Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

We willen een symbool van saamhorigheid

Home

HANNE OBBINK

Veel Nederlanders voelen zich verbonden met het Koninklijk Huis, hebben er vertrouwen in. Wat verwachten ze van de nieuwe koning? In opdracht van Trouw zocht bureau Motivaction het uit.

Verantwoording
Hoe kijken Nederlanders aan tegen het koningshuis? Bureau Motivaction zocht het uit voor Trouw en hield een steekproef onder 1254 Nederlanders tussen de 15 en 80 jaar oud. Die steekproef is representatief als het gaat om leeftijd, opleiding, geslacht, regio én de sociaal-culturele oriëntatie van de geïnterviewden. De gegevens zijn verzameld in de laatste week van maart.

Bijna net zo belangrijk als het Nederlands elftal

In tijden van crisis is het koningschap meer dan ooit een 'baken van vertrouwen', zegt Motivaction-onderzoeksdirecteur Martijn Lampert. Al acht jaar meet zijn bureau op gezette tijden hoe Nederlanders aankijken tegen het maatschappelijk klimaat en tegen hun eigen persoonlijke leefsituatie. Nooit eerder bleken zij over hun leefsituatie zo ontevreden als nu. Over de maatschappij is men al jaren somber. In de nabije toekomst wordt het niet beter, verwachten velen.

Maar het vertrouwen in het koningshuis is ongeschonden. Of het nu vergeleken wordt met het rechtssysteem, de zorg, het onderwijs of de media - over niets zijn Nederlanders zo tevreden als over het koningshuis. En over weinig of niets zijn zij zo óntevreden als over de overheid en de politiek. Bijna driekwart van de ondervraagden heeft vertrouwen in koningin Beatrix, ruim tweederde in Willem-Alexander en Máxima en 58 procent in het koningshuis als geheel - tegen een schamele 12 procent die vertrouwen zegt te hebben in de politiek.

"Politiek staat voor belangenstrijd, en voor bezuinigingen", voert Lampert als verklaring aan. "Nederlanders hebben behoefte aan stabiliteit. Juist in een tijd die ze zien als egocentrisch en gejaagd verlangen ze naar eenheid en saamhorigheid. Het koningshuis is een belangrijk bindend element; het staat symbool voor die saamhorigheid."

Niet het enige symbool, blijkt uit het onderzoek. Op de vraag wat hun het gevoel geeft dat ze verbonden zijn met Nederland en de Nederlanders zegt 86 procent van de ondervraagden: de Nederlandse taal. Zo'n 60 procent van de ondervraagden voelt zich ook Nederlander wanneer gedacht wordt aan stamppot en erwtensoep, de Nederlandse vlag of dijken en Deltawerken. Zo bezien is het Koninklijk Huis (46 procent) niet eens van doorslaggevend belang voor de Nederlandse identiteit, nog net iets minder zelfs dan het Nederlands elftal.

"Maar Koninginnedag, wat toch ook veel te maken heeft met het koningshuis, draagt sterker bij aan dat gevoel van verbondenheid met Nederland", zegt Lampert. "Dat is goed te verklaren: het is tenslotte een feestdag waaraan iedereen kan meedoen."

Twee derde is ronduit trots op koningshuis
Wat moet Willem-Alexander doen als hij straks koning is? "Belasting betalen", zeggen sommige ondervraagden spontaan, of "de monarchie afschaffen". "Hij mag van zijn geld een paleis in Argentinië kopen", oppert een ander, "en daar met de hele familie gaan wonen."

Zulke opmerkingen zijn uitzonderlijk in het onderzoek van Motivaction, want de overgrote meerderheid van de ondervraagden staat achter het koningshuis.

Ruim driekwart vindt dat de monarchie echt hoort bij de Nederlandse cultuur, twee derde is zelfs trots op het Koninklijk Huis. Niet meer dan 14 procent zegt op de vraag naar de toekomst van de monarchie onomwonden: schaf maar af.

De verschillen met 2007, toen in onderzoek dezelfde vragen werden gesteld, zijn niet groot.

Maar wat moet de rol van het koningshuis zijn? Laat alles zoals het nu is, zegt bijna de helft van de ondervraagden. Ruim eenvijfde vindt dat het koningshuis alleen een ceremoniële rol moet vervullen, één op de tien vindt juist dat de koning een grotere rol in de politiek moet spelen.

Meeleven bij nationale rampen, kransen leggen op de Dam op 4 mei en staatshoofden ontvangen - het zijn zaken waarvan verreweg de meeste Nederlanders het vanzelfsprekend vinden dat de koning zich ermee bezighoudt.

Zeventig procent vindt ook dat Willem-Alexander zich moet inzetten om maatschappelijke problemen op te lossen. Welke problemen dan? Daarover lopen de meningen uiteen, maar de meest genoemde onderwerpen zijn 'normen en waarden' en 'de manier waarop mensen met elkaar omgaan'. Dat zijn, niet toevallig misschien, onderwerpen waarover heel veel Nederlanders zich zorgen maken. Van de politiek verwachten zij op dat gebied weinig.

"Als hij het maar half zo goed doet als zijn moeder, doet hij het al heel goed", merkt een van de ondervraagden op. Toch hopen veel Nederlanders dat Willem-Alexander het koningschap net iets anders invult dan zijn moeder Beatrix: meer dan de helft hoopt dat hij meer dan zijn moeder in gesprek zal gaan met gewone Nederlanders. "Word zoals Juliana was", raadt iemand hem aan, "open naar het Nederlandse volk."

Een nieuwe generatie treedt aan
Plichtsgetrouw. Denken Nederlanders aan de karaktertrekken van Beatrix, dan vindt bijna 80 procent dat woord van toepassing. Heel anders dan als het over Willem-Alexander en Máxima gaat: zij worden door nog niet de helft plichtsgetrouw genoemd. Zij zijn vooral levensgenieters - en dat is juist niét wat men van Beatrix vindt. "Willem-Alexander en Máxima zijn echt vertegenwoordigers van een nieuwe generatie", zegt Motivaction-onderzoeker Bram van der Lelij daarover. "Want dit is precies waarin de jongere generatie verschilt van de oudere."

Nog steeds zijn Máxima en Beatrix iets populairder dan Willem-Alexander. Als mensen gevraagd wordt een rapportcijfer te geven voor hoezeer ze zich door hen aangesproken voelen, krijgen Máxima en Beatrix gemiddeld een 7,4. De nieuwe koning blijft steken op 6,9.

Maar de verschillen zijn klein. Op de vraag welke kwaliteiten een staatshoofd moet hebben, zeggen de meeste ondervraagden dat die eerlijk moet zijn, een eigenschap die zij aan alle drie bijna even vaak toeschrijven. Ook belangrijk: het staatshoofd moet dicht bij de gewone Nederlander staan, en op dat punt scoort Willem-Alexander weliswaar lager dan Máxima, maar hoger dan Beatrix. Ten slotte willen de ondervraagden ook dat de nieuwe koning boven de partijen staat en opkomt voor het nationaal belang. Willem-Alexander doet dat nauwelijks minder dan Beatrix, vinden zij, maar juist duidelijk meer dan Máxima.

Opvallend genoeg vinden de meeste Nederlanders het amper belangrijk of de koning gedreven wordt door hogere waarden. En of hij gelovig of spiritueel is, kan nóg minder mensen iets schelen. Deze eigenschappen worden vaker aan Beatrix toegeschreven dan aan het aanstaand koninklijk paar.

Maar nieuwe generatie of niet, als het aan het Nederlandse volk ligt, mogen Willem-Alexander en Máxima de sociale media links laten liggen. Moeten zij een Facebook-pagina onderhouden? Slechts 7 procent vindt dat een goed idee. Twitteren dan? Ook niet. En aanschuiven bij talkshows vindt slechts 11 procent van de Nederlanders verstandig.

Hoe de nieuwe koning zich dan wel moet laten zien? Gewoon, via toespraken op radio en tv. Of net als zijn moeder als afbeelding op Nederlandse euromunten.

Steun komt niet alleen van plattelandsvrouwen
Vrouwen steunen het koningshuis meer dan mannen, ouderen meer dan jongeren en bewoners van het platteland meer dan die van de grote steden. Valt er meer te zeggen over de bevolkingsgroepen die zich wel of niet nauw verbonden voelen met de monarchie?

Motivaction maakt in zijn onderzoek vaak gebruik van een onderscheid tussen bevolkingsgroepen op grond van 'mentaliteit'. Het onderzoeksbureau ziet acht van die groepen: van de postmoderne hedonisten ('pioniers van de beleveniscultuur') via de opwaarts mobielen ('carrièregerichte individualisten') tot de nieuwe conservatieven ('liberaal-conservatieve maatschappelijke bovenlaag'). Onder al die groepen is de steun voor het koningschap groot - maar niet overal in dezelfde mate.

Die typering helpt om zicht te krijgen op de groepen waar de weerstand tegen het koningshuis vooral te vinden is. Die zit vooral bij mensen die Motivaction typeert als 'gemaksoriënteerd'. Zij zijn vooral bezig met zichzelf en met een onbezorgd leven, ze zijn meer dan gemiddeld laagopgeleid en individualistisch. Aan de maatschappij laten ze zich minder gelegen liggen. Van deze groep steunt 37 procent de opvatting dat de monarchie moet worden afgeschaft.

Ook in de 'traditionele burgerij' zijn laagopgeleiden trouwens licht oververtegenwoordigd. Maar deze groep ('plichtsgetrouw, op de status quo gericht, gehecht aan tradities') staat juist wel pal achter de monarchie. Net zo min verrassend is dat ook de nieuwe conservatieven koningsgezinder zijn dan gemiddeld.

Nog net iets meer gehecht aan de monarchie is een groep waarbij dat niet zo voor de hand lijkt te liggen: de kosmopolieten, 'kritische wereldburgers' die maatschappelijk succes én zelfontplooiing belangrijk vinden. Zij zijn ambitieus en avontuurlijk, zeer geïnteresseerd in maatschappij en politiek en internationaal georiënteerd. Precies als Máxima - ook als zij geen koningin werd, zou zij waarschijnlijk een uitgesproken voorstander van de monarchie zijn.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel