bloed kleefde? En is de SP met haar kadaverdiscipline zo'n democratische partij?''

,,Die rede van Bolland was een lelijk stuk, maar hij was doodziek en wilde een ruzie uitvechten met zijn zoon. De opvattingen die hij daarin verkondigt zijn toevallig en passen niet in zijn werk. Ik heb ze daarom in mijn biografie gebagatelliseerd. Ik durf ook gerust de stelling aan dat Bolland in de oorlog goed zou zijn geweest.'' Otterspeer: ,,Overigens heb ik destijds tegen de samenstelster van de galerij gezegd: het is een prachtige kop van een goede beeldhouwer, maar Bolland is geen groot filosoof. Ik zou hem niet opnemen. Maar ja, het beeld was van wit marmer, hè?''

Deel dit artikel