Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wennen aan de democratie

Home

Jacqueline Maris

Nigeria wordt geteisterd door etnische en religieuze onlusten die al honderden mensen het leven hebben gekost. Begin deze week vielen meer dan vierhonderd doden in de zuidoost-Nigeriaanse stad Aba. Het geweld was een antwoord op de rellen die de afgelopen tijd het islamitische noorden van het land in de greep hadden. De 'reus van Afrika' heeft het moeilijk.

De secretaresse slaapt al een uur met haar hoofd op een oude typemachine. Vanaf de bank volgt een bezoeker de beweging van de ventilator. Er worden niet veel zaken gedaan op de kippenboerderij van Nigeria's president Olusegun Obasanjo. De eerste burgerpresident sinds 1983 heeft het te druk met de etnische en religieuze onlusten die het land teisteren.

Obasanjo's zaakwaarnemer zit in de kerk; een bezigheid die in dit land waar alle sekten van de wereld zijn neergestreken erg lang kan duren. Hij is lid van de Amerikaanse pentecoastal kerk die zo groot is dat de dominee van de tien procent die de leden van hun inkomsten moeten afdragen, zich in een privé-vliegtuig kan laten rondvliegen.

De afgelopen weken hebben in het teken gestaan van religieuze rellen. Nadat in oktober in de noordelijke staat Zamfara het islamitische strafrecht werd ingevoerd, roepen steeds meer moslims om de sharia. President Obasanjo verklaarde afgelopen vrijdag dat het invoeren van deze Islamitische wetgeving tegen de grondwet indruist. Vorige week raakten in Kaduna -waar veertig procent van de bevolking christen is- moslims en christenen slaags. Er zouden honderden doden zijn gevallen als het leger niet had ingegrepen.

Er zijn sterke geruchten dat de recente religieuze en etnische geweldsuitbarstingen deels bekostigd en aangewakkerd worden door voormalig dictator Ibrahim Babangida. Obasanjo had hem toen hij zich destijds kandidaat wilde stellen om steun gevraagd. Maar sinds de verkiezing is Obasanjo in de ogen van Babangida teveel een eigen koers gaan varen. Zo ontsloeg de in mei aangetreden president honderd legerofficieren die onder het vorige regime waren benoemd en stelde een nieuwe chefstaf aan. De nieuwe legerleider Victor Malu verdiende zijn sporen als commandant van de vredesmacht Ecomog in Liberia en Sierra Leone en kreeg voor zijn werk persoonlijke complimenten van de Amerikaanse ex-president Jimmy Carter.

Ook bond Obasanjo de strijd aan met de corruptie. Een speciale commissie onderzocht contracten ter waarde van 6,4 miljard dollar die onder de laatste dictator Abdulsalami Abubakar werden afgesloten. Er bleek een miljard aan smeergeld te zijn betaald. Over het merendeel van de contracten moet opnieuw worden onderhandeld. In samenwerking met de Amerikaanse FBI probeert Obasanjo een deel van de 55 miljard dollar terug te halen die onder Abubakars voorganger Ab4acha naar het buitenland was gesluisd. Ook diende hij een anti-corruptiewet in, maar die heeft de assemblee nog in beraad omdat de wet de president verregaande bevoegdheden verschaft.

Net buiten het hek van de kippenboerderij van de president staat een enorm bord met uitslagen van de presidentsverkiezingen van vorig jaar. Tegen een van de palen stapelt een man kratten met eieren. Ze zijn voor de in gloednieuwe kleren gestoken Victoria Ojewale, die elke week 1560 eieren komt halen die ze vervolgens over de markten in de buurt verspreid. Volgens haar lopen de zaken beter dan onder de militairen; er is meer geld om eieren te kopen.

Economische hervormingen staan hoog in het vaandel van de president. Allereerst wil hij de leeggeplunderde nutsbedrijven privatiseren in de hoop dat ze beter gaan functioneren. In zijn visie volgen daarna vanzelf de al dan niet buitenlandse investeerders die geïnteresseerd zijn in Nigeria's enorme markt van meer dan 110 miljoen mensen. Die vrije marktwerking is in de luchtvaart al duidelijk te zien; op de verbinding van Lagos naar Abuja bieden minstens acht vliegmaatschappijen hun diensten aan.

Voor de gewone burger is de grootste verbetering sinds Obasanjo's aantreden dat hij een eind maakte aan de kunstmatige brandstofschaarste. Die schaarste dreef de prijzen op en zorgde voor torenhoge winsten. Daarnaast zijn de soldaten die vroeger samen met bandieten de steden terroriseerden uit het straatbeeld verdwenen. Om dat te bereiken reisde legerleider Victor Malu de afgelopen maanden persoonlijk langs de kazernes om zijn mannen voor te houden hoe ze zich in de nieuwe verhoudingen dienen te gedragen. Overtreders worden nu streng gestraft.

Terug naar de grondwettelijke taken, is Malu's devies. Hij heeft al zijn hoop gevestigd op de door de president toegezegde nieuwe uitrusting voor de speciale oproerpolitie -geweren uit België, traangas en kogelvrije vesten. Dan hoeft het leger tenminste niet meer als politie op te treden, zoals afgelopen week in Kaduna. Ook in november was het al tot een bloedbad gekomen toen het leger bij etnische rellen in Odi in de Nigerdelta werd ingezet. 'Een militair is getraind geweld te gebruiken. Wie op mij schiet, krijgt een kogel terug', is Malu's commentaar.

Voor Obasanjo staan de problemen in de Nigerdelta -waar ook Shell olie wint- hoog op de prioriteitenlijst. De plaatselijke minderheden die al die jaren niets van de oliewinsten terugzagen, koesteren een diepe haat jegens de federale autoriteiten. Om deze tijdbom te bezweren is de president al een paar keer in de delta op bezoek geweest. Vorig jaar werd een wet aangenomen waardoor dertien procent van de oliewinsten moet terugvloeien naar de delta.

Victor Malu heeft vertrouwen in de president. Toch kan ex-generaal Obasanjo niet voorkomen dat de nieuwe assemblee het leger financieel liefst zo kort mogelijk houdt. Malu vindt de assemblee te onbuigzaam; de militaire leiding vraagt in de defensiebegroting immers niet om nieuwe wapens, maar alleen om renovatie van de barakken. Het is moeilijk de gelederen rustig te houden als ze in 'varkenstallen' moeten leven, zegt Malu. 'En dan moeten wij als commandanten blijven prediken dat onze redding in democratie ligt en niet in militair bestuur.'

In bestuursstad Abuja liggen vijf kazernes rondom de parlementaire gebouwen en de presidentiële villa. De stad is de droom van opeenvolgende dictators die er allemaal miljarden dollars in hebben gepompt. Het 'masterplan' uit 1967 voorziet niet in armoede en bedelaars; de stad bestaat uit brede boulevards en hoge gebouwen. De moskee is de grootste van Nigeria. De stad in de savanne werd precies midden in Nigeria gepland en moest letterlijk boven de etnische en religieuze tegenstellingen staan.

Obasanjo werd vorig jaar mei geïnaugureerd op het Adelaarsplein dat het Duitse bouwbedrijf Julius Berger voor vijf miljoen dollar heeft aangelegd. Minstens een kwart van de stad is door Berger gebouwd. In Abuja zijn nauwelijks rivieren, maar wel tientallen bruggen en een peperdure stuwdam. Directe opdrachtgevers kregen in de regel namelijk als dank een villa van het bouwbedrijf aangeboden.

Bij de stadsgrens houdt de elektriciteit op. De golfplaten nederzettingen in de heuvels waar het kantoorpersoneel woont, worden verlicht met olielantaarns. Alleen voor de steengroeve mocht Julius Berger halogeenverlichting aanleggen -om te voorkomen dat er 's nachts wordt gestolen.

Dagelijks bezoeken vele Nigerianen het prestigieuze assembleegebouw waarachter Asorock -een kleine tafelberg- oprijst. Het gonst in de zaal waar Nigeria's eerste publieke hoorzitting in de geschiedenis wordt gehouden. Over corruptie bij de grootschalige Ajuoputa staalindustrie die nooit van de grond kwam. Het ministerie voor power and steel heet in de volksmond dan ook het power to steel-ministerie.

De voorzitter van de parlementaire commissie is Idris Abubakar van de grootste oppositiepartij APP, de All Peoples Party. Twee ministers hebben inmiddels al 35 miljoen Duitse marken in de staatskas moeten terugstorten en het onderzoek is nog lang niet afgelopen. Volgens Abubakar is Obasanjo's grootste probleem zijn militaire inborst: ,,De president beschouwt de assemblee soms als een vijand die hij in een hinderlaag moet lokken.' Obasanjo moet leren dat de grondwet boven alles staat. ,,Hij ziet zichzelf als een messias, de brenger van democratie die zonder hem niet kan slagen', zegt Abubakar, maar vertrouwt erop dat de internationale gemeenschap slim genoeg is om dat te doorzien.

In het ergste geval kunnen assemblee en senaat de president afzetten. Abubakar is niet bang om als ultieme maatregel de procedure aan te zwengelen: ,,Beter terug naar een militaire dictatuur, dan leven in een schijndemocratie'. Toch gelooft de oppositieleider wel dat de president het goed voor heeft met het Nigeriaanse volk. Toen Obasanjo onlangs zonder het parlement in te lichten 240 miljoen gulden uit de staatskas haalde, deed hij dat niet voor eigen gebruik, maar stak dit geld in een werkgelegenheidsproject dat een paar duizend mensen een baan zal bezorgen.

Niet alleen de president, maar ook het Nigeriaanse volk moet nog wennen aan de democratie. Als gevolg van de decennialange militaire onderdrukking is de aard van de Nigerianen afwachtend geworden, zegt priester Matthew Kukah van het Nigeriaanse Katholieke Secretariaat in Lagos. Ze hadden gehoopt dat de democratie welvaart zou brengen en een einde zou maken aan het geweld in de samenleving. Na dertig jaar van militaire dictatuur en de daarmee gepaard gaande zakkenvullerij (met een onderbreking van drie jaar in de jaren tachtig toen er een burgerregering was) verkeert het land in chaos. De wegen zitten vol gaten, in een miljoenenstad als Lagos is geen drinkwater, de elektriciteit valt voortdurend uit en het merendeel van de Nigerianen is straatarm.

De zegeningen van de democratie openbaren zich maar langzaam en dat leidt volgens Kukah tot onvrede waar etnische en religieuze volksmenners handig op inspelen. Hij vergelijkt Nigeria met een gezin waarvan de vader is weggelopen. De kinderen die de vader niet konden vertrouwen, vertrouwen ook zichzelf niet meer. Onder de dictatuur zijn mensen ondergedoken in ,,een van de 250 etnische groepen die Nigeria telt, in kerken en in misdaad', denkt Kukah. ,,De kippen moeten terug naar het hok. De vrijheid die de democratie heeft gebracht, komt met verantwoordelijkheid. Iedere Nigeriaan moet de mouwen opstropen en aan het werk.'

Matthew Kukah is lid van het door Obasanjo naar voorbeeld van de Zuid-Afrikaanse waarheidscommissie ingestelde panel dat de mensenrechtenschendingen vanaf 1966 -toen de eerste militaire staatsgreep plaatsvond- moet onderzoeken. Als de begroting door de assemblee is goedgekeurd, zullen er in de uithoeken van Nigeria kantoortjes worden geopend waar de mensen hun verhalen kwijt kunnen. Niemand van de verantwoordelijken is onschendbaar, ook president Obasanjo niet die van 1976 tot 1979 militair heerser was.

Het begrip voor het verleden is een belangrijk middel om het Nigeriaanse vertrouwen in de autoriteiten te herstellen. Als de vader na twintig jaar naar zijn gezin terug wil, kan hij ook niet zomaar binnenlopen, zegt Kukah. Er moet eerst gepraat worden. ,,Afrikanen moeten leren leven met hun merkwaardige verleden. En niet wachten op het Westen, op de Wereldbank of het Internationale Monetaire Fonds, want dat zijn echt geen liefdadigheidsinstellingen. We moeten het zelf doen.'

Als het de 'reus van Afrika' lukt de misère te ontstijgen, is dat van levensbelang voor het hele Afrikaanse continent, denkt Kukah. ,,Daarom mag en kan het democratische proces in Nigeria niet mislukken. De hoop, de toekomst en de dromen van Afrika liggen op de schouders van Nigeria.'

Deel dit artikel