Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat de zorg van de luchtvaart kan leren

Home

Jeroen den Blijker

Operatiekamer in een ziekenhuis. © anp

Wat kan het ziekenhuis leren van de luchtvaart? Veel, bewijst het UMC St Radboud te Nijmegen, waar de afdeling intensive care (IC) de zorg veiliger maakte door beter samen te werken.

In een jaar tijd wist de afdeling het aantal ernstige complicaties met vijftien procent te verminderen en het aantal reanimaties met zestig procent. En de uitkomst van die reanimaties is ook nog eens beter, zegt prof. Hans van der Hoeven, hoofd van de IC en binnen het ziekenhuis belast met de veiligheid van zorg. "In plaats van twintig procent overleefde ruim zestig procent van de patiënten." Het ziekenhuis ontving daarvoor de Veiligheidsprijs 2013 van de Inspectie voor de Gezondheidszorg, samen met Wings for Care, de organisatie van chirurg/piloot Marck Haerkens, die de IC-medewerkers trainde.

Het is een aardige opsteker voor de instelling die zes jaar geleden in opspraak kwam door problemen op de afdeling hartlongchirurgie. Door onveilige zorg overleden mogelijk zeven mensen, een kwestie die diepe sporen trok in de organisatie.

"Een cultuurverandering was noodzakelijk", zegt Van der Hoeven, die de hoge sterftecijfers zelf als eerste ter sprake bracht. Zelf had hij in vakbladen wel eens wat 'snippertjes' gelezen over de veiligheidscultuur in de vliegwereld en hoe teams daar leren samenwerken. "Ik sprak toen een van mijn medewerkers, van de traumahelikopter. En die zei: 'O ja, dat ken ik wel, de Crew Resource Managementtraining (CRM). Dat doen we hier allemaal. Daarover moet je praten met onze chirurg traumazorg, Marck Haerkens. Die is daar druk mee bezig'."

Hiërarchie
Haerkens was in die periode net begonnen met zijn organisatie, in de vaste overtuiging dat de zorg veel zou kunnen leren van zijn ervaring bij de luchtmacht. Parallellen zijn er genoeg, zegt hij. In beide werelden gaat het om heftige processen, tijdsdruk, de noodzaak tot direct handelen. "Verder zie je een vergelijkbaar type mensen: controlfreak, autonoom, hoog opgeleid, opererend in een hoog-technologische omgeving."

Maar er zijn er ook grote verschillen. De ziekenhuiswereld is bijvoorbeeld traditioneel hiërarchisch. Een leerling verpleegkunde haalt het niet snel in haar hoofd een hoogleraar tegen te spreken. Haerkens: "Kritiek blijft gemakkelijk achterwege als mensen maatjes zijn, bijvoorbeeld omdat ze elkaar nog kennen van hun studie." En iedereen is specialist op zijn eigen vakgebiedje.

In de vliegwereld draait het juist om teamwerk. Niet zonder reden: grote vliegtuigcrashes in de jaren zeventig bewezen dat je personeel tot het uiterste kunt trainen, maar dat dat ongelukken niet uitsluit. "Zeventig procent van de incidenten bleek zelfs veroorzaakt door menselijke fouten", zegt Haerkens. De oplossing werd gezocht in het multidisciplinair trainen van vliegende bemanningen, met Crew Resource Management, ontwikkeld door ruimtevaartorganisatie Nasa.

Cultuuromslag
Haerkens vertaalde het naar de ziekenhuiswereld. "Het gaat er niet zozeer om dat een individuele specialist of verpleegkundige wordt bijgeschoold, maar een heel team van bijvoorbeeld de intensive care-afdeling." Teamleden leren op elkaar kritiek te leveren, kritiek te accepteren, kritisch kijken naar het eigen functioneren in het team én leren omgaan met leiding. Een team op de operatiekamer moet als team functioneren en niet als een verzameling individuen.

Zo'n cultuuromslag is lastig. "We komen toch uit een oude meester-gezelcultuur", zegt Haerkens. Van der Hoeven: "Wat dat betreft heeft die affaire met hartlongchirugie ons enorm geholpen: dat was het beste bewijs dat er iets moest veranderen." Haerkens: "We zijn daarom ook blij met de prijs van de inspectie. Die helpt ons ontzettend in onze missie om met CRM tot een nationale standaard voor het functioneren van kritische medische teams te komen."

De nieuwe aanpak leidde er onder andere toe dat de medewerkers op de IC bij iedere medische ingreep, net als in de vliegwereld, briefings organiseren. Van der Hoeven: "Er worden relevante vragen gesteld én beantwoord." Behalve over de patiënt, gaat het onder meer over de samenstelling van het team, het te gebruiken materiaal en de geplande procedure. Na afloop volgt een debriefing, die gaat over wat er goed, minder goed of mis ging. En wat de volgende keer anders moet.

Haerkens: "Piloten krijgen voor de vlucht ook altijd de vraag: ben je fit to fly? Dat is dus ook belangrijk in het ziekenhuis." Van der Hoeven: "Het gebeurt wel eens dat iemand zegt: 'Ik had een zware nachtdienst en voel me niet fit'. Dan doet een ander de procedure. Want de zorg moet zo veilig mogelijk zijn."

Lees verder na de advertentie

 
Piloten krijgen voor een vlucht altijd de vraag: ben je fit to fly? Dat is dus ook belangrijk in het ziekenhuis.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie