Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wanneer gaat onzorgvuldig handelen bij een euthanasie over in strafbaar?

Home

Edwin Kreulen

Een man neemt zijn medicijnen. © Thinkstock

Voor het eerst stelt het OM een strafonderzoek in naar een arts die een patiënt met vergevorderde dementie euthanaseerde.

Het is begrijpelijk dat Justitie haar tanden laat zien bij dit geval van ­euthanasie. Maar veel duidelijkheid voor andere artsen geeft dat nog niet. Dat zegt Martin Buijsen, hoog­leraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, naar aanleiding van de beslissing van het Openbaar Ministerie om voor het eerst een strafonderzoek in te stellen naar het handelen van een arts bij ­euthanasie.

Lees verder na de advertentie

Het beeld dat oprijst uit deze zaak is volgens Buijsen niet gunstig. “De arts in kwestie zal ongetwijfeld alleen maar het goede hebben gewild. Maar de wilsverklaring van deze patiënte was nou eenmaal niet helder. En als iemand een reactie vertoont tijdens het uitvoeren van de ­euthanasie, dan moet je je toch afvragen of je niet moet stoppen. Dit geeft de indruk van een arts die in het verpleeghuis een patiënt die van niets weet, achtervolgt met middelen om een euthanasie uit te voeren. Het ging om onzorgvuldigheid op meerdere punten. Dat is wel eerder voorgekomen, maar deze keer was het beeld echt verontrustend.”

Het OM zal goed beseffen dat het gevaar is dat artsen straks minder gaan melden.

Martin Buijsen, hoog­leraar gezondheidsrecht Erasmus Universiteit

Voorwaardelijk sepot

In het verleden heeft Justitie herhaaldelijk besloten tot een voorwaardelijk sepot, merkt Buijsen op. Dat betekent dat de arts in kwestie niet werd vervolgd, mits hij daarna niet meer zorgde voor soortgelijke ‘onzorgvuldige’ euthanasieprocedures.

Eventuele vervolging en veroordeling in deze zaak zal de arts geen zware straf opleveren, denkt Buijsen. “Bijvoorbeeld schuldig zonder straf, of een week voorwaardelijk. Dit is vooral zwaar omdat vervolging jarenlang gedoe zou betekenen voor de arts.”

Wanneer ‘onzorgvuldig’ nou precies overgaat in ‘strafbaar’, dat kan niemand zeggen, zegt de gezondheidsjurist. “Dit is de eerste zaak, dat moet nog worden bepaald.” Buijsen denkt niet dat Justitie opeens besloten heeft een piketpaal te slaan door juist deze arts te vervolgen.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Martin Buijssen, hoog­leraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. © rv

Minder melden

“De maatschappelijke onrust kan zeker hebben meegespeeld, maar ik denk dat deze zaak echt op zijn eigen merites is beoordeeld. En het OM zal goed beseffen dat het gevaar is dat artsen straks minder gaan melden. ­Eigenlijk is die dreiging met de strafrechter een soort stok achter de deur, maar het is niet de bedoeling dat er met die stok wordt geslagen.”

Artsenorganisatie KNMG vindt het nog te vroeg om te concluderen dat artsen minder snel euthanasie zullen melden. “Dit is nog maar de eerste keer, en er is nog sprake van een onderzoek en nog niet van vervolging”, zegt een woordvoerder. De KNMG roept wel op tot een nieuw debat over euthanasie bij mensen met vergevorderde dementie. Eerder riep een grote groep artsen op om euthanasie niet ‘stiekem’ te verlenen – zoals in deze zaak is gebeurd. Bij vergevorderde dementie zou euthanasie eigenlijk onmogelijk moeten zijn. De wet staat euthanasie in dit geval wel toe.

Hoogleraar Buijsen wijst erop dat de onduidelijkheid over euthanasie bij deze patiënten onverminderd aanwezig blijft. “Door verschillende uitspraken van de toetsingscommissies zijn de zorgvuldigheidscriteria langzaam opgerekt. In het begin moesten artsen er nog niet aan denken, euthanasie bij dementie. De laatste jaren zie je een groei in het aantal van deze patiënten, een groei waarover je je zorgen kunt maken. Dat zijn geen eenvoudige zaken, dat zie je aan deze patiënt.”

Wat er gebeurde bij de ‘koffie-euthanasie’-zaak

Een demente vrouw die haar familie mist en ’s nachts door de gangen van het verpleeghuis doolt. ‘Uitzichtloos lijden’, volgens de arts die besluit de vrouw te verlossen. Maar handelde ze wel volgens het boekje?

Als zestiger krijgt de vrouw de diag­nose dementie. Ze is bang dat ze in een verpleeghuis zal belanden en laat haar huisarts een wilsverklaring zien. De ziekte ver­ergert geleidelijk. De vrouw zegt ­tegen de huisarts dat ze ooit wel dood wil, ‘maar niet nu’. Dat houdt ze vol totdat ze niet langer wils­bekwaam blijkt te zijn. Omdat het leven met haar ziekte te zwaar wordt voor haar partner, verhuist de vrouw als 74-jarige alsnog naar een verpleeghuis. Daar treft ze de verpleeghuisarts wier handelen ­later komt te liggen langs de lat van vier relevante zorgvuldigheidscriteria uit de euthanasiewet.

1 Ondragelijk en uitzichtloos lijden

Die opname valt de vrouw zwaar. Ze kan er maar moeilijk mee leven dat haar familie na het bezoek weer weggaat. In de nacht doolt ze door de gangen van het verpleeg­huis. De verpleeghuisarts ziet de vrouw zwaar en uitzichtloos lijden. Correct, zegt de toetsingscommissie later.

2 Vrijwillig en weloverwogen besluit

De wilsverklaring komt boven ­tafel en daarin blijkt de vrouw te hebben geschreven dat ze niet naar een verpleeghuis wil en dat ze dan euthanasie wil ‘wanneer ik daar zelf de tijd rijp voor acht’. De arts beoordeelt die formulering als een weloverwogen besluit, zo zal ze later verklaren tegenover de toetsingscommissie. Die oordeelt ­finaal anders: de verklaring was niet helder en daardoor was niet vast te stellen of de vrouw inderdaad nog euthanasie wilde.

3 Een tweede arts moet geraadpleegd

Voordat ze aan de uitvoering begint legt de verpleeghuisarts de zaak van de vrouw voor aan een Scen-arts, de speciaal opgeleide arts die een second opinion moet geven. De Scen-arts bevestigt het oordeel van de verpleeghuisarts. Aan deze zorgvuldigheidseis heeft de verpleeghuisarts voldaan.

4 Procedure moet zorgvuldig

Omdat de patiënte zelf niet kan meewerken, begint de uitvoering met een eerste dosis slaapmiddel in de koffie van de vrouw. Een zwaarder slaapmiddel krijgt de ­zeventiger als ze eenmaal op bed ligt. In aanwezigheid van de familie legt de arts de spuit aan, waarlangs het dodelijk middel zal worden toegediend. De vrouw trekt daarbij even haar hand terug. Mogelijk een reflex. De arts gaat door en begint met het inspuiten van het middel. Terwijl ze daarmee bezig is, gaat een arm van de vrouw omhoog. Ook dit is mogelijk een reflex. De toetsingscommissie oordeelt later: je moet honderd procent zeker weten dat het toch geen protest is. Ook het slaapmiddel in de koffie wordt als onzorgvuldig beoordeeld.

Lees ookEerste strafonderzoek naar euthanasie

Deel dit artikel

Het OM zal goed beseffen dat het gevaar is dat artsen straks minder gaan melden.

Martin Buijsen, hoog­leraar gezondheidsrecht Erasmus Universiteit