Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat integer was, is dat nu niet meer

Home

ROMANA ABELS en REDACTIE POLITIEK

Database voor corruptieschandalen

Gek eigenlijk, dacht bestuurskundige Patrick Overeem. Gek dat wat eerst in Nederland wel kon, op een ander moment volstrekt ontoelaatbaar is. Dat ministers vroeger gewoon met hun dienstauto naar Albert Heijn konden. 'Natuurlijk', dachten de mensen, 'hoe moesten ze anders boodschappen doen?' Overeem: "Ondenkbaar, nu".

Overeem, universitair docent, houdt zich bij de Universiteit Leiden bezig met ethische kwesties. Vandaag presenteert hij met zijn collega Toon Kerkhoff een 'database corruptieschandalen' op een bijeenkomst in Den Haag. Tientallen zaken verzamelden ze, vooral van integriteitskwesties waarbij opeens de normen veranderd bleken.

Neem Bram Peper, oud-burgemeester van Rotterdam. Diens 'bonnetjesaffaire' in de jaren negentig was volgens Overeem eigenlijk het begin van de huidige, strengere normen voor politici. "Destijds was de eindconclusie van een jarenlange juridische strijd dat Peper geen bonnetje te veel heeft gedeclareerd. Diezelfde zaak zou op dit moment, denk ik, een heel andere afloop hebben gehad. Peper zou anno 2015 veel harder zijn afgerekend."

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra wijst er ook vaak op, in verband met de hausse aan integriteitskwesties in zijn partij. Dat wat vroeger heel normaal was nu opeens niet meer kan. Neem het declareren van flessen wijn van 127 euro. Overeem vindt het mateloos interessant. "Toen opeens", zegt hij, "moest Verheijen zeggen dat een dergelijke uitgave 'niet past bij de sobere levensstijl die van een bestuurder verwacht wordt. "In Duitsland en Frankrijk lachen ze daarom. Hoezo horen politici sober te leven?"

Sinds de zaak-Peper is de aandacht voor het gedrag van politici, ambtenaren en bestuurders toegenomen. Sinds 2009 houdt het ministerie van binnenlandse zaken een overzicht bij van schendingen. Leo Huberts en Muel Kaptein, collega's van Overeem aan de Vrije Universiteit en de Erasmus Universiteit, publiceren ieder jaar een lijst van schandalen in Vrij Nederland.

"Daaruit zou je kunnen opmaken dat het het meest mis gaat bij de VVD, want die partij heeft de meeste zaken op zijn naam staan. Denk aan Jos van Rey, Ton Hooijmajers, Mark Verheijen. Maar ik ben er niet van overtuigd dat VVD'ers verhoudingsgewijs vaker over de schreef gaan. De hoge notering van liberalen kan ook veroorzaakt worden doordat zij vaker dan anderen verantwoordelijk zijn voor gevoelige portefeuilles als Financiën en Ruimtelijke Ordening."

In ieder geval zijn de normen wat betreft declaratiegedrag nogal veranderd. Overeem verwijst naar de zaak van René Roep, burgemeester van Vlissingen, vorig jaar. Roep schafte op kosten van de gemeente vier stoelen aan voor zijn huis, terwijl zijn verhuisvergoeding alleen bestemd was voor tapijt. De publieke opinie was helder: geen clementie. Hoewel hij niet werd veroordeeld, is hij niet meer in functie.

"Het werkt ook weleens andersom", zegt Overeem. "Dat normen niet strenger worden, maar juist slapper." Zoals de loodsenaffaire uit 1966. "Toen werden 98 ambtenaren veroordeeld voor fraude, een recordaantal. "Dat waren mannen van de haven van IJmuiden, die schepen hielpen de haven binnen te varen. Als zodanig kregen ze flinke fooien. Ze hadden niet in de gaten dat ze die moesten weigeren omdat ze ambtenaar waren. Het publiek vond ook dat ze niets verkeerd gedaan hadden. De loodsen zijn veroordeeld, maar een decennium later is het loodswezen geprivatiseerd. Toen mocht het wel."

In de nabije toekomst moet de database verder worden aangevuld, om zo een basis te vormen voor wetenschappelijk onderzoek in binnen- en buitenland. Overeem hoopt dat ook de integriteits-index van Vrij Nederland erin kan worden opgenomen. "Interessant is de verdediging van mensen die de fout in gaan", zegt hij. "Dat bijvoorbeeld Hooijmajers zegt: Ik heb wel veel betekend voor de provincie. Daarmee beroept hij zich van zijn kant weer op bepaalde waarden."

Lees verder na de advertentie

Declaratiegedrag

Minister Jet Bussemaker (onderwijs) gaat in gesprek met de universiteiten over het declaratiegedrag van hun bestuurders. Ze wil weten hoe de uitgaven zo eenduidig en transparant mogelijk kunnen worden en bekijkt of eisen ten aanzien van declaraties aangescherpt moeten worden. Volgens 'RTL Nieuws ' omzeilen verscheidene bestuurders declaratieregels.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie