Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom we niet weten wat er in een sigaret zit

home

JOOP BOUMA

In Genève komen deze week afgevaardigden van zeventig landen bijeen om te praten over wereldwijde regels voor het toevoegen van geur- en smaakstoffen aan tabak. In Nederland moet de industrie al jaren alle ingrediënten opgeven, maar dat gebeurt niet.

Drop, suiker, cacao. Het zit in tabak. Zelfs het kalmerende aftreksel van de valeriaanwortel wordt in de sigarettenfabriek door tabak geroerd. Bij voeding moeten fabrikanten op de verpakking zetten wat ze in hun producten stoppen. Bij tabak niet. Er bestaat een lijst met de namen van 600 additieven die in de tabakssector worden gebruikt. De consument weet van niks.

Tabaksfabrikanten willen liefst alles verbergen. Bedrijfsgeheim, zeggen zij. Publicatie van alle details zou kwaadwilligen die sigaretten willen namaken in de kaart spelen. Maar gezondheidsexperts willen maximale openbaarheid, want sommige toevoegingen dragen bij aan het verslavende effect van nicotine, andere stoffen kunnen het risico op kanker vergroten. Enkele ingrediënten, zoals menthol, maken het voor beginnende rokers makkelijker met roken te beginnen. Menthol verdooft de bovenste luchtwegen. Het maskeert de ruwheid van tabak.

Canada verbood vorig jaar als eerste een reeks additieven in tabak. Frankrijk verbood het additief vanille. Brazilië overweegt een algeheel verbod op ingrediënten. Fabrikant Philip Morris en de Nederlandse sigarenbranche mobiliseerden vorig jaar het ministerie van economische zaken (EZ) om internationaal bezwaar aan te tekenen tegen het aangekondigde ingrediëntenverbod in Brazilië, blijkt uit interne documenten van EZ.

En inderdaad protesteerde Nederland: in Brussel bij de EU en bij de wereldhandelsorganisatie WTO. Het Braziliaanse plan was niet goed onderbouwd, vond EZ. Er is nog altijd wetenschappelijke discussie over de extra risico's van additieven in tabak.

De welwillende reactie van EZ op de industrielobby tegen Brazilië geeft precies aan waar Nederland staat in de internationale discussie: eerst moet er onweerlegbaar wetenschappelijk bewijs zijn dat additieven gezondheidsrisico's opleveren, pas dan is er reden voor ingrijpen.

Roken levert de Staat namelijk ook veel op. Vorig jaar bliezen rokers voor 2500 miljoen euro aan accijns de schatkist in. Elk jaar meer.

Sinds 2007 zijn fabrikanten in Nederland verplicht jaarlijks bij het RIVM in Bilthoven, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, een volledige opgave van ingrediënten te doen. Bij wet is geregeld dat sinds 31 januari 2008 voor elke merkvariant de lijsten met ingrediënten openbaar moeten zijn. Zo kan de roker van Marlboro zelf zien wat er in tabak zit. Maar anno 2012 heeft de overheid nog niets gepubliceerd.

Het ministerie van VWS zegt te hopen dat er dit jaar 'concrete stappen worden gezet'. "Het doel is tabaksingrediënten te publiceren op een informatieve en publieksvriendelijke manier. De burger moet er iets aan hebben en er de juiste conclusies uit kunnen trekken. Dat op een vergelijkbare en heldere manier doen, heeft veel meer tijd gekost dan verwacht", aldus de woordvoerder van minister Edith Schippers.

Philips Morris, producent van Marlboro, publiceert op zijn Amerikaanse website sinds enkele jaren uit eigen beweging globaal wat er in Bergen op Zoom, in zijn grootste sigarettenfabriek buiten de VS, aan de tabak wordt toegevoegd. De industrie begrijpt dat geheimzinnigheid de discussie alleen maar voedt, over toegevoegde stoffen die roken extra verslavend maken en die kinderen aan het roken moeten krijgen. Ook andere fabrikanten publiceren sindsdien zelf - althans, wat ze kwijt willen.

Met een beetje geduld kan een roker op de Engelstalige website van Philip Morris nagaan wat er in zijn sigaret zit, maar de ingrediënten kunnen per land verschillen. In een Marlboro-sigaret vormt de tabak slechts 60 procent van het gewicht, de rest is filter, papier, vocht en (hoofdzakelijk chemische) toevoegingen.

Suikers zijn het belangrijkste additief, net als in de voedingsindustrie. Als additief zijn suikers onomstreden, zo stelt de tabaksindustrie, wijzend op internationale lijsten waarop suikers en kunstmatige zoetstoffen als 'veilig' worden beschreven. In die redenering zit ten minste één zwakte: het doorslikken van suiker in voeding is onvergelijkbaar met het inhaleren van verbrande suikers uit tabak. Bij verbranding van suiker komen giftige bijproducten vrij, in hoge concentraties. Deze aldehyden worden ervan verdacht een rol te spelen bij het ontstaan van kanker in de bovenste luchtwegen. Dit laatste signaleerde het RIVM in 2003 na een literatuuronderzoek. De tabaksindus-trie bestrijdt tot op vandaag de uitkomsten van deze studie.

Naast suikers zitten er volgens opgave van Philip Morris in een Marlboro-sigaret nog zeker negen andere ingrediënten. Het gaat hierbij vooral om geur- en smaakstoffen. Zoals dropextract, cacao en peulen van de Johannesbroodboom. Het aftreksel van de bonen van deze boom werkt slijmoplossend, laxerend én kalmerend.

Er zit ook guargom in de tabak, een verdikkingsmiddel dat op ruime schaal in de voedingsindustrie wordt verwerkt in ijs, dressings en zuivel. Verder worden stoffen toegevoegd om de rook draaglijker te maken voor de omgeving: anti-irritatiestoffen, ook wel zijstroom-additieven genoemd. En dan zijn er nog 'natuurlijke en kunstmatige smaakstoffen'. Over de aard van die toevoegingen treedt de firma niet in detail.

Een paar cijfers: een sigaret weegt ongeveer 1 gram, dat is 1000 milligram (mg). Van het belangrijkste additief suikers zit er in Marlboro (rood) 31, 5 mg. Dropextract is in deze sigaret 4,3 mg, cacao 0,8 mg, het extract van de Johannesboompeulen is maximaal 0,7 mg. Voor een goed begrip: het gaat hier alleen om de toevoegingen aan de tabak. Ook in het filtermateriaal, het filterpapiertje, het sigarettenpapier, in de inkt van de opdruk en de lijm van een Marlboro-sigaret zitten allerlei toevoegingen.

Philip Morris geeft op de website een totaaloverzicht van ingrediënten die het bedrijf in Nederlandse tabaksproducten stopt. Voor tabak en de overige componenten van een sigaret kan het bedrijf kiezen uit totaal 209 verschillende stoffen. Bij British American Tobacco (Lucky Strike) is de lijst iets minder lang: dit bedrijf gebruikt voor producten op de Nederlandse markt 137 ingrediënten.

Tabaksindustrie in opspraak
De Nederlandse tabaksindustrie heeft de afgelopen tien jaar vrijwel onafgebroken gelobbyd bij de overheid om de ingrediëntenregeling af te zwakken. Vooral Volksgezondheid en Economische Zaken waren het doelwit. Ook werkgeversorganisatie VNO-NCW en de tabaksdetailhandel zijn erbij ingezet.

Trouw vroeg bij vijf ministeries alle documenten op over het tabaksbeleid in de afgelopen tien jaar. Tussen de zo'n 8000 bladzijden die openbaar zijn gemaakt, zaten er een paar honderd over de ingrediëntendiscussie. De industrie maakte zich grote zorgen over een wereldwijde additievenregeling, waaraan sinds 2007 wordt gewerkt. Nederland heeft met 173 andere landen dit verdrag getekend.

Diverse beleidsstukken die Trouw opvroeg, zijn niet verstrekt door de ministeries of gedeeltelijk onleesbaar gemaakt. Namens Trouw heeft advocatenkantoor Kennedy Van der Laan bezwaar aangetekend bij VWS, Financiën en Economische Zaken tegen het achterhouden van documenten. Volgende maand zal op dit bezwaar een beslissing volgen.

In april 2001 schreef John Nelson, president-directeur van Philip Morris International in New York, al een brief aan de toenmalige minister van VWS, Els Borst. "We willen met u samenwerken om te komen tot een daadkrachtige, effectieve regulering van tabaksproducten", schreef Nelson aan Borst. Van de D66-minister, zelf arts, was toen alom bekend dat zij een diepe aversie had tegen de tabaksindustrie. Ooit liet ze zich ontvallen dat er voor de sigarettenindustrie in de nabije toekomst geen plaats meer was in Nederland.

De tabaksindustrie was toen bovendien wereldwijd al jaren in opspraak vanwege de agressieve lobby's op overheden. De bedrijfstak had eendrachtig decennialang de gezondheidsrisico's van roken eerst ontkend en nadien gebagatelliseerd. Artsen en medisch wetenschappers waren omgekocht om de controverse over het roken in stand te houden. Het beleid leidde in de VS tot megaboetes van honderden miljarden dollars.

Philip Morris besloot kort voor de eeuwwisseling het voortaan over een andere boeg te gooien: het bedrijf wilde hoe dan ook met overheden aan tafel - zeker nu er een internationaal WHO-verdrag zat aan te komen en ook de Europese Commissie met een aangescherpte tabaksrichtlijn bezig was.

Topman Nelson ging in de brief aan Borst zo diep door de knieën dat het begon te kraken: "Met een krachtig en effectief tabaksbeleid kunnen legitieme en geloofwaardige gezondheidsdoelen worden bereikt. Het komt ten goede aan de samenleving en aan consumenten", schreef hij. Nelson stelde een aantal maatregelen voor tegen het roken door jongeren. Deze bijlagen die Nelson meestuurde, zijn door VWS niet openbaar gemaakt, ondanks het verzoek van Trouw. Nelson nodigde Borst uit voor een overleg over haar tabaksbeleid. Of dat er is gekomen, wil het ministerie niet kwijt.

Wel is duidelijk dat een wetenschapper van het Philip Morris Researchcentrum in Zwitserland, Ruth Dempsey, kort nadat Borst de brief van Nelson had ontvangen, in juni 2001 voor een gehoor van overheidsambtenaren een presentatie gaf over voorstellen van Philip Morris om de risico's van roken terug te dringen. Ook documenten over deze bijeenkomst zijn niet openbaar gemaakt.

Dat de presentatie is gehouden, blijkt uit interne documenten van Philip Morris zelf. Het bedrijf heeft op last van Amerikaanse rechters alle interne stukken over roken en gezondheid moeten publiceren, maar de inhoud van de presentatie heeft Philip Morris niet publiek gemaakt, ook niet na verzoek van Trouw.

Vorig jaar publiceerde het RIVM een rapport over de rookgewoonten van de Nederlandse jeugd, dat er stevig inhakte bij de fabrikanten. Het rapport was gebaseerd op een online enquête onder 5000 jongeren tot 19 jaar. Uit de studie bleek dat bij jongeren in tweederde van de gevallen de smaak van een sigaret doorslaggevend is om te gaan roken.

Het RIVM-onderzoek wees ook uit dat jongeren willen weten wat er aan tabak wordt toegevoegd en wat het effect van de ingrediënten is op gezondheid, verslaving en smaak. De eerste aanbeveling van het RIVM-rapport luidde: verbied of beperk additieven die de smaak van rook verbeteren of irritatie verminderen.

De tabaksindustrie reageerde furieus. Plots doemde namelijk het schrikbeeld op van een verbod op ingrediënten die het roken aantrekkelijk maken. De angst werd gevoed door André Rouvoet (ChristenUnie), die destijds minister voor jeugd en gezin was. Hij stelde bij de presentatie van het RIVM-onderzoek dat het beter zou zijn sommige producten qua uiterlijk (de verpakking) en samenstelling (de toevoegingen) onaantrekkelijk te maken.

De complete tabakslobby, inclusief werkgeversclub VNO-NCW, kwam in het geweer. Philip Morris huurde een Duitse wetenschapper in die het RIVM-rapport finaal afkraakte. De branche vroeg belet bij topambtenaar Paul Huijts, directeur-generaal volksgezondheid van VWS. Daar werd de onrust beteugeld. Nederland zingt voorlopig niet mee in het koortje van landen dat sommige additieven heeft verboden of wil verbieden.

De huidige minister Schippers bevestigde dat afgelopen zomer nogmaals na Kamervragen: "Ik ben niet voornemens de samenstelling van tabaksproducten verder te reguleren, omdat dit niet past in het tabaksontmoedigingsbeleid dat ik voor ogen heb. Bovendien is er op dit moment nog onvoldoende wetenschappelijke informatie beschikbaar over de effectiviteit van dergelijke wetgeving."

Dit is het derde artikel van een korte serie over het tabaksbeleid van de afgelopen tien jaar. Deze serie wordt financieel gesteund door KWF Kankerbestrijding. Deze organisatie is niet betrokken geweest bij de totstandkoming van de artikelen of de onderwerpkeuze. Eerdere afleveringen zijn gepubliceerd op 10 en 21 december 2011.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie