Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

We rouwen steeds openlijker

Home

Cecile Hendriks

In één op de drie Nederlandse huishoudens prijkt een foto, of brandt er een kaarsje op de schoorsteenmantel ter nagedachtenis aan een dode. Huisaltaren zijn in opkomst.

’Mensen zijn op zoek naar een persoonlijke invulling van rouw. De emotie is hetzelfde als honderd jaar geleden, maar de uitdrukkingsvormen zijn anders.” Dat stelt godsdienstpsycholoog Joanna Wojtkowiak van de Radboud Universiteit Nijmegen in haar onderzoek naar veranderende rituelen rondom de dood.

Volgens Wojtkowiak is de omgang met de dood in twintig jaar tijd veranderd. „Vroeger was het advies van de kerk en van psychologen ’laat het achter je en ga door met je leven’. Nu wordt gezegd: ’houd de relatie met de dode in stand, dat biedt troost’.

Vijf miljoen Nederlanders volgden dit op door een huisaltaar in te richten. „Ik heb mensen gevraagd of ze zélf vinden dat hun foto, kaars, of bloemetje een herdenkingsplek is”, zegt Wojtkowiak. Zeiden ze ’ja’, dan telde het als gedenkplaats.”

De herdenkingsplek is typisch iets voor vrouwen. Waarom dat zo is, is niet helemaal duidelijk. Wojtkowiak denkt dat vrouwen hun verdriet misschien openlijker uiten en onderzoek wijst uit dat mannen de dood sneller accepteren. Vrouwen hebben daarom misschien meer behoefte aan een rituele communicatie met de doden. „Sommigen zeggen iedere ochtend ’goeiemorgen’ tegen de foto”, zegt Wojtkowiak. „Het maakt echt deel uit van het dagelijks leven.” Dus wordt er ook stilgestaan bij de verjaardag van de dode. „Er komen bloemen bij de foto te staan, en er wordt een kaarsje gebrand.”

Herdenkingsplekken roepen gemengde gevoelens op. Uit Wojtkowiaks onderzoek blijkt dat mensen er rust en warmte ervaren, maar ook gemis en verdriet. „Die laatste worden vaak wel gekoppeld aan troost”, zegt de onderzoekster. „Zo kunnen de plekken helpen bij het vinden van persoonlijke rust en warmte.”

Die troost zoeken mensen steeds minder op de traditionele manier. „Ze zoeken alternatieven of een mix”, zegt Wojtkowiak. „Er is sprake van een heruitvinding van rituelen. Dat is geen direct resultaat van ontkerkelijking, maar het gaat daar wel mee samen.”

In de rooms-katholieke traditie bestaan huisaltaren weliswaar al heel lang en werden ze vroeger gebruikt voor gebed en herdenking. Maar die zijn in de afgelopen eeuw grotendeels verdwenen, weet Wojtkowiak. De nieuwe herdenkingsplekken zijn een variant op de katholieke altaren.

Toch is met de opkomst van huisaltaren rouw niet slechts een privéaangelegenheid geworden. „Op bijna iedere begraafplaats is tegenwoordig wel iets te doen”, weet de onderzoekster. „Mensen nemen muziek mee, of eten en drinken er.” Er wordt nu zowel individueel als collectief openlijk gerouwd, concludeert ze. „Mensen gaan opener om met het verlies van dierbaren.”

Deel dit artikel