Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat wil Rusland in Libië?

Home

Wouter van Cleef Wouter van Cleef tek

Libiërs verwelkomen troepen van krijgsheer Haftar uit het oosten van het land. © AFP

Al anderhalf jaar vecht het Russische leger in Syrië, nu roert Moskou zich in Libië. De EU is er niet blij mee. Maar het Kremlin zegt juist dat niemand meer doet voor de stabiliteit in de regio dan Rusland.

Met zon, zee en strand is Malta niet bepaald de eerste plek die in je opkomt als je denkt aan de harde wereld van geopolitieke dilemma's. Toch staat het Mediterrane eilandje in de belangstelling vanwege de situatie in Libië, het buurland 350 kilometer varen verderop.

Huidig EU-voorzitter Malta vreest dat komende weken weer bootjes vol vluchtelingen het ruime sop gaan kiezen vanuit het grote buurland. Daar is de regering op het eiland al ongelukkig mee, maar waar ze écht onrustig van worden is de Russische bemoeienis in Libië.

In het verscheurde Noord-Afrikaanse land steunt Moskou sinds kort veldmaarschalk Khalifa Haftar, een afvallige legerleider die vanuit het oosten van Libië als een stoomwals land verovert. Terwijl Haftar her en der radicale jihadisten opruimt, koerst hij gestaag richting de grote kuststeden, inclusief hoofdstad Tripoli. Onduidelijk is of zijn rebellenleger krachtig genoeg is om die onder de voet te lopen. Het feit dat in Tripoli een zwakke regering met VN-steun, amper het hoofd boven water houdt is een veeg teken.

De EU werkt juist samen met die regering in Tripoli. Men wil gezamenlijk de vluchtelingenstroom vanuit Libië beperken, dat vooral als doorvoerland fungeert voor Afrikaanse migranten.

Vooral Malta en Italië zijn bezorgd. Een burgeroorlog met de grote kuststeden als inzet zou voor een toestroom van nog meer vluchtelingen naar Zuid-Europa kunnen zorgen, analyseerde George Vella, de Maltese minister van buitenlandse zaken onlangs openhartig tegenover de pers.

En Rusland wil meer, denkt Vella. "Het zit me niet lekker. We weten allemaal dat de Russen ervan dromen om militaire bases aan de Middellandse Zee te hebben."

Zie daar een breder levende Europese vrees. Europa kijkt om zich heen en ziet Russisch machtsvertoon in Syrië en nu ook in Libië. In een mum van tijd maakt Moskou zichzelf een machtsfactor in een regio waar het Westen lang het overwicht dacht te hebben.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Lees verder na de advertentie
Het zit me niet lekker. We weten allemaal dat de Russen ervan dromen om militaire bases aan de Middellandse Zee te hebben

George Vella, de Maltese minister van buitenlandse zaken

© AFP

Strategische ontregeling

De Russen kijken intussen op een heel andere manier naar hun optreden in het Midden-Oosten. Strategische ontregeling om Europa in de weg te zitten? Niets daarvan! Als Rusland nu precies een ding wil is het stabiliteit en orde, zegt het Kremlin.

Kijk maar weer naar Libië. Terwijl EU en VN een zwakke premier steunen die een groot deel van het land niet eens beheerst, schaart Poetin zich achter krijgsheer Haftar. Waarom? Omdat hij "een van de politieke zwaargewichten is die een echte impact heeft op de huidige politieke situatie in Libië", aldus het Russisch ministerie van buitenlandse zaken diplomatiek. En, voegt Rusland haastig toe: "Haftar doet het meest om IS te bestrijden".

Een minder diplomatieke samenvatting van de Russische blik op Libië: wij steunen een ijzervreter in het oosten van het land, de EU werkt met een stel watjes in Tripoli.

De omvang van die Russische steun aan 'hun' ijzervreter is schimmig. Haftar is al een paar keer op bezoek geweest in Moskou en werd met alle egards ontvangen op een Russisch vliegdekschip dat in de Middellandse Zee lag. Of hij ook wapens krijgt is onduidelijk. Op papier geldt een wapenembargo tegen Libië, maar of er niet toch zo nu en dan wapentuig het land binnenkomt is onduidelijk.

Er zijn wel signalen dat er meer speelt. Russische commando's zijn aangekomen in Egypte vlakbij de Libische grens, meldde persbureau Reuters vorige maand. Opmerkelijk, want traditioneel was Amerika de belangrijkste Egyptische bondgenoot. Na de Arabische Lente liepen die betrekkingen averij op.

Egypte kijkt goedkeurend naar de Russische steun voor Haftar. Cairo is namelijk ook sterk op de hand van de krijgsheer in het oosten van Libië die garant staat voor rust aan de Egyptisch-Libische grens. En net als de Egyptische leiders moet ook Haftar niets hebben van islamistische machthebbers.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Op papier geldt een wapenembargo tegen Libië, maar of er niet toch zo nu en dan wapentuig het land binnenkomt is onduidelijk

Khalifa Haftar © Reuters

Oorlogsmisdaden

Dat Haftars troepen tijdens hun zegetocht door het land oorlogsmisdaden hebben begaan, zoals Human Rights Watch onlangs stelde, deert het Kremlin niet. En dat hij en passant de grootste olievelden in het land inneemt en zo de zwakke regering in Tripoli van inkomsten afsnijdt, is ook geen bezwaar.

Het Russisch optreden in Libië past in een trend, zegt Hanna Notte, onderzoekster aan de universiteit van Oxford. "Vanuit het Russische perspectief bracht de Arabische Lente vooral instabiliteit. Alleen een sterke man, iemand als de Egyptische president Sisi, kan een land als Libië enige stabiliteit brengen", analyseert zij de Russische denkwijze.

Een soortgelijk patroon zit achter de militaire steun die Moskou aan Assad in Syrië bood: het overleven van de staatsstructuur was de topprioriteit. Dat Rusland daarbij de Europeanen en de VS tegen de haren instrijkt is een vervelend gevolg van naïeve westerse keuzes. Zij kozen tijdens de Arabische opstanden de kant van vrijheidstrijders in plaats van stabielere dictators.

Nadat de Syrische president in 2011 mikpunt werd van volksdemonstraties die keihard werden neergeslagen, eiste het Westen Assads vertrek. Rebellengroepen die het tegen Assad opnamen kregen geld en wapens toegestopt uit Europa en de VS, middelen die vaak terechtkwamen bij jihadisten. Terwijl het regime van Assad afbrokkelde kregen radicalen, onder meer van Islamitische Staat, voet aan de grond.

In hetzelfde jaar viel in Libië het regime van Kadafi omver. Sindsdien is het chaos troef: milities bevechten elkaar, jihadisten kregen her en der poot aan de grond. "Rusland kijkt naar Libië en denkt: jullie in het Westen hebben het land geruïneerd door het Kadafi-regime te verdrijven. Nu gaan wij orde op zaken stellen", zegt onderzoekster Notte.

Sindsdien is het chaos troef: milities bevechten elkaar, jihadisten kregen her en der poot aan de grond

Openlijk stoken

Het vestigen van stabiliteit en orde op welke manier ook moet voorkomen dat radicalen vrij spel krijgen. Zeker in het geval van Syrië is dat een grote Russische vrees. Duizenden strijders uit de voormalige Sovjet-Unie zijn al afgereisd om met IS en andere radicale bewegingen te vechten.

Poetin moet er niet aan denken dat die strijders gehard met ervaring van het slagveld terugkomen en in de omliggende landen de wapens oppakken of terroristische plannen smeden. Libië ligt wat verder van Rusland, de dreiging van het radicalisme is daarom een minder urgente reden voor Poetin om zich te bemoeien met de strijd, stelt onderzoekser Hanna Notte.

Wat voor Moskou wel prioriteit heeft: Rusland op de kaart zetten als hoofdrolspeler bij crises wereldwijd. Om de problemen in Syrië op te lossen, is Poetin nu onmisbaar. Datzelfde punt naderen de Russen in Libië. "Moskou wil laten zien dat het succesvol problemen in de regio aanpakt", zegt Notte. "Rusland ziet zichzelf weer als een belangrijke speler, het optreden in Libië past in dat patroon."

Zou Moskou openlijk kunnen stoken in Libië om de EU spaken in de wielen te steken? "Nee, zo cynisch ben ik niet", zegt Hanna Notte. "Rusland vindt dat het Westen een gebrek aan respect heeft getoond. Maar laten we niet vergeten dat Rusland dicht bij Europa ligt. De Russen hebben er geen belang bij om instabiliteit te zaaien, bijvoorbeeld met een enorme toestroom van islamisten naar Europa. Uiteindelijk kan dat weer terugslaan in het gezicht van Rusland."


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Het zit me niet lekker. We weten allemaal dat de Russen ervan dromen om militaire bases aan de Middellandse Zee te hebben

George Vella, de Maltese minister van buitenlandse zaken

Op papier geldt een wapenembargo tegen Libië, maar of er niet toch zo nu en dan wapentuig het land binnenkomt is onduidelijk

Sindsdien is het chaos troef: milities bevechten elkaar, jihadisten kregen her en der poot aan de grond