Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wegwezen, oprotten met die camera

Home

Kristel van Teeffelen

Een verslaggever van de NOS en zijn cameraploeg worden lastiggevallen tijdens een pro-Erdogan-demonstratie. © Trouw

Afgelopen week werden alweer verslaggevers belaagd tijdens hun werk, dit keer bij verschillende pro-Erdogan-demonstraties. Groeit het wantrouwen jegens de pers?

Een sterk sentiment tegen westerse media. Dat merkte de NOS-verslaggever vorig weekend op bij de pro-Erdogan-demonstratie in Rotterdam. De cameraploeg werd geïntimideerd en aangevallen, vertelde de journalist tegen zijn eigen werkgever.

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) zegt zich zorgen te maken over de intimidatie van journalisten in Nederland. "Wij zijn aan het uitzoeken wat er precies is gebeurd. Ook kijken we of er bijvoorbeeld betere afspraken gemaakt moeten worden met de autoriteiten", aldus René Roodheuvel, secretaris bij de vakbond. "Alles om escalatie de volgende keer te voorkomen."

De gebeurtenissen in Rotterdam staan niet op zichzelf. Ook een journalist van de Nederlandse editie van de Turkse krant Zaman Vandaag is deze week bedreigd toen hij in Haarlem verslag deed van de mishandeling van een Turkse man. Tijdens verschillende bijeenkomsten afgelopen jaar over de komst van asielzoekerscentra in het land, liepen de spanningen richting pers ter plaatse eveneens soms hoog op. Hetzelfde gebeurde tijdens een bijeenkomst rond mogelijke degradatie van FC Twente, waarbij supporters verslaggevers intimideerden omdat ze volgens hen 'de club kapot hebben gemaakt'.

Lees verder na de advertentie
De cameraploeg werd geïntimideerd en aangevallen

© Trouw

Het roept de vraag op of die incidenten een teken zijn van groeiend wantrouwen tegen de media. De NVJ wil dat vooralsnog niet zo omschrijven. Roodheuvel: "Je moet oppassen de intimidaties als een structureel probleem te zien, laat staan dat je verbanden legt met gevoelens van wantrouwen richting journalisten. Het zijn uitwassen die je kunt vergelijken met de reactie van sommige mensen op de hulpdiensten."

Toch is er wel wat aan de hand, erkent ook Roodheuvel. In onze democratie is persvrijheid een van de hoogste waarden. Alle politieke partijen - die zelf ook gehoord willen worden - zouden dat moeten uitdragen, stelt hij. Maar kijk naar de video van Denk, waarin de politieke partij onlangs waarschuwde dat de media niet te vertrouwen zijn. Bij journalisten kon de boodschap op gehoon rekenen, maar er zijn ook mensen die het filmpje zien als bevestiging van het eigen vermoeden.

Dat wantrouwen blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS). Gevraagd naar het vertrouwen in de pers, antwoordt in 2015 30 procent instemmend. Van de niet-westerse allochtonen is dat zelfs maar 28 procent. Dat betekent dat banken, de politie, de Tweede Kamer, Europese Unie, ambtenaren en grote bedrijven meer voordeel van de twijfel krijgen.

In onze democratie is persvrijheid een van de hoogste waarden

Kranten
Er is wel wat op die cijfers af te dingen. Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt het vertrouwen in verschillende instanties. Daarin zegt ruim zestig procent vertrouwen te hebben in kranten en de televisie.

Hoe is dat verschil te verklaren? "Veel hangt af van het woordgebruik", zegt Paul Dekker van het SCP. "Vertrouwen in de 'kranten' is best hoog, maar vertrouwen in 'journalisten' is laag. Mensen hebben bij beide termen een ander beeld, net als dat ze meer vertrouwen hebben in 'de overheid', dan in 'politici'. Een krant is een abstractere term dan een journalist. Dat is bijvoorbeeld een type met een notitieboekje die je woorden in de mond legt als je niet oplet. 'Pers' is ook zo'n woord. Daarbij denk je al snel aan opdringerige types met een microfoon."

Wat je wel uit cijfers van zowel het CBS als het SCP kunt concluderen, is dat het wantrouwen in media niet toeneemt. De cijfers zijn al jaren zo'n beetje stabiel - of je ze nou hoog noemt of laag. Een dosis wantrouwen vanuit de samenleving lijkt dus bij het beroep van de journalist te horen.

Een journalist is bijvoorbeeld een type met een notitieboekje die je woorden in de mond legt als je niet oplet

© anp

Maar er is wel wat veranderd in het medialandschap. Via internet kunnen mensen eenvoudig veel verschillende bronnen raadplegen. Op betrouwbare nieuwssites, maar net zo goed op pagina's waar complotdenkers elkaar vinden.

Door die veelheid aan bronnen is de burger zich zeer bewust dat er in media verschillende versies van een verhaal bestaan, zegt Jaap de Jong, hoogleraar journalistiek en nieuwe media aan de Universiteit Leiden. "Tijdens de verzuiling, waarbij elke zuil zijn eigen media had, kreeg je de andere kant bijna niet te horen. Nu vind je makkelijk twee artikelen over hetzelfde onderwerp die precies het tegenovergestelde beweren.

"Dat levert goed geïnformeerde burgers op, maar kan ook verwarrend werken. De mens kan niet zo goed omgaan met feiten die niet goed bij het eigen wereldbeeld passen. Dan gaan we al snel excuses verzinnen: dat bedoelen ze anders, of daar zit meer achter. Dat is een heel menselijk verschijnsel."

Dus terwijl er veel bronnen beschikbaar zijn, gaan burgers vaak alsnog op zoek naar degenen met een vergelijkbaar wereldbeeld. Dat wordt ook wel de echokamer genoemd: op sociale media omringen gebruikers zich graag met meningen van geestverwanten.

De mens kan niet zo goed omgaan met feiten die niet goed bij het eigen wereldbeeld passen

Maar dat geldt niet alleen voor internet, stelt De Jong. Ook bij het kiezen van een bepaalde krant, zullen de normen en waarden van die krant meewegen. Dat blijkt ook uit de betrouwbaarheidsonderzoeken. Als je mensen vraagt naar de betrouwbaarheid van de krant die zij lezen, wordt die over het algemeen hoger ingeschat dan die van de concurrenten.

Turks nieuws
Bij burgers met twee nationaliteiten, zoals de Turkse Nederlanders waar de NOS mee te maken kreeg in Rotterdam, is de veelheid aan tegenstrijdige bronnen vaak nog veel sterker aanwezig, denkt De Jong. "Zij volgen vaak ook media of websites uit Turkije en daar kan het verhaal heel anders zijn.

Als Nederlander denk je dan misschien: dan geloof je toch het Nederlandse nieuws, gezien het medialandschap hier in vergelijking met dat in Turkije? Maar mensen met twee nationaliteiten kunnen dat anders ervaren. Die zien hier ook berichten die misschien wat kort door de bocht zijn. Ook ervaren sommige Turken dat de Nederlandse media vaak een negatieve houding hebben richting Erdogan."

Dan rijst de vraag hoe schuldig nieuwsorganisaties zelf zijn aan dat heersende wantrouwen jegens hen. Nieuwsredacties zijn de afgelopen jaren kleiner geworden, het aantal correspondenten in vaste dienst ook. Heeft dat de zorgvuldigheid aangetast?

Tekst loopt door onder foto.

Nieuws­re­dac­ties zijn de afgelopen jaren kleiner geworden, het aantal cor­res­pon­den­ten in vaste dienst ook. Heeft dat de zorgvuldigheid aangetast?

Minister Ronald Plasterk staat de pers te woord. © anp
Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). © anp

Scoops
Dat is wel waar Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, voor waarschuwde in de door hem uitgesproken Kees Lunshof-lezing eind vorig jaar. Hij had het over het 'ontmantelen van de pers' en de 'moordende concurrentie waardoor kijk- en luistercijfers en scoops steeds belangrijker zijn geworden'. Meningen in plaats van feiten. Een ontwikkeling die niet goed is voor de 'vitale functie' van de pers in de democratie, aldus Putters.

Natuurlijk moeten media alert zijn op veranderingen, zegt René Roodheuvel van de journalistenvakbond. "Zoals we ons moeten verzetten tegen de oproepen van politieke partijen als Denk om de media niet te vertrouwen. Maar dan nog zal kritiek erbij horen. Zo kregen journalisten vroeger het verwijt in de ivoren toren te zitten. Nu media vaker de straat op gaan voor de mening van de gewone burger, komt ook daar kritiek op."

Roodheuvel gelooft voor het behouden, dan wel terugwinnen van het vertrouwen van burgers, meer in daden: "Door je eigen journalistieke principes toe te passen, door te zorgen dat je feit en fictie blijft scheiden. En uit te leggen wat je doet. Een ombudsman, die vrijwel elke nieuwsorganisatie nu in dienst heeft, is daar een goed voorbeeld van."

Journalisten kregen vroeger het verwijt in de ivoren toren te zitten. Nu media vaker de straat op gaan voor de mening van de gewone burger, komt ook daar kritiek op

Deel dit artikel

De cameraploeg werd geïntimideerd en aangevallen

In onze democratie is persvrijheid een van de hoogste waarden

Een journalist is bijvoorbeeld een type met een notitieboekje die je woorden in de mond legt als je niet oplet

De mens kan niet zo goed omgaan met feiten die niet goed bij het eigen wereldbeeld passen

Nieuws­re­dac­ties zijn de afgelopen jaren kleiner geworden, het aantal cor­res­pon­den­ten in vaste dienst ook. Heeft dat de zorgvuldigheid aangetast?

Journalisten kregen vroeger het verwijt in de ivoren toren te zitten. Nu media vaker de straat op gaan voor de mening van de gewone burger, komt ook daar kritiek op