Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

WERKVLOER

Home

FRITS CONIJN

Bouwvakker Henk is klein van postuur en draagt een bril. Vanaf de eerste dag was hij het mikpunt van zijn collega's: professor, vieroog en brillenjood waren zijn aanspreektitels. Tijdens de pauzes werd niet met hem gesproken en zijn vragen bleven onbeantwoord.

De situatie escaleerde toen zijn collega's achter hem de deur van het toilet dichtspijkerden en hem een middag lieten zitten. Henk ging over de rooie, sloeg na zijn bevrijding de eerste die hij zag en verloor het gevecht. Een hersenschudding was het gevolg. Sinds die tijd heeft Henk last van hartkloppingen en zit hij in de ziektewet. Aan een andere baan durft hij voorlopig niet te denken.

Zinloze opdrachten, bedreigingen of met niemand kunnen praten, pesten op het werk komt veel voor. Het begint meestal met onschuldige grapjes. Maar wanneer iemand blijk geeft geraakt te zijn, is het slachtoffer gevonden. Met name wanneer in het bedrijf de situatie gespannen is, bijvoorbeeld vanwege een mogelijk sluiting, dreigen de geintjes kwaadaardige vormen aan te nemen. Meestal is dat proces niet te stuiten en gaat het pesten door tot het slachtoffer in de ziektewet is beland.

Het isolement ervaren de slachtoffers over het algemeen als het grootste probleem. Geen uitnodiging krijgen voor een feestje en de vakantiefoto's van de anderen niet mogen zien. Nog erger is het wanneer de gesprekken plotseling stilvallen als het slachtoffer de kantine binnenstapt. Adrienne Hubert van de Rijksuniversiteit in Leiden heeft samen met de Arbodienst West in Rijswijk onderzoek gedaan bij drie bedrijven: “Al na enkele dagen zijn de gevolgen zichtbaar. De persoonlijkheid van de slachtoffers verandert. Meestal worden zij achterdochtig en afgesloten. Dan lijkt het alsof de slachtoffers de oorzaak zijn van de slechte sfeer op de afdeling en ligt hun ontslag het meest voor de hand.”

Niet bekend

Tot de resultaten van het productiebedrijf in Drenthe waar Johan (35) werkte slechter werden, waren er over zijn functioneren geen klachten. “Maar toen de winst voor het eerst achterwege bleef, was mijn religie snel onderwerp van spot. Extra veel vloeken in mijn omgeving, of steeds een kruis slaan als ik langskwam. Dat was heel vervelend, maar toen werden ook nog achter mijn rug om geruchten verspreid dat ik als voorman mijn mensen onvoldoende in de hand had en dat de cijfers van mijn team lager lagen. Dat heeft mij de das omgedaan.”

Johan werd depressief en zat stil voor zich uit te staren op de bank. “Dat heeft ongeveer een jaar geduurd. Mijn vrouw begon mij ook af te katten. Ik kon dat wel begrijpen, ik was verslagen en had geen initiatief meer. Ik denk dat ik in haar ogen minder mans was. Zij wilde dat ik van mij af zou bijten, maar dat kon ik nou net niet. Bovendien is er niet tegen te vechten. Op het laatst voelde ik mij alleen in het kerkkoor nog op mijn plek.” Inmiddels is Johan na therapie weer op een andere afdeling aan het werk. Maar zelfs nu heeft hij nog veel moeite om in slaap te komen.

Het vertrek van Johan bleek voor de afdeling geen oplossing. Al snel meldde het volgende slachtoffer zich bij de bedrijfsarts. Adrienne Hubert van de Rijksuniversiteit Leiden: “Pesten is een teken dat de afdeling ziek is. Uit ons onderzoek is gebleken dat ook de toeschouwers significant meer klachten hebben. Waarschijnlijk zijn zij bang het volgende slachtoffer te worden. Bij de afdelingen waar pesten voorkwam, lagen die cijfers gemiddeld per persoon 5,3 dagen per jaar hoger dan bij de 'pestvrije' afdelingen. Dat verschil wordt niet alleen verklaard door de afwezigheid van de slachtoffers van pesten. Die werken door tot zij er bij neervallen om niet nog meer aanleiding te geven. Dan zijn zij voor langere tijd uit de roulatie en maken zij geen deel uit van de verzuimcijfers.”

De kosten van het pesten lopen dan ook flink op. Jan Looman is organisatieadviseur en gespecialiseerd in het onderwerp treiteren: “Uit onderzoek in Duitsland en Zweden blijkt dat vier procent van de werkende bevolking het slachtoffer is en dat één op de tien zelfmoorden aan dit verschijnsel te wijten is. Voor Nederland ben ik om aan de voorzichtige kant te blijven, uitgegaan van de helft van dat getal. Getreiterde werknemers hebben veel tijd nodig om de vernederingen te verwerken, gemiddeld anderhalf jaar. Twee procent slachtoffers betekent een totale schadepost van tussen de zes en negen miljard gulden per jaar.” En dan zijn de declaraties van therapeuten en de kosten van medicijnen, ziektewet, WAO en WW nog niet verrekend.

Pesten op het werk is niet sectorgebonden. Zowel op kantoor als op de bouw komt het voor. Adrienne Hubert: “Er zijn wel verschillen in omvang. Bij het productiebedrijf kwamen wij uit op ongeveer tien procent, bij de uitgeverij op 4,5 procent en bij de bank op 1 procent. Waarschijnlijk bestaat er een verband met de mate waarin de medewerkers met klanten in aanraking komen. Het lijkt mij niet onwaarschijnlijk dat de directie van een bank veel meer let op het gedrag van het personeel dan die van een productiebedrijf. Achter de balie moeten de mensen immers beleefd zijn.”

Dat pesten in alle sectoren een rol speelt, betekent niet dat het er overal hetzelfde uitziet. Het soort werk bepaalt het soort pesten. Op kantoor gaat het om het wissen van computerbestanden, op de bouw om een laagje cement tussen de boterhammen. Naast het type werk is ook de mate van zelfstandigheid van invloed. Hubert: “De autonomie is voor een deel bepalend. Wanneer iemand zijn eigen tijd kan indelen, kan hij nog wel het slachtoffer zijn, maar dan zal het pesten waarschijnlijk niet zo snel escaleren. De medewerker is dan immers makkelijker in staat de pesters uit de weg te gaan.”

De motieven voor het pesten zijn vaak gelegen in de zogenaamde groepsdynamische processen. Adrienne Hubert: “Mensen die weigeren rekening te houden met de normen en de hiërarchie van de groep, lopen een verhoogd risico.” Organisatiedeskundige Looman beaamt: “Degene die afwijkt van de groep moet genormeerd worden. En als hij zich dan nog niet aanpast, is uitsluiting zijn deel. Dat zie je bijvoorbeeld als een nieuwe medewerker te hard werkt. Eerst is er een grapje over een wit voetje willen halen. Als hij volhardt, duurt het niet lang voordat iedere dag zijn gereedschap is zoekgemaakt.”

Daarnaast is pesten volgens onderzoekster Hubert voor veel mensen een bewuste strategie. “In elk bedrijf vindt een competitie om de privileges plaats. Niemand doet graag de nare klusjes en iedereen wil zo snel mogelijk promotie maken. Het is dus handig om degenen die je bedreigen te lozen. De pesters hebben een wat agressievere persoonlijkheid en hebben aanmerkelijk meer kans hun doel te bereiken dan de slachtoffers. In veel gevallen loont het pesten dus.”

Vaststaat dat de directies van met name kleinere bedrijven het pesten soms met opzet gebruiken om mensen te dumpen. Zoals in het geval van Heleen. “Al 31 jaar werkte ik tot volle tevredenheid op het kantoor van een slotenfabriek. Maar toen kregen wij een nieuwe chef. Alles moest anders en hij wist het altijd beter. Al snel maakte hij ons uit voor boerenlullen en noemde hij ons iedere vergadering weer achterlijke zakken. Iedereen liep op zijn tenen van de zenuwen. Een van mijn collega's werd ontslagen. Een wat merkwaardige jongen, maar hij was onbetwist de beste van het team.”

“Ik hoorde dat ik de volgende zou zijn. Dat klopte, ik kreeg te horen dat ik voortaan niet meer 's ochtends mocht overwerken, moest iedere dag de prullenbakken legen en klanten werd verteld dat zij mij niet serieus moesten nemen. Dat was pure pesterij. Vervolgens moest ik bij de rechterhand van de manager komen. Hij zei dat ik niet deugde en dat ik mijn karakter moest veranderen. Na 31 jaar was dat een klap in mijn nek. Ik ben gelijk naar huis gegaan. Maar ik was zo kwaad dat mijn man en kinderen mij nauwelijks in bedwang konden houden, ik kreeg zelfmoordneigingen. Met hulp van de FNV ga ik nu in cassatie bij de Hoge Raad. Niet zozeer voor mijzelf, maar om ervoor te zorgen dat in de toekomst pesten ook wordt opgevat als een factor die arbeidsongeschiktheid kan veroorzaken.”

Maar tot die uitspraak van de Hoge Raad er is, is pesten een beproefde methode om personeel definitief buiten de poort te zetten. Want een terugkeer na een periode van afwezigheid is over het algemeen niet mogelijk. Bedrijfsarts Bunschoten: “Als de slachtoffers aangeven een nieuwe kans te willen, dan gaan wij er tegenaan. Ze moeten dan wel in staat zijn samen te werken met mensen die hen het leven jarenlang hebben vergald. Met al die opgelopen vernederingen is dat is geen geringe opgave.”

De Arbeidsinspectie en de rechter zijn niet in staat de slachtoffers te beschermen. De rechter oordeelt vrijwel altijd dat er sprake is van een verstoorde arbeidsrelatie. Jolande Heijne van de Industriebond FNV: “Dan eindigt het dienstverband en moet het bedrijf een schadevergoeding betalen. Die is vantevoren redelijk in te schatten. Het aantal dienstjaren maal het bruto maandsalaris maal een nader te bepalen factor. Stel, iemand is 25, heeft een brutomaandsalaris van drieduizend gulden en is vijf jaar in dienst. Hij zal waarschijnlijk 15 000 gulden krijgen. De laatste factor is dan op één gesteld omdat hij nog jong is en wel weer aan de slag zal komen.” Het nadeel van deze methode is echter dat beide partijen evenveel schuld krijgen toegewezen.

En dat moet veranderen. Volgens Adrienne Hubert van de Rijksuniversiteit Leiden zijn de werkgevers verantwoordelijk: “Het probleem moet in de kiem gesmoord worden. Het belangrijkste is dat hen duidelijk wordt gemaakt dat pesten niet mag lonen. De dader niet laten promoveren, overplaatsen en bij herhaling ontslaan, dan is het snel afgelopen. Bijkomend voordeel is dat de sfeer verbetert en dat mensen met meer plezier, en dus harder werken. Dat betekent natuurlijk wel dat je als directie moet weten wat zich op de werkvloer afspeelt. Het 'ik wist nergens van' mag niet langer een excuus zijn.”


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel