Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Was dementie altijd maar zo mild

home

Debby Gerritsen en Yolande Kuin

Alice Howland, gespeeld door Julianne Moore (rechts), krijgt in 'Still Alice' te horen dat ze alzheimer heeft. ©
Opinie

De film 'Still Alice' geeft een veel te rooskleurig beeld van dementie, constateren psychogerontologen Debby Gerritsen en Yolande Kuin.

Alice heeft relatief lichte ver­schijn­se­len, net als vrijwel alle andere personages uit bioscoopfilms waarin iemand met dementie wordt getoond

Volgens Julianne Moore is een van de mooie dingen van films dat we ons erdoor gezien voelen. In haar dankwoord na het in ontvangst nemen van de Oscar voor beste actrice gaf ze aan erg blij te zijn met de aandacht voor de ziekte van Alzheimer door 'Still Alice'. Zoveel mensen met de ziekte van Alzheimer voelen zich geïsoleerd en gemarginaliseerd, zij verdienen het om gezien te worden, aldus de actrice. Maar worden zij en hun mantelzorgers wel gezien, nu het beeld van dementie dat in deze film geschetst wordt nogal rooskleurig is?

Worsteling
Still Alice gaat over een 50-jarige succesvolle wetenschapster met een gelukkig huwelijk en drie kinderen, bij wie de ziekte van Alzheimer wordt gediagnosticeerd.

Goed aan de film is dat deze veel van de belevingskant laat zien van iemand bij wie de ziekte wordt vastgesteld. Eerst is er de onzekerheid dat er iets mis is bij de eerste symptomen, zoals niet meer op woorden kunnen komen, gedesoriënteerd zijn in een bekende omgeving en afspraken vergeten.

Ook zien we de worsteling met de acceptatie van de diagnose, het bewustzijn van wat verloren gaat in taal en geheugen, het verdriet om de achteruitgang en de angst om hoe het proces zal verlopen. De film laat ook de emoties van man en kinderen zien en hoe deze zorgzaam en respectvol met Alice omgaan. Ze blijft voor hen nog steeds Alice.

Toch is in deze film het beeld van dementie en wat dit voor betrokkenen betekent zeer mild, en daarmee incompleet. Alice heeft relatief lichte verschijnselen, net als vrijwel alle andere personages uit bioscoopfilms waarin iemand met dementie wordt getoond.

Beeldvorming
Hoewel dementie een grote verscheidenheid aan symptomen kent, zien we in ons eigen onderzoek naar de weergave van dementie in speelfilms toch voornamelijk geheugen- en oriëntatieproblemen, soms met taalstoornissen. Qua gedrag vinden we vooral teruggetrokken en in zichzelf gekeerde personages, vrijwel nooit mensen met boos, geagiteerd of agressief gedrag, terwijl dit in werkelijkheid veel voorkomt en voor de mantelzorgende omgeving zeer belastend is.

Lees verder na de advertentie
De kijkers weten toch wel, dat wat in speelfilms gebeurt niet de werkelijkheid is?

Uit ander onderzoek weten we dat films een belangrijke rol spelen in de beeldvorming bij het grote publiek en dat bijvoorbeeld een onjuiste presentatie van psychiatrische aandoeningen bijdraagt aan stigmatisering. En zo kunnen films door een eenzijdige of verkeerde representatie van dementie dus juist bijdragen aan de isolatie en marginalisering van mensen met dementie en hun mantelzorgers, die Moore zo graag wil tegengaan.

Hoe kan dat eigenlijk? De kijkers weten toch wel, dat wat in speelfilms gebeurt niet de werkelijkheid is? Er is ook nog zoiets als onbewuste beïnvloeding door wat de kijker met visuele beelden wordt getoond en die werkt vaak nog sterker dan bewuste beïnvloeding. Onderzoek over de invloed van media op beeldvorming heeft herhaaldelijk aangetoond dat deze bijdragen aan mening- en attitudevorming bij het grote publiek. Film blijkt bij uitstek een krachtig medium te zijn. Juist door de impliciete en onbewuste beïnvloeding die plaatsvindt in het kijken naar speelfilms, ligt er naar onze mening een verantwoordelijkheid bij makers van speelfilms om een adequaat beeld te schetsen.

Onderschatting
Een rooskleurig beeld van dementie heeft als voordeel dat de ziekte als minder eng en minder bedreigend kan worden ervaren. In die zin kan dat bijdragen aan vermindering van stigmatisering. Een nadeel is echter de mogelijke onderschatting van de ernst en complexiteit van de problematiek en van de impact die dit heeft op alle betrokkenen. Niet-realistische weergave leidt tot niet-realistische verwachtingen. In een tijd waarin ook mensen met dementie zolang mogelijk thuis moeten blijven wonen met ondersteuning van mantelzorg en met pas in tweede instantie professionele zorg - die overigens steeds verder wordt teruggeschroefd - is het belangrijk om adequate verwachtingen te hebben.

Het is niet vanzelfsprekend dat mensen met dementie zomaar langer thuis kunnen blijven wonen met voornamelijk mantelzorg. Dus dat beeld moet niet als 'gewoon' gepresenteerd worden aan het algemene publiek en beleidsmakers in het bijzonder.

Filmmakers zouden zich meer bewust moeten zijn van de invloed van films op denkbeelden van mensen, vooral als het gaat om ziektebeelden. En de kans moeten grijpen om hun invloed ten volle te benutten door meer realistische beelden te presenteren die beter overeenkomen met wat mensen met die ziekte en hun naaste omgeving doormaken.

Debby Gerritsen: psychogerontoloog, onderzoekster Radboud Alzheimer Centrum
Yolande Kuin: psychogerontoloog, docent en onderzoekster Radboud Universiteit

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Alice heeft relatief lichte ver­schijn­se­len, net als vrijwel alle andere personages uit bioscoopfilms waarin iemand met dementie wordt getoond

De kijkers weten toch wel, dat wat in speelfilms gebeurt niet de werkelijkheid is?

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.