Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

We moeten de platformeconomie omarmen, maar hoe?

Home

Jeannine Julen

Het distributiecentrum van online platform Picnic. © ANP

Ze zijn al een tijdje in opkomst en ze zullen niet verdwijnen. Maar de regels rond werk en inkomen zijn niet toegesneden op online platforms. Dat schept ‘nieuwe uitdagingen’.

Om negen uur ’s avonds nog even snel een warme maaltijd bestellen. Voor een paar tientjes per nacht logeren in het centrum van Parijs. De wekelijkse boodschappen doen zonder de bank te verlaten. En bij een grote verbouwing op het laatste moment een beschikbare stukadoor inschakelen. Online platforms als Airbnb, Picnic en Werkspot maken het mogelijk.

Lees verder na de advertentie

Maar de platformeconomie kent ook een keerzijde. Want hoe om te gaan met dit nieuwe type bedrijf? En hoe die bedrijven in te passen in de huidige regels? Vier experts laten zich erover uit.

Denker des Vaderlands René ten Bos

Filosoof en Denker des Vaderlands René ten Bos ziet het op de hele arbeidsmarkt gebeuren. Bij typische platformbedrijven als taxidienst Uber, online supermarkt Picnic en maaltijdbezorgdienst Deliveroo, maar ook bij andere spelers op de arbeidsmarkt: de afkalvende bestaanszekerheid van de gemiddelde werknemer. 

Het aantal flexcontracten groeit, het vaste contract verliest terrein, werkenden lopen onverzekerd rond. Problematisch, stelt Ten Bos. “Want de staat vindt haar legitimiteit in de vraag of zij haar burgers kan beschermen. Gebeurt dat niet, dan gaan groepen morren.”

Hij wijst op de ‘gele hesjes’. Niet per se mensen die moeilijk rondkomen of laag opgeleid zijn. Maar wel stuk voor stuk bang om af te glijden. Geen ongegronde angst, zegt Ten Bos. “De positie van veel werknemers is systematisch onveiliger gemaakt. De paradox daarbij is dat ze qua welvaart beter af zijn dan jaren geleden, maar hun gevoel van onzekerheid is toegenomen. Juist dat gevoel, en het idee niet gehoord te worden, zorgt voor onrust bij veel mensen.”

Is de platformeconomie de oorzaak of juist het gevolg van die toenemende onzekerheid op de arbeidsmarkt? Ten Bos twijfelt. “Ik ben geneigd te zeggen dat het een gevolg is.” Het is een tendens van het kapitalisme, vult hij aan. “Arbeid is een productiefactor die machteloos gemaakt moet worden omdat arbeid geld kost.”

Hoogleraar arbeidsrecht Jaap van Slooten

Idealistische bedrijven die op zoek gaan naar mogelijkheden om bezittingen met elkaar te delen. Ook Jaap van Slooten zag de eerste generatie platformbedrijven zo. Van een auto tot een hamer: door de deeleconomie maakten meer mensen er gebruik van. “Maar uiteindelijk zagen we dat achter deze diensten multinationals schuilen die geld verdienen”, zegt de advocaat en hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

Maar de boemannen van de arbeidsmarkt zijn de Ubers en de Airbnbs van deze wereld ook niet, stipt Van Slooten aan. “Ik geloof niet dat ze bewust op zoek gaan naar mazen in de wet. Het zijn bedrijven die beginnen met een digitale structuur. Wij gaan maaltijden, denken ze, op een manier verkopen en bezorgen waar iedereen beter van wordt. Vervolgens tuigen ze een bepaald systeem op. In Californië, waar veel van deze bedrijven zijn ontstaan, is dat geen probleem. Daar mag qua regels bijna alles.”

De problemen beginnen pas als het platform zoveel aan populariteit wint dat het de landsgrenzen overgaat. Regels van de vestigingslanden vormen dan een obstakel. De oplossing volgens Van Slooten? Creëer een basispakket van sociale zekerheden voor alle werkenden op de arbeidsmarkt. Of creëer een alternatief voor cao’s, speciaal voor platformwerkers. “Dat kan in de vorm van een coöperatie voor en door mensen die in de platformeconomie werken.”

Jannes van der Velde van werkgeversorganisatie AWVN

Ze kloppen steeds vaker bij werkgeversorganisatie AWVN aan. Dit nieuwe type bedrijven dat haast in geen mal te plaatsen is, zegt Jannes van der Velde van AWVN. “Als ze beginnen met hun onderneming, weten ze vaak niet hoe of wat. Met arbeidsvoorwaarden zijn ze dan helemaal niet bezig. Als het bedrijf groeit, volwassen wordt, komt er een arbeidsvoorwaardenregeling en vaak uiteindelijk ook een collectieve arbeidsovereenkomst.”

Die beperkte focus op arbeidsvoorwaarden is niet vreemd, zegt Van der Velde. “De doelstelling van een onderneming is niet het geven van werk. Nee, ondernemers worden wakker met een idee. Waar maak ik klanten blij mee? Dáár gaan ze mee aan de slag op hun zolderkamer. Dát is de drijfveer van het ondernemen. Loon en pensioen van werknemers komen later pas aan de orde.”

Maar ook nu een aantal van deze start-ups volwassen wordt, blijven er obstakels bestaan, ziet Van der Velde. Want onder welke cao vallen deze bedrijven precies? En is het wenselijk dat ze zonder overleg met de bonden een arbeidsvoorwaardenregeling treffen? “Dit nieuwe fenomeen schept ook nieuwe uitdagingen. Zo moet de sociale zekerheid gemoderniseerd worden. Daar hebben we al een aantal voorstellen voor gepubliceerd.”

Zakaria Boufangacha van vakbond FNV 

Een ontwikkeling die we moeten omarmen, maar ook een die de positie van werknemers verzwakt. Zo omschrijft arbeidsvoorwaardencoördinator Zakaria Boufangacha van vakbond FNV de platformeconomie. Een meerwaarde, noemt hij het ook. Want de deeleconomie is laagdrempelig, helpt mensen die ver van de arbeidsmarkt af staan sneller aan een baan en zelfstandige ondernemers komen gemakkelijker in contact met nieuwe klanten.

Maar voor hem als vakbondsman overheerst de term ‘moeizaam’ als het gaat om platformbedrijven. “Vaak verschillen we fundamenteel van mening over de werkingssfeer. Zijn ze werkgever of niet? Vallen ze onder een cao of niet?” De FNV daagde Deliveroo al voor de rechter vanwege vermeende schijnzelfstandigheid. En bij online supermarkt Picnic dringt de bond aan op het volgen van de cao voor supermarkten.

“Bij sommige bedrijven, zoals Temper voor zzp’ers in de horeca, zie ik wel de bereidheid om werkgeversverantwoordelijkheden op zich te nemen. Maar bij grote spelers als Airbnb en Uber absoluut niet, die gaan op dezelfde voet door.”

Zorgelijk, zegt Boufangacha over die laatste groep. Want een bijdrage aan de verzorgingsstaat leveren ze niet. En tegelijkertijd lopen hun platformwerkers vaak onverzekerd rond, zonder pensioen en zonder vakantiedagen.

Boufangacha maakt graag cao-afspraken met deze nieuwe bedrijven. En dan het liefst in nieuwe cao’s, afgestemd op de identiteit van hun platform. “Dit moeten we juist modern en innovatief aanvliegen. Deze bedrijven zijn toch anders.”

Lees ook:
Werken bij Picnic: ­te hoge werkdruk, onveilige omgeving en slechte beloning

Bij distributiecentra van online supermarkt Picnic is de werkomgeving onveilig, de werkdruk te hoog en de beloning ondermaats.

Valt Picnic nu wel of niet onder een cao?

Werknemers van onlinesupermarkt Picnic klagen over een te laag salaris. Het is niet de eerste start-up die in opspraak raakt, maar de regels zijn niet altijd eenduidig.

Deel dit artikel