Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie af en toe de regels overtreedt, is machtiger

Home

Mark van Vugt

Mark van Vugt © Trouw
Hoofdzaak

Op de middelbare school in Twente had ik een economiedocent die alle schoolregels aan zijn laars lapte. 

Hij rookte tijdens de les, liep zonder reden de klas uit en als hij boos op je was, dan gooide hij een krijtje naar je hoofd. Hij reed rond in een vette Mercedes die hij, tegen de afspraken in, op het schoolplein parkeerde. Wij leerlingen liepen weg met deze docent. Hij kwam uit het bedrijfsleven en kon gepassioneerd vertellen over geld, marktwerking en prijsoorlogen.

Lees verder na de advertentie

Ruim dertig jaar later denk ik dat hij mede ons respect kreeg, omdat hij zich niet aan de regels hield. Ik vraag me af of dat ook zo werkt bij de Amerikaanse president Trump. 'The Donald' treedt op als een olifant in een porseleinkast en zijn gedrag gaat tegen alle politieke afspraken in. Hij ontslaat leden van zijn staf alsof het om een spelshow gaat, begint uit het niets een tarievenoorlog met China en Europa en wil nu toch wel weer met Kim Jong-un om de tafel zitten, nadat hij hem eerst denigrerend 'little rocketman' had genoemd. Hij is ook de eerste president die door een pornoster is aangeklaagd.

Nauwelijks invloed

Al deze incidenten lijken zijn populariteit als leider echter nauwelijks te beïnvloeden. Sterker nog: misschien wint Trump daardoor juist wel aan macht. Het verband tussen normschending en macht is aangetoond in een serie onderzoeken van de Amsterdamse psycholoog Gerben van Kleef. Hij gaf proefpersonen scenario's te lezen waarin een persoon een regel overtrad. Iemand zat bijvoorbeeld in het gemeentehuis in een overvolle ruimte te wachten om zijn paspoort te verlengen. In het ene geval liep hij naar de plek waar het personeel koffie drinkt en schonk zichzelf een kop in; een normschending. In het andere geval ging hij gewoon naar de wc. De beoordelaars vonden de man in het eerste geval machtiger en besluitvaardiger. In een ander onderzoek moesten mensen het gedrag beoordelen van een boekhouder van het bedrijf. Hij werd als machtiger gezien wanneer hij zo nu en dan de regels doorbrak.

Als Trump via Twitter iemand ontslaat, denken we automatisch: wat heeft die man een macht

Kennelijk associeert ons brein normschending met het hebben van macht. Dat is niet zo verwonderlijk, omdat macht mensen actiever maakt. Machtige mensen willen graag iets ondernemen, ze zijn besluitvaardig en houden minder rekening met wat anderen van hen vinden. Onderzoek laat zien dat mensen in situaties waarin ze macht hebben sneller en spontaner beslissingen nemen en minder inlevingsvermogen tonen dan in situaties waarin ze machteloos zijn.

Dus als Trump zijn minister van buitenlandse zaken, Rex Tillerson, via Twitter ontslaat, dan denken we automatisch: Wat heeft die man een macht! Trump maakt zelf ook graag grappen over de chaos die hij creëert: "In de ene baan moest ik een groep ambitieuze personen managen, wanhopig op zoek naar televisietijd, totaal onvoorbereid voor hun rollen en banen en elke week bang om ontslagen te worden, en in de andere baan was ik de gastheer van een grote tv-hit."

Ideologische prietpraat

Het fenomeen Trump geeft aanleiding om de populaire literatuur over leiderschap en management eens grondig te herzien, want die is voornamelijk gevuld met onzin en ideologische prietpraat. Organisatieprofessor Jeffrey Pfeffer noemt dat 'Leadership BS' (Bullshit) in zijn gelijknamige boek. Zo zouden leiders om effectief te zijn zich integer, bescheiden en dienend moeten opstellen jegens volgers. Trump bewijst dagelijks het tegendeel. Onvoorspelbaarheid, narcisme en machtsvertoon kunnen dus ook effectieve middelen zijn voor leiders.

Wie weet concluderen historici over honderd jaar wel dat we hier te maken hebben met de meest effectieve Amerikaanse president ooit. Anders dan Obama lukt het hem wel om Noord-Korea en Iran tot de orde te roepen en weet hij de macht van China, Rusland en Europa in te perken ten gunste van Amerika. Een ander scenario is natuurlijk ook denkbaar. Om op de apenrots van de politiek te kunnen overleven heb je handlangers nodig. Met het tempo waarin Trump mensen ontslaat, houdt hij straks weinig steun meer over. Maar tot die tijd zijn Trump en zijn leiderschapsstijl dankbaar voer voor psychologen.

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU en verbonden aan de universiteit van Oxford.

Lees ook: 'Trump ondermijnt dagelijks onze rechten en vrijheden'

Deel dit artikel

Als Trump via Twitter iemand ontslaat, denken we automatisch: wat heeft die man een macht