Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Welke stappen zijn al gezet tegen belastingontwijking?

Home

Jan Kleinnijenhuis

© Trouw
Paradise Papers

Onder druk van LuxLeaks en de Panama Papers zijn er al stappen gezet tegen belastingontwijking. Een overzicht.

De publicaties over de Paradise Papers hebben de afgelopen weken voor veel debat gezorgd. Nederland is interna­tionaal flink onder vuur komen te liggen vanwege de faciliterende rol die het speelt in belastingontwijking door multinationals. Tegelijkertijd ontstond in Nederland zelf ophef over de uitgelekte belastingafspraak met het Amerikaanse bedrijf Procter & Gamble, die met toestemming van een lokale belastinginspecteur 676 miljoen dollar onbelast naar de Kaaimaneilanden kon doorsluizen.

Lees verder na de advertentie

De Paradise Papers zijn bepaald niet het eerste lek dat de schijnwerpers zet op belastingontwijking. Via het internationaal consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ kwamen eerder al verhalen naar buiten over de rol van de Luxemburgse fiscus in het ontwijken van belasting (LuxLeaks, 2014). In 2016 toonden de Panama ­Papers aan dat het voor particulieren en kleinere bedrijven evengoed mogelijk was de route naar het belastingparadijs te vinden.

Pierre Moscovici, de Franse Eurocommissaris voor onder andere belastingen, noemde de lekken in een interview met Trouw vorig jaar ‘zeer behulpzaam voor beleidsmakers’. “We hebben de prikkels van de media nodig. Vroeger deden we er vijf jaar over om nergens heen te gaan. Nu duurt het zeven maanden, soms één maand, om ergens te komen.” De publicaties leiden er met andere woorden toe dat beleidsmakers wel moeten ingrijpen. “Het publiek walgt van dit soort praktijken”, aldus Moscovici.

Vorig jaar werd in Nederland nog een parlementaire ondervraging gehouden over fiscale constructies, van Nederlandse belastingbetalers, of via Nederlandse tussenpersonen. Het eindrapport ligt inmiddels al enige tijd te wachten om door de Tweede Kamer behandeld te worden. Dat leidt wellicht tot nieuwe maatregelen, maar er is in Nederland de afgelopen jaren al veel gebeurd om belastingontwijking en verhulling van geldstromen tegen te gaan. Een kort overzicht.

Trustkantoren

Eigenlijk liggen trustkantoren al meer dan tien jaar onder vuur. Toezichthouder De Nederlandsche Bank heeft keer op keer geconstateerd dat de branche eigenlijk nog nooit heeft voldaan aan de Wet toezicht trustkantoren die in 2004 is ingevoerd.

De laatste jaren is het snel gegaan. Vooral na de publicaties over de ­Panama Papers vorig jaar is de druk op de sector zo groot geworden dat ­maatregelen niet uit konden blijven. Trustkantoren beheren vennootschappen voor bedrijven of personen, die regelmatig worden ingezet om belasting te ontwijken, te ontduiken of om te verbergen van wie geld is of waar het mee verdiend is. In dat ­laatste geval loopt een trustkantoor het risico mee te werken aan witwassen.

Vanaf volgend jaar krijgt DNB meer mogelijkheden om vergunningen in te trekken, moeten trustkantoren meer en beter onderzoek doen naar hun klanten en de herkomst van hun vermogen, en mogen trustkantoren niet langer tegelijkertijd ­belastingadvies geven. Ook moet elk kantoor een eigen interne toezichthouder in dienst nemen, die bekijkt of aan alle regels wordt voldaan.

Banken

Niemand zou moeten meewerken aan belastingontwijking, zei directeur Frank Elderson van De Nederlandsche Bank al snel na het verschijnen van de Panama Papers. Want die legden ­nogal pijnlijk bloot hoe Nederlandse banken soms betrokken zijn bij twijfelachtige zaken.

De Panama Papers lieten vorig jaar bijvoorbeeld zien hoe ABN Amro ­klanten verhult in belastingparadijzen. De bank treedt namelijk zelf op als aandeelhouder in naam voor ­vennootschappen op de Britse Maagdeneilanden, zodat de echte eigenaar buiten beeld blijft. Na de publicaties gaf toenmalig minister van financiën – grootaandeelhouder van de bank ­namens de staat – de Belastingdienst opdracht onderzoek te doen naar de diensten van ABN Amro. Sindsdien is er nooit meer iets van vernomen.

Daarnaast blijken Nederlandse banken geregeld zaken te doen met klanten die ze achteraf liever niet hadden gehad. ABN Amro kreeg een fikse reprimande van toezichthouder DNB toen bleek dat het zaken deed met grondstoffenhandelaar Gunvor, waarvan de eigenaren direct gelinkt worden aan de Russische president Poetin. ING is onderwerp van strafrechtelijk onderzoek vanwege de ­betrokkenheid bij de zaak Vimpelcom, waarbij smeergeld werd betaald aan de dochter van de Oezbeekse ­president in ruil voor toegang tot de telecommarkt.

Zwartspaarders

Sinds de financiële crisis in 2008 heeft de Belastingdienst een flink aantal jaren een coulanceregime in werking gehad. Daarbij kregen mensen die zwart geld in het buitenland hadden staan de gelegenheid dit vrijwillig aan te melden bij de fiscus. Zij moesten dan nog altijd de achterstallige belastingschuld voldoen, maar kregen geen, of een lagere boete voor de overtreding.

In de afgelopen jaren is dat regime steeds verder verzwaard. De boetes werden hoger, en begin dit jaar besloot toenmalig staatssecretaris ­Wiebes de zogenoemde inkeerregeling helemaal af te schaffen en bovendien de boete flink te verhogen.

De inkeerregeling heeft de fiscus de afgelopen jaren geen windeieren gelegd. Hoeveel de Belastingdienst er precies mee heeft opgehaald is onduidelijk – achtereenvolgens gepubliceerde cijfers daarover worden keer op keer flink gecorrigeerd. Duidelijk is in elk geval dat er enkele miljarden aan ingekeerd vermogen is aangegeven, en dat de fiscus daarvan naar eigen zeggen 1,9 miljard aan opbrengsten kon bijschrijven.

Belastingontwijking via Nederland

“Nederland is lang onderdeel geweest van het probleem, maar we willen nu onderdeel zijn van de oplossing”, zei toenmalig minister van financiën Jeroen Dijsselbloem vlak na de publicaties van de Panama Papers in 2016. Dat is in zekere zin ook gebeurd, maar van de vrije wil die Dijsselbloem uitsprak was weinig sprake. Europa heeft vooral veranderingen afgedwongen, soms zeer tegen de zin van Nederland.

Belangrijke mijlpalen in die zin zijn twee richtlijnen tegen belastingontwijking: Atad 1 en Atad 2. Atad is een Engelse afkorting voor anti-belastingontwijkingsrichtlijn. De eerste is erop gericht om belastingontwijking binnen de Europese Unie tegen te gaan. Constructies die landen met verschillen in wetgeving tegen elkaar uitspelen, zodat uiteindelijk nergens belasting wordt betaald, zijn met die richtlijn grotendeels dichtgeschroeid.

Atad 1 werd halverwege vorig jaar onder Nederlands voorzitterschap aangenomen door de lidstaten. Veel sneller dan verwacht volgde daarop het logische vervolg: het dichtschroeien van verschillen in wetgeving met landen buiten de Europese Unie. Dit was voor Nederland veel moeilijker te accepteren. Omdat Nederland vaak gebruikt wordt door buitenlandse multinationals om winsten onbelast de Europese Unie uit te krijgen, lag minister Dijsselbloem hier, tegen de zin van een meerderheid in de Tweede Kamer, flink dwars in Brussel. Grotendeels tevergeefs: onder druk van andere lidstaten stemde Nederland uiteindelijk in met Atad 2, die op termijn populaire ontwijkingsconstructies als de cv/bv-structuur onmogelijk zouden moeten maken.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel