Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

What's in a name? (en hoe kies je een andere?)

Home

SASKIA AUKEMA

Een nieuwe naam kies je als je heel goed weet wie je bent, maar ook: wie je nooit meer zou willen zijn. Fotograaf Saskia Aukema verzamelde verhalen van mensen die hun naam veranderden.

Namen zijn in taalkundig opzicht rare dingen: ze vormen zo'n beetje de enige woorden die je helemaal zelf voor het kiezen hebt. Een tafel is 'tafel', maar je kindje kun je noemen zoals je zelf wilt. Oké, er wordt een enkele keer een naam geweigerd als Urine of Marieke Methadon, maar Befke, Feeërieke en Cher'Li-Vaië? Allemaal geen probleem. Ouders hebben grote vrijheid bij het bepalen van een voornaam.

Het bijzondere is natuurlijk dat je een etiket plakt op iets wat je nauwelijks nog kent - althans zo is het de gewoonte in Nederland. In sommige andere landen wordt een kind wel genoemd naar iets tastbaars: de dag van de week dat het wordt geboren bijvoorbeeld (zo zijn alle Kofi's - ook Kofi Annan - op een vrijdag geboren) en een baby die blij ligt te kirren heet in sommige regio's 'hij die gelukkig is'.

In Nederland wordt een naam op gevoel, klank en associatie gekozen, op een moment dat de ouders hooguit nog wat vage contouren van hun kind hebben gezien op een echoscherm. Of dat kind zich vervolgens zal ontpoppen tot een extravert of een verlegen persoon? Of het moslim of een christen wordt, of helemaal niks? Fijngevoelig of stoer? Of het de klanken van zijn naam zal waarderen? Je weet het allemaal niet.

Wie een nieuwe naam kiest voor zichzelf weet wél heel goed wie hij is, en ook: wie hij nooit meer zou willen zijn. Zoals het geven van een geboortenaam het begin markeert van een nieuw leven, zo doet het aannemen van een nieuwe naam dat vaak ook. Je zegt ermee: vanaf vandaag ben ik een nieuw persoon. Vanaf nu ben ik een Jolanda!

Ik besloot de verhalen te verzamelen, en wat daarbij onder meer opviel: van de tientallen mensen die bij het naamswijzigingsproject betrokken waren, was er maar één die zijn voornaam officieel had laten wijzigen. Ook landelijk gezien zijn er maar weinig mensen die die weg bewandelen. Hoeveel voornamen precies gewijzigd worden, wordt niet centraal bijgehouden, maar op Rechtspraak.nl zijn er over 2014 nog geen tien zaken over voornamen te vinden.

Niet zo gek, vindt familierechtadvocaat Pieter Dorhout uit Egmond aan den Hoef. Hij begeleidt één à twee voornaamswijzigingen per jaar en schreef ooit over de jonge ouders die hun tweeling in alle onschuld de modenamen Stijn en Frank hadden gegeven. "Veel mensen vinden het duur en ze vinden het gedoe. Het kost mensen alles bij elkaar al snel 1000 tot 2000 euro, en daarbij moeten de aanvragers de rechtbank ervan overtuigen dat ze een zwaarwegend belang hebben bij de wijziging, wat niet altijd lukt. Alleen mensen die een geslachtsoperatie hebben ondergaan mogen hun naam gratis wijzigen."

Er wordt door Nederlandse naamsveranderaars dan ook met enige afgunst naar het buitenland gekeken. In Groot-Brittannië kunnen naamswijzigingen met een formulier doorgegeven worden op de website van de overheid, en met dat formulier kunnen mensen vervolgens een nieuw paspoort of een nieuw rijbewijs aanvragen. Kost niks, en er hoeft niks bewezen te worden. De enige eis is dat je niet van plan bent iemand op te lichten door een pseudoniem te gebruiken. Ook in andere landen zijn de eisen vaak soepeler dan in Nederland.

Zijn wij hier niet een beetje te streng? Pieter Dorhout vindt van niet. "In Nederland zijn de gegevens van de burgerlijke stand, de Belastingdienst, schuldeisers allemaal via de naam aan elkaar gekoppeld. Als je die dan al te makkelijk zou kunnen wijzigen, wordt het voor schuldeisers bijvoorbeeld wel erg lastig hun geld terug te vorderen. Nu het burgerservicenummer steeds belangrijker wordt, is er wel een kans dat rechtbanken de verzoeken tot naamswijzigingen iets anders gaan beoordelen. Welke zaken op dit moment veel kans maken? Die van mensen die een andere religie hebben aangenomen of die een nare jeugd hebben gehad. Mensen die komen met een verhaal als 'mijn tante Louise is overleden en door haar naam aan te nemen, blijft ze toch dicht bij me' zijn bijvoorbeeld iets minder kansrijk. Dan zie je de rechter denken: zet dan maar liever gewoon een foto van haar op het nachtkastje."

Maar toch, heeft niet iedereen het recht om zijn eigen naam te kiezen? Dorhout: "Ja, het is ergens natuurlijk heel raar dat je iets wat zó sterk met je eigen identiteit samenhangt niet zelf zou mogen bepalen, juist ook omdat ouders tegenwoordig de vrijheid hebben om hun kind allerlei buitengewone namen te geven. Maar goed, in de praktijk kun je op ieder moment je roepnaam veranderen. Johannes kan zeggen dat hij graag Jan genoemd noemt, maar Gerard kan dat ook. Geen haan die ernaar kraait."

Dorhout weet waar hij het over heeft. Hij veranderde op zijn zevende zijn naam van Piet naar Pieter: "Ik dacht: nu ben ik wel groot genoeg om mezelf zo te gaan noemen."

De gehele fotoserie is van 5 juni t/m 27 juni 2015 te zien in 'Crossings', een duo-expositie met fotograaf Richard Bank. Locatie: MLB Galerie, Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. Info: mlbgalerie.nl.

Lees verder na de advertentie

Alexanne veranderd in 2014 voorheen Sanne

"Ik ben begin dit schooljaar van Zuid-Limburg naar Utrecht verhuisd om daar journalistiek te studeren - inderdaad, relatief jong om je vertrouwde leventje achter je te laten. Voor mij was dit een heel bewuste stap waarmee ik voor eens en voor altijd een vervelende periode achter me liet, die vooral samenhing met de scheiding van mijn ouders. Die had me jarenlang in een enorm loyaliteitsconflict gebracht. Kinderen van gescheiden ouders houden vaak vooral rekening met anderen. Met deze stap koos ik nu eens helemaal voor mezelf. Ik was toe aan iets nieuws, nieuwe mensen en een nieuwe omgeving - kortom: aan een nieuwe ik en daar hoorde een nieuwe naam bij. Ik koos voor mijn tweede doopnaam, die bijna niemand kende: Alexanne. Eigenlijk stond ik te kijken hoe makkelijk dat ging. Op de school voor journalistiek zei ik gewoon dat ik zo heette, en niemand die daar lastige vragen over stelde.

Mijn nieuwe naam past precies bij mijn karakter en voorkomen. Sanne vond ik altijd al een beetje gewoontjes: iedereen kent er wel een. Het klinkt niet bepaald energiek, vlot en spontaan - terwijl ik me wel zo voel.

Zo'n gewone naam is ook niet zo handig als je grootse journalistieke plannen hebt. Liefst zou ik verslaggeefster worden op tv, of nieuwslezer, en dan kun je maar beter een naam hebben die een beetje onderscheidend is.

Mensen die me al langer kennen reageren nog weleens verbaasd op mijn nieuwe naam. Ik doe dat dan meestal maar af met een grapje: 'Ja', zeg ik dan, 'dat is tegenwoordig mijn artiestennaam'."

Esther veranderd in 1968 voorheen Nel(leke)

"Op mijn vijftiende heb ik vrij impulsief, vanuit het niets mijn naam veranderd. Ik moest als oudste uit een streng katholiek gezin van zeven naar het ziekenhuis voor een blindedarmoperatie, en mijn moeder zei tegen mij: 'Ga jij alvast maar'. Vreselijk vond ik het dat ik alleen moest. Toen ik mijn naam opgaf bij de balie, moest ik denken aan het Israëlische zangduo Esther en Abi Ofarim, dat toen een hitje had. Ik vond die Esther een mooie vrouw, dus die naam werd het. Toen mijn moeder op het bezoekuur kwam, moest ze het van de verpleegsters horen. 'Er ligt hier geen Nelleke met die achternaam', zeiden ze, 'wel een Esther.'

Hoewel ik verder eigenlijk een vrij makkelijke puber was, was ik erg streng als het over die naam ging: na die ziekenhuisopname luisterde ik alleen nog maar naar Esther. Mijn oorspronkelijke naam was ik goed zat. Ik was geboren als Nelleke, wat ik op zichzelf nog wel leuk en liefelijk vond klinken, maar er waren in mijn omgeving meerdere Nellekes, waardoor ik dan maar Nel werd. Een bloedhekel had ik aan die boerennaam. Dat was ik niet.

Ik was al op jonge leeftijd bezig met mooie dingen. Op mijn dertiende leerde ik mezelf kleding maken. Later ben ik de kunstacademie gaan doen en op mijn zestigste ben ik begonnen met de academie voor styling in Amsterdam. Ik werk als styliste: voor tijdschriften, particulieren en bevriende kunstenaars. En ik naai nog steeds kleding en andere dingen.

Hoewel er op Nelleke lang een taboe rustte voor mij, heb ik er inmiddels vrede mee. Laatst kwam ik de naam tegen in een blad. Ik heb die toen uitgeknipt en op mijn dagboek geplakt. Hij mag er weer een beetje bij zijn, die oude naam van mij."

Johannes veranderd in 2001 voorheen JP

"Toen ik als docent Nederlands op het gymnasium ging werken waar ik zelf als kind op had gezeten, weigerden mijn collega's me JP te noemen - de naam waaronder ze mij kenden toen ik nog hun leerling was. 'Dat was voor het jochie van toen', zeiden ze. Feitelijk namen ze met die uitspraak een voorschot op mijn eigen volwassenheid, en ik gaf ze gelijk: ook ik vond JP een puberale, studentikoze naam. Ik denk dat je daar op je 25ste zwaarder aan tilt dan op je 38ste. Ik weet niet of ik die keuze nu opnieuw zou maken, maar destijds was het blijkbaar nodig. Het was een stap in het groeien als mens.

Ik had mezelf gewoon Jan Peter kunnen noemen, maar behalve mijn familie noemde niemand me zo. Bovendien vond ik dubbele namen altijd een beetje gek. Op het gymnasium liepen er daar ook nogal wat van rond. Ik begon met lesgeven vlak voordat Jan Peter Balkenende premier werd. Zijn bestaan heeft op die beslissing dus geen invloed gehad, maar achteraf ben ik wel heel blij dat ik er nooit mee gepest ben.

Uiteindelijk koos ik voor een van mijn doopnamen: Johannes. Hij is heel Hollands, en heeft tegelijk veel geschiedenis. Hij betekent 'God is genadig' in het Hebreeuws - dat spreekt me aan. Bovendien waren mijn voorvaderen ook allemaal Jannen en Johannessen. Jan kwam te dichtbij omdat mijn vader zo heet, en zo werd het Johannes.

Uiteindelijk zou het nog passender blijken te zijn dan ik toen vermoedde. In 2008 besloot ik het roer om te gooien en schreef me in voor een studie theologie. Ik hoop die over twee jaar af te ronden, en priester te worden in de Oud-Katholieke Kerk. En dan is het wel heel mooi om een bijbelse naam als Johannes te hebben."

Dhyana veranderd in 2013 voorheen Liane

"Ik bevond me op een punt in mijn leven dat er veel veranderd was. Ik had een burn-out overwonnen, en bezocht geregeld de Santo Daime. Dit is een kerk die ceremonies organiseert met ayahuasca, een hallucinogene mix van planten uit het Amazone-gebied, ook wel de liaan van de ziel genoemd. Het drinken van deze heilige drank kan een sterk reinigend, genezend en transformerend effect hebben. Mijn eerste ceremonie was magisch. Ik voelde totale liefde en verbondenheid. Het was voor mij het startpunt van een positievere levensfase.

Die nieuwe fase wilde ik bekrachtigen met een nieuwe naam, en op een dag diende die zich aan. Ik las een boek over meditatie waarin 'dhyana' ter sprake kwam, dat is het Sanskriet-woord voor een vorm van meditatie die je niet alleen iedere avond op een kleedje uitvoert, maar die je praktiseert als levenshouding. Dat sprak me zó aan, dat ik dacht: dit is mijn nieuwe naam.

Wat ik toen nog niet kon weten, was dat de naam een voorbode zou zijn van nieuwe ontwikkelingen in mijn leven. Een andere mijlpaal was namelijk dat ik stopte met de pil. Mijn lichaam reageerde weldadig op het stoppen. Het leek alsof er een laagje verdween tussen mij en de wereld. Ik hervond het contact met mijn eigen cyclus en de natuur, en ik voelde de seksuele energie plotseling stromen: voor het eerst in twintig jaar werd ik weer eens echt verliefd.

Achteraf gezien is het wel grappig dat ik als Liane voor het eerst de liaan van de ziel tot me nam en dat ik als Dhyana de Diane-35 pil uit mijn leven bande. Dan blijkt alles ineens met alles samen te hangen."

Briant veranderd in 1992 voorheen Thomas (maar ook Bastiaan en Bustaman)

"Op m'n vijfde kwam ik, een Duits jongetje uit Zweden, naar Texel. Op mijn eerste kleuterschooldag deed mijn moeder me mijn lederhose aan, en dat in een tijd waarin Duitsers bepaald niet geliefd waren op het eiland. Nog vele jaren later viel de naam Thomas voor mij samen met 'de mof'.

In 1986 werd ik lid van Subud, een internationale spirituele broederschap met Indonesische wortels. De spirituele leider van die organisatie, Bapak Muhammad Sumohadiwidjojo, was opgegroeid in een traditie waarin het veranderen van voornamen gewoon is. Als op Java een kindje vaak ziek is, krijgt het van een oude wijze een andere voornaam die beter bij zijn ziel past, wat helend kan werken. Nou dat wilde ik wel, zo'n naam op maat. Ik kreeg van hem de letter B en mocht daar zelf vijf namen bij uitzoeken. Daaruit koos Bapak voor mij Bastiaan.

In Subud doe je een spirituele oefening die je in contact brengt met de godsdienstbeleving die het dichtst bij je ziel staat. Voor mij was het al snel duidelijk dat dat de islam was. Nadat ik in 1989 naar Nieuw-Zeeland verhuisd was, besloot ik belijdend moslim te worden. Ik vroeg Bapak een moslimnaam voor mij te kiezen die bij me paste. Ik wilde dit keer direct de juiste naam van hem krijgen. Het werd Bustaman.

De sociale druk en controle binnen de moslimgemeenschap begonnen mij steeds meer te benauwen. Er waren veel do's maar vooral ook veel don'ts. In 1992 ging ik terug naar Nederland met een grote afkeer van de regeltjes en de bekrompenheid van een geïnstitutionaliseerde religie. Ik besloot me er nooit meer aan te onderwerpen. Ik vroeg opnieuw een naam aan met de letter B. Het werd Briant (betekenis: innerlijk en uiterlijk krachtig).

Reageren

Bent u blij met uw naam? Of heeft u ook overwogen die te veranderen? Vertel het ons in maximaal 150 woorden. tijdpost@trouw.nl

Deel dit artikel