Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Weu wapent zich tegen Noordafrikaanse invasie

Home

THEO KOELE

LISSABON - Europa heeft er, althans op papier, deze week een nieuw leger bij gekregen. Vier landen in Zuid-Europa bundelen zowel een deel van hun landstrijdkrachten als van hun zeemacht. Op de achtergrond speelt de dreiging van het oprukkend moslim-fundamentalisme in Noord-Afrika, maar de initiatiefnemers (Frankrijk, Italië, Spanje en Portugal) zeggen dat liever niet hardop.

Vooral de angst voor terrorisme en verspreiding van massavernietigingswapens is een belangrijke drijfveer geweest, geeft dr. Antonia Maria Pereira toe. Volgens de voorzitter van de Portugese parlementscommissie voor buitenlandse zaken is er weliswaar geen directe dreiging, maar, zegt hij: “Als het fout gaat, en we zijn er niet op voorbereid, worden we terecht beschuldigd van laksheid.”

Pereira, invloedrijk lid van de regerende sociaal-democratische partij, is aanhanger van de zogeheten 'domino-theorie': als radicale moslims het voor het zeggen krijgen in één land in Noord-Afrika, kan het fundamentalisme in de gehele regio van de Maghreb gemakkelijk de overhand krijgen.

Ook in landen als Marokko en Tunesië, waar het weinig betekenis heeft. De bezorgdheid geldt op dit moment vooral Algerije, waar extremistische moslim-groeperingen en de regering in een bloedige strijd om de macht verwikkeld zijn.

Initiatief

De Westeuropese Unie (Weu), militair samenwerkingsverband van de meeste lidstaten van de Europese Unie, heeft het initiatief van Frankrijk, Italië, Spanje en Portugal deze week verwelkomd op een topbijeenkomst in Lissabon. Deelname aan Eurofor, een 12 000 man sterke, snel inzetbare legereenheid met Florence als uitvalsbasis, en Euromar, een flexibele marine-eenheid, staat open voor andere Europese landen.

De zuidelijke lidstaten hebben hun initiatief met een keur aan argumenten gepresenteerd. Eurofor en Euromar moeten in de eerste plaats de Weu aan een 'militaire capaciteit' helpen, opdat de organisatie daadwerkelijk kan uitgroeien tot de gewapende arm van de Europese Unie, zoals het verdrag van Maastricht voorziet.

Ook willen de zuidelijken een eigen bijdrage leveren aan humanitaire- en vredesmissies onder de vlag van de Weu. En ze stellen hun gebundelde krachten ook ter beschikking van de Navo, het Atlantische bondgenootschap dat - in tegenstelling tot de Weu - al lang over imposante militaire middelen beschikt.

Over Euromar en Eurofor als reactie op de dreiging vanuit Noord-Afrika werd tijdens de Weu-bijeenkomst in Lissabon niet gerept. Dat zou immers het wantrouwen versterken.

“In de Maghreb-landen wordt de militaire samenwerking gezien als iets dat tégen hen gericht is,” zegt Fernanda Faria, werkzaam op het Instituut voor strategische en internationale studies, de Portugese variant van het Nederlandse insituut Clingendael.

Faria bestudeert, veelal samen met Noordafrikaanse collega's, al jaren de relaties tussen Europa en de landen van Noord-Afrika, maar merkt pas sinds kort een duidelijke belangstelling voor dat thema.

Droefenis

Net als parlementslid Pereira stelt Faria met enige droefenis vast, dat de Europese Unie de laatste jaren vooral aandacht had voor de ex-communistische landen in Midden-en Oost-Europa. Pas tijdens de Europese topconferentie in Essen, eind vorig jaar, spraken de EU-leiders uit dat 'vrede, stabiliteit en welvaart' in het Middellandse Zee-gebied tot de 'top-prioriteiten' van Europa behoren.

Op de komende Europese top, volgende maand in Cannes, komt een plan van de Europese Commissie voor omvangrijke financiële steun aan het Middellandse Zee-gebied aan de orde. Het is echter zeer de vraag of dat wordt aanvaard, omdat de noordelijke lidstaten (waaronder Nederland) bedenkingen hebben tegen het hoogte van het voorgestelde bedrag (meer dan tien miljard gulden) en ontevreden zijn over het gebrek aan concrete bestemmingen.

Volgens de Portugese parlementariër Pereira beseffen de noordelijke EU-landen nog onvoldoende welke risico's er bestaan in het Middellandse Zee-gebied. “De enorme bevolkingsgroei en de slechte sociaal-economische omstandigheden zijn een vruchtbare voedingsbodem voor doctrines zoals het fundamentalisme”, zegt hij.

Destabiliseren

Landen als Iran en Libië zullen - in het 'zwarte scenario' van de politicus - proberen daaruit munt te slaan. Ze zullen trachten om de regio destabiliseren, om een wapenwedloop stimuleren, en daarbij terroristische groepen steunen.

Europa zal daarom, vindt Pereira, in de eerste plaats moeten proberen de levensomstandigheden in de Noordafrikaanse landen te verbeteren. Lukt dat niet, dan zullen enorme aantallen mensen naar Europa trekken, veel meer nog dan nu.

Tot dusverre heeft Portugal, anders dan buurland Spanje, slechts een gering aandeel in de stroom illegalen. Voor de noordelijke EU-landen geldt hetzelfde. Maar Pereira waarschuwt: “Zo is het Romeinse rijk ten onder gegaan: door een invasie van barbaren. Op dit moment is dat misschien geen reëel gevaar voor Europa, maar we moeten voorkomen dat het in de 21ste eeuw gebeurt.”

De EU moet volgens de Europese Commissie, het 'dagelijks bestuur' van de Unie, begin volgende eeuw een vrijhandelszone vormen met de landen ten zuiden van de Middellandse Zee. Faria van het 'Portugese Clingendael' vindt dat een zeer verstandige politiek.

Het dwingt de Noordafrikaanse landen de onderlinge handel, die nu amper bestaat, te bevorderen. Ook op het gebied van buitenlands beleid en defensie vormen die landen allesbehalve een eenheid. Dat bleek bijvoorbeeld toen ze een paar jaar geleden een uitnodiging voor een 'dialoog' met de Westeuropese Unie accepteerden: niet als groep, maar elk apart.

Ook de Navo is, enkele maanden geleden, een dialoog met landen ten zuiden van de Middellandse Zee aangegaan. Die begon niet onder gunstige omstandigheden.

Krasse uitspraken van Navo-secretaris-generaal Willy Claes over het moslim-fundamentalisme als nieuwe dreiging voor het Westen, na de ineenstorting van het communisme, voedden het bestaande wantrouwen in de Arabische wereld. Daar wordt de Navo door velen gezien als 'instrument van het Amerikaanse imperialisme', weet de Portugese politicus Pereira.

Dialoog

En ook Faria van het Instituut voor strategische en internationale studies in Lissabon zegt: “De Navo wordt vereenzelvigd met de Verenigde Staten. Velen zagen de Golfoorlog, waarin de VS het initiatief hadden, als een strijd tegen 'arme moslims' terwille van 'rijke moslims'. De Navo wordt ook verweten de moslims in Bosnië in de steek te laten. Als de Navo de blik naar het zuiden richt, is dat eerder een bedreiging voor die regio dan dat het vertrouwen wekt.”

Niet de Navo, maar de Westeuropese Unie komt daarom het meest in aanmerking voor een dialoog met Noordafrikaanse landen over veiligheidsvraagstukken, meent Faria. Waarbij ze zich wel bezorgd afvraagt, of de Weu-landen met hun nieuwe militaire eenheden voor het Middellandse Zee-gebied die gesprekken niet zelf ondermijnen.

Deel dit artikel