Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

We begonnen positief, maar eindigen 2018 tóch weer in mineur

Home

Kristel van Teefelen

© Nanne Meulendijks

Nederlanders eindigen het jaar pessimistischer dan dat ze 2018 begonnen. Nederlanders zijn nog steeds optimistischer dan de jaren hiervoor, maar de positiviteit is wel erg snel weer verbleekt. Hoe kan dat? 

De eerste maanden waren er volgens het doorlopende stemmingsonderzoek ‘Burgerperspectieven’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) voor het eerste in tien jaar meer optimisten dan pessimisten in Nederland. Nu is die laatste groep weer in de meerderheid: 48 procent vindt dat het met Nederland de verkeerde kant op gaat, tegenover 42 procent positief gestemde mensen. Vanwaar de omslag? 

Lees verder na de advertentie

Misschien waren we begin van het jaar wel iets te euforisch, verklaart Paul Dekker, onderzoeker van het SCP. Zeker: met de economie ging het goed. En mogelijk had alle berichtgeving over hoe we niet altijd zo negatief moeten doen ook effect. Maar het was wel een grote optimismesprong. 

Maarten van der Weijden die de Elfstedentocht zwemt voor het goede doel? Het geeft een gevoel van verbondenheid.

© SS/Trouw

De economie is altijd een belangrijke factor voor de stemming van Nederlanders, ziet het SCP. Vooral de positivo’s wijzen op de goede economische prestaties en hoe het hier beter gaat dan in andere landen. Ook de groep die denkt dat het de verkeerde kant op gaat, ziet heus wel dat het beter gaat met de economie dan een paar jaar geleden. Alleen voegen ze daar vaak aan toe: waarom is er dan nog steeds armoede en hebben we nog voedselbanken in Nederland? 

Datzelfde verschil geldt voor het klimaat: voor de één een verademing dat er nu eindelijk veel aandacht voor is omdat ze het erg belangrijk vinden. Voor een andere groep reden om juist pessimistischer te zijn. Dekker: “Ze zijn bang dat alles duurder wordt.” 

Onbehoorlijke omgang 

Verder noemen pessimisten vooral maatschappelijke factoren: ze zijn bang dat de Nederlandse eigenheid wordt bedreigd, de tolerantie en verbondenheid verloren gaan, en vinden dat de overheid tekortschiet. In de laatste maanden van dit jaar vonden ook meer mensen dan in de periode ervoor dat politici onbehoorlijk met elkaar omgaan. Dat laatste kan goed door de Algemene Beschouwingen komen, waar de gemoederen soms hoog opliepen, zegt Dekker. 

Zo kunnen tal van gebeurtenissen de stemming van Nederlanders beïnvloeden. Maarten van der Weijden die de Elfstedentocht zwemt voor het goede doel? Het geeft een gevoel van verbondenheid, zegt Dekker. Een kabinet dat net begint? Het maakt mensen vaak positiever, omdat ze gevoelsmatig invloed hebben gehad. Zit een kabinet er alweer een tijdje, zoals nu, dat worden mensen vaak weer negatiever: ze praten vooral daar in Den Haag, maar wat doen ze nou echt? 

Het SCP keek deze keer extra naar de omgang van Nederlanders met drukte. Bijna twee derde voelt zich wel eens gejaagd in het dagelijks leven, maar dat is niet schrikbarend hoger dan tien jaar geleden. Wel maken mensen zich meer zorgen over hoe ze alle ballen in hun leven, zoals werk en zorg, in de lucht moeten houden. 

De ‘flexibelere samenleving’ – winkels die elke dag en in de avonduren open zijn, of het bepalen van eigen werktijden – wordt door de meesten omarmd. Weinig Nederlanders willen terug naar de samenleving van vijftien jaar geleden, aldus het SCP.

Reactie van Linda Steg - omgevingspsycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen

Al die aandacht voor het Klimaatakkoord, of de rapporten over het niet halen van de klimaatdoelen, zou dat de de Nederlander de afgelopen periode pessimistischer hebben gemaakt? Van belang is hoeveel zorgen iemand zich over het milieu maakt, zegt Linda Steg. Als omgevingspsycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen houdt zij zich vooral bezig met de vraag wat mensen motiveert om zelf wat tegen de klimaatverandering te doen. “Vaak wordt gedacht dat het alleen om financieel gewin gaat, maar dat klopt niet. Hoe meer zorgen iemand zich maakt, hoe meer neiging om in actie te komen.”

Als mensen alleen bang worden gemaakt, zonder dat er een oplossing lijkt voor de problemen, kan dat wel voor pessimisme zorgen, denkt Steg. “Daadkrachtig optreden van de politiek is dus ook belangrijk.” Maar wat als politici, zoals de Amerikaanse president Trump, er juist voor kiezen de klimaatafspraken van tafel te vegen? Dat had niet alleen pessimisme tot gevolg, zegt Steg. “Je zag in allerlei steden en bij allerlei organisaties daarna juist een houding van: schouders eronder, dan regelen we het zelf.”

Reactie van Emma Pleeging - econoom, betrokken bij de ‘hoopbarrometer’

Zij kijkt er niet van op dat Nederlanders het jaar pessimistischer afsluiten dan ze het begonnen. Emma Pleeging, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit, noemt brexit of de verhalen over hoe we de klimaatdoelen niet halen als mogelijke factoren voor een negatievere stemming.

Toch hoeft het pessimisme in de maatschappij niet altijd problematisch te zijn. Pleeging kijkt in haar onderzoek vooral naar hoop. “Hoop gaat over de doelen voor de toekomst en de bereidheid je daarvoor in te zetten. Dat kunnen persoonlijke doelen zijn, maar ook goede voornemens om een bijdrage te leveren aan een beter klimaat. Optimisme gaat over wat men verwacht dat er gaat gebeuren.” Het kan goed zijn dat pessimisten toch hoopvol zijn en dat ze zich dus pro actief inzetten voor hun doelen. Pas als iemand negatief is over de verwachtingen voor de toekomst én geen hoop heeft, heeft dat een verlammend effect: dan zetten we ons niet meer in.

Hoe het aan het einde van 2018 met de hoop van Nederlanders is gesteld, kan Pleeging nog niet zeggen. Haar onderzoek is het nog niet afgerond.

Lees ook: 

Econoom Menno Middeldorp: ‘Geluk is meer dan de hoogte van je salaris’

Nederlanders wijzen terecht op de bloeiende economie bij de vraag een positief punt te noemen, vindt Menno Middeldorp.

Optimisten zijn na tien jaar weer in de meerderheid in Nederland

Al zeker tien jaar waren de optimisten in de minderheid in Nederland. Maar nu niet meer. Die omslag stelt onderzoekers nog voor een raadsel.

Deel dit artikel

Maarten van der Weijden die de Elfstedentocht zwemt voor het goede doel? Het geeft een gevoel van verbondenheid.