Weeg ambitie politiek leiders mee in stemhok

home

Willem Aantjes en Oud-fractievoorzitter ARP en CDA

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma op het partijcongres in juni. © ANP
Opinie

Trouw heeft in zijn commentaar van 8 augustus er terecht op gewezen, dat VVD en SP de Tweede Kamerverkiezingen misbruiken voor iets, waarvoor die niet bedoeld zijn. We kiezen namelijk geen minister-president maar een Tweede Kamer.

Tegenover lijsttrekkers, die zich aan deze kiezersmisleiding schuldig maken, staan anderen die daarvan juist uitdrukkelijk afstand nemen. Zij trekken niet alleen de kieslijst, zij hebben ook met zoveel woorden verklaard na hun verkiezing in de Kamer zitting te zullen nemen en daar ook te blijven. Zo hoort het niet alleen, maar alleen zo is ook de onafhankelijke positie van het parlement tegenover het kabinet verzekerd.

Invloed
Nu zou men kunnen tegenwerpen, dat dit voor sommige partijen niet relevant is, omdat zij toch niet voor deelname in een kabinet in aanmerking komen. Dit geldt echter voor minder partijen dan men wellicht zou denken. Denk aan de (onevenredig grote) invloed op het regeringsbeleid, die VVD en CDA in de afgelopen periode aan de SGP en zelfs aan de (ondemocratische) PVV hebben toegekend. Voor hetzelfde geld kan dit morgen de club van Jan Nagel of de Piratenpartij zijn. Daarom is het zaak de verkiezingen en de omgang met de uitslag ervan zuiver te houden.

Voor PvdA en CDA betekent dit dat ze zouden moeten terugkeren naar een eerder ingeslagen weg. Daarvoor is des te meer reden, nu deze partijen voor hun opstelling in de afgelopen jaren leergeld hebben betaald.

Cohen en Samsom
Toen de PvdA na het vertrek van Wouter Bos een nieuwe fractievoorzitter moest hebben, besloot zij door haar leden een nieuwe 'politieke leider' te laten kiezen. Dit werd Job Cohen, iemand met uitstekende papieren voor het premierschap. Helaas werd het in de Kamer door oorzaken die vooral buiten hemzelf lagen geen succes. Cohen weg, en een nieuwe leidersverkiezing. Dit werd Samsom, die meteen verklaarde daarmee niet alleen fractievoorzitter maar ook kandidaat-minister president te zijn. Aan de vraag of voor hem misschien niet het omgekeerde geldt als voor Cohen werd geen aandacht besteed.

Ook het CDA heeft zijn geschiedenis. Toen Balkenende in een voor het CDA dramatische periode bijna vanuit het niets fractievoorzitter werd, verklaarde hij meteen: "Ik ga voor goud", daarmee doelend op het premierschap. Gevolg was, dat het lot van de partij geheel en al afhankelijk werd van de 'leider'. Bij de laatste verkiezingen werd de fractie gehalveerd. Het gevolg kennen we. Balkenende weg. De fractie koos Verhagen als zijn opvolger, die zichzelf meteen het nieuwe kabinet in formeerde. De fractie wees nu Van Haersma Buma aan, die door de leden vervolgens tot lijsttrekker werd verkozen.

In de Kamer óf het kabinet
Wat zou Van Haersma Buma nu doen? Die liet er geen misverstand over bestaan: "Na de verkiezingen ga ik de Kamer weer in en daar blijf ik, ook al komt het CDA in het nieuwe kabinet." Dat een lijsttrekker zo ondubbelzinnig voor het parlement kiest, is een verademing.

Eén van de uitgangspunten van het CDA is de gespreide verantwoordelijkheid. Dit beginsel is op het hoogste niveau jarenlang met voeten getreden. Een minister (en premier) heeft een andere verantwoordelijkheid dan een Kamerlid (en fractievoorzitter). Een fractievoorzitter, ook die van een regeringspartij, is niet de uitvoerder van het kabinetsbeleid, maar de controleur ervan. Na de praktijk van de afgelopen jaren is het parlement dringend toe aan eerherstel.

Iedereen moet zelf bepalen op wie hij/zij zijn/haar stem uitbrengt. Maar het zou de democratie dienen, als daarbij zwaar zou meewegen, waar de ambities van de politieke leiders liggen: in de Kamer óf het kabinet. En niet: Kamer én kabinet.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie