Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wennen aan geweld? Dat nooit

Home

Wolter Huttinga

Manuela Kalsky: "Terroristisch geweld stelt ons voor de keus of we een samenleving willen waarin wantrouwen en haat regeren of vertrouwen en compassie." © ANP
Theologisch Elftal

De door een terrorist doodgeschoten Parijse agent is al bijna geen nieuws meer. Is het wel goed dat we gewend raken aan geweld, vraagt het Theologisch Elftal zich af. ‘Kunnen we nog onbezorgd Koningsdag vieren?’

De laatste terroristische aanslag in Parijs haalde vorige week nog net de voorpagina. Bij een schietpartij op de Champs-Elysées werd een politieman doodgeschoten. Ook de aanslagpleger werd doodgeschoten. Het begint op een vreemde manier te wennen, dat geweld, na aanslagen in Europese steden als Parijs, Brussel, Berlijn, Londen en Stockholm. Moeten we maar wennen aan geweld?

Lees verder na de advertentie

“Het recente terrorisme probeert de waarden te ondermijnen waar een vrije samenleving op is gebouwd: vertrouwen, tolerantie, openheid. Dat geweld dwingt ons te antwoorden op heel basale vragen: Wat geeft ons leven ten diepste betekenis?” 

Manuela Kalsky, bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor Theologie en Samenleving aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, stoot direct door tot de kern. 

Aan aanslagen moet je niet wennen, je moet ze proberen te stoppen

Mohamed Ajouaou, universitair docent Islamitische Theologie

“Wat is zo waardevol dat je het niet op wilt geven? Draaien onze waarden alleen om materialiteit en hedonisme, of zijn er diepere waarden, die onze religieuze en humanistische traditie ons aanreiken? Terroristisch geweld stelt ons voor de keus of we een samenleving willen waarin wantrouwen en haat regeren of vertrouwen en compassie. 

De aanslagplegers willen ons tegen elkaar opzetten. Juist nu moeten we ons – moslims én atheïsten én christenen én humanisten – met elkaar verbinden. Tegen het wantrouwen in een revolutie van vertrouwen ontketenen.

Is dat soft? Ik dacht het niet. De Britse religiewetenschapper Karen Armstrong heeft aangetoond dat ‘compassie’ een gemeenschappelijke waarde in alle grote wereldreligies en levensbeschouwingen is. Midden in een tijd vol geweld eiste Confucius, de denker uit het oude China, compassie om de spiraal van haat en geweld te doorbreken. Dat is ook nu weer nodig.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Manuela Kalsky © Jorgen Caris

'Verbale terreur'

“Aan aanslagen moet je niet wennen, je moet ze proberen te stoppen, vindt Mohamed Ajouaou, universitair docent Islamitische Theologie, eveneens aan de Vrije Universiteit. “Die aanslagpleger in Parijs, was gewoon in beeld bij de veiligheidsdienst, maar ze hebben hem laten lopen. 

De diensten moeten blijkbaar nog accurater hun werk doen. Kort geleden was ik in Japan. Daar hebben ze een intensief verleden van terreurgeweld. Reken maar dat daar veel gedaan wordt aan beveiliging, maar je merkt er niks van. Het voelt heel veilig. 

Mensen zijn vriendelijk, je voelt geen repressie, maar achter de schermen doen de beveiligers hun werk. En juist dat vind ik belangrijk: het gewone leven, het dagelijkse ritme moet doorgaan. Als we als samenleving in angst leven hebben de terroristen gewonnen.”

Geweld vindt altijd haar oorsprong in het minderwaardig beschouwen van andere groepen

Mohamed Ajouaou, universitair docent Islamitische Theologie

Kalsky: “Zeker, maar niet alles is te beveiligen. En het is maar de vraag of we ons echt veiliger voelen als ons leven 24 uur per dag met onzichtbare camera’s wordt bewaakt. In Brazilië zag ik hoe de rijken hun huizen probeerden te beveiligen tegen het geweld van de drugsoorlogen in de favela’s. Er stonden grote hekken omheen en bij de ingang was een bewaker met een mitrailleur opgesteld. Hoe veilig voel je je als je achter zo’n hek leeft?”

Ajouaou: “Geweld vindt altijd haar oorsprong in het minderwaardig beschouwen van andere groepen. Dat uit zich in wat ik maar noem ‘verbale terreur’. Dat komt voor bij moslims die zich beroepen op koranteksten, maar het zit net zo goed in verlichtingsdenkers die gelovigen als minderwaardig en dom beschouwen. 

Ik vind overigens dat koranteksten die oproepen tot geweld, of die niet-gelovigen in een kwaad daglicht zetten, vermeden moeten worden. Die teksten moeten niet gereproduceerd worden. Ongelovigen? Laat ze gewoon met rust. In Marokko, waar ik nu op familiebezoek ben, zie ik dat de teksten van preken in moskeeën en teksten van schoolboeken kritisch onder de loep liggen: bevatten ze religieuze teksten met verbaal geweld? 

Misschien kunnen we die beter niet gebruiken. Dat vind ik een stap in de goede richting. Niet de teksten met verbaal geweld, maar de teksten die vriendelijkheid en vrede koesteren moeten we benadrukken.”

Tekst loopt door onder afbeelding.

Mohamed Ajouaou © Jorgen Caris

Gepolitiseerde religie

Kalsky: “Ook moeten we niet te snel beamen dat het bij de recente aanslagen gaat om ‘religieus geweld’. Het gaat vaak om gepolitiseerde religie, die niets te maken heeft met de God van liefde en vrede, die de overgrote meerderheid van moslims, joden en christenen aanhangen. 

We moeten zorgvuldig analyseren waar de motieven voor het geweld vandaan komen: vaak zijn de oorzaken politiek of economisch van aard. Als er geweld ‘in naam van God’ plaatsvindt, moeten we daar duidelijk op zeggen: dit is godslastering.”

De aanslagen doen ons beseffen hoe gelukkig we ons in het Westen mogen prijzen dat we al zo lang vrede hebben

Manuela Kalsky, bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor Theologie en Samenleving

Ajouaou: “Al met al zeg ik: wennen aan geweld, in de zin dat we dit normaal gaan vinden – nee, dat nooit. In Parijs ging het om iemand met een kalashnikov, maar we kennen ook het nieuwe fenomeen van aanslagen met auto’s of vrachtwagens. Daar schrik ik echt van: kan ik nog wel veilig in een drukke straat lopen? Kunnen we nog onbezorgd Koningsdag vieren? De media, die wennen er misschien aan, maar voor het gewone volk, waar ik mezelf ook toe reken, hebben dergelijke aanslagen veel impact.”

Kalsky: “We mogen inderdaad niet wennen aan geweld. Dat geldt overigens niet alleen voor terroristische aanslagen, maar ook voor andere alledaagse vormen van geweld. De aanslagen doen ons beseffen hoe gelukkig we ons in het Westen mogen prijzen dat we al zo lang vrede hebben. Die vrede is dus niet vanzelfsprekend. 

Wat we koste wat kost moeten voorkomen is dat terroristische aanslagen het geloof in onze waarden ondermijnen: vertrouwen hebben in elkaar, elkaars verschillen respecteren, en compassie hebben met elkaar. Als we die waarden kwijtraken hebben we pas echt een probleem.”

Deel dit artikel

Aan aanslagen moet je niet wennen, je moet ze proberen te stoppen

Mohamed Ajouaou, universitair docent Islamitische Theologie

Geweld vindt altijd haar oorsprong in het minderwaardig beschouwen van andere groepen

Mohamed Ajouaou, universitair docent Islamitische Theologie

De aanslagen doen ons beseffen hoe gelukkig we ons in het Westen mogen prijzen dat we al zo lang vrede hebben

Manuela Kalsky, bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor Theologie en Samenleving