Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom sturen schrijvers hun personages op vakantie?

Home

Iris Pronk

Op vakantie kunnen ook andere mensen een beproeving vormen, medetoeristen bijvoorbeeld. © Hollandse Hoogte / Magnum Photos

Ook romanpersonages gaan op vakantie. Waarom eigenlijk? Waarom sturen schrijvers hen per camper door het onherbergzame IJsland? Of naar een vakantiehuisje in een brandend duingebied?

Hoe volmaakt kan een vakantie zijn? De hoofdpersoon in 'Een pleister' heeft het helemaal voor elkaar. Zijn vakantiehuisje heeft een prachtig gazon met lome stoelen, de zon schijnt de hele dag, hij laat de witte wijn draaien in zijn glas.

Lees verder na de advertentie

En toch is de man niet gelukkig. Zijn kinderen gillen 'uit een onvrede die onbestemd en angstaanjagend is'. Ze zitten elkaar achterna met een stalen schep, 'de scherpe rand van het blad flikkert wit in de zon'. En naast het perfecte huis staat een dikke boom, 'eigenlijk meer het wrak van een boom', vermolmd, zwart en vol ongedierte. Uitgerekend dáárin willen zijn kinderen een boomhut bouwen. Hij ziet ze voor zijn geestesoog al vallen.

Vakantie in het hoofd, vrij zijn, weg van alles: kan dat überhaupt?

Een pleister staat in 'Het ontbijtbuffet', een nieuwe verhalenbundel van Hans Maarten van den Brink. De dertien verhalen zijn gesitueerd op het Franse platteland, aan het Thaise strand, in Londen, op een tropisch eiland: allemaal beloftevolle, in theorie aantrekkelijke vakantiebestemmingen. Maar naast het paradijselijke strand ligt een vuilnisbelt, in het hotel hangt een doordringende, chemische geur en het ontbijtbuffet van het all-inclusive-resort gaat al gauw vervelen. Leuk wordt het eigenlijk nooit.

Innerlijke reis

Waarom sturen schrijvers hun hoofdpersonen met vakantie? En waarom pakt die vakantie nou nooit eens positief uit? "Het heeft geen zin om alsmaar aardig te zijn tegen je personages", zegt Van den Brink. "Er moet iets gebeuren in een verhaal." In een vreemde omgeving, los van hun gewoontes, raken mensen uit hun evenwicht: ze moeten nieuwe oplossingen zoeken voor nieuwe situaties. "Vakantie ontregelt, zet mensen onder druk. Misschien wordt daardoor duidelijker wie ze eigenlijk zijn."

De vakantie als innerlijke reis: het is een klassiek literair thema. In 'De weg naar zee' (2013) van Elke Geurts verblijft hoofdpersoon Tessa met een vriendin en hun twee dochters in De Blauwe Reiger, een Staatsbosbeheerhuisje in het Noord-Hollandse kustgebied. Het is heet, bloedheet, en in de duinen dwaalt een pyromaan rond. Tessa's dochter Summer heeft het syndroom van Down, iets wat Tessa maar moeilijk kan accepteren.

"Ik ben in dat huisje geweest, in het echt", vertelt Geurts. "De duinen waren toen ook zwartgeblakerd, een beetje hel-achtig, dat vond ik een mooi gegeven. Zo ziet ook het innerlijke landschap van Tessa eruit: ze houdt zich groot, ze wil de perfecte moeder zijn van het perfecte kind, maar staat intussen onder grote spanning."

Makkelijke structuur

Geurts laat Tessa in de brandende zon door het mulle zand sjokken, de zware Summer in een bolderkar achter zich aan slepend. Het wordt een helletocht waarin Tessa's afkeer van haar eigen kind steeds meer aan de oppervlakte komt. "Het is handig om van de innerlijke reis ook een concrete reis te maken. Want anders wordt het een zweverig gedoe. Het is voor een schrijver ook fijn om een eindpunt te hebben: ze moeten naar de zee toe, dat is een makkelijke structuur."

We koesteren allemaal overspannen verwachtingen van de zomervakantie, die een jaar slavenarbeid moet goedmaken

Ook Gerwin van der Werf laat zijn personages op vakantie gaan: in zijn zojuist verschenen vierde roman 'Een onbarmhartig pad' maakt Tiddo met zijn vrouw en hun 13-jarige zoon een campertocht door IJsland. De titel verraadt het al: deze vakantie wordt geen succes.

"Ik kan zelf enorm naar de vakantie uitkijken", zegt Van der Werf. "Dat deel ik met miljoenen anderen: we koesteren allemaal overspannen verwachtingen van de zomervakantie, die een jaar slavenarbeid moet goedmaken. We hebben in januari geboekt, onze illusies opgeklopt. We denken dat we in de vakantie uit onze routines kunnen stappen en het leven nieuw kunnen maken. Dat we kunnen veranderen, een ander kunnen zijn."

Dat massaal gedeelde verlangen naar de zomer, naar vrij en los van alles zijn, was voor Van der Werf het uitgangspunt. "Ik dacht: als ik dat eens in het extreme trek. Als ik van Tiddo nu eens iemand maak die zijn huwelijk wil redden door op vakantie te gaan." Tiddo legt de lat dus erg hoog.

Levensgevaarlijk

Terwijl het voor de gemiddelde mens al zo moeilijk is om het hoofd te bieden aan de gewone vakantieongemakken, waar pas later om te lachen valt: autopech, oplichting, stromende regen. "Ik noem vakantie wel eens de jaarlijkse noodsituatie", zegt Van der Werf. "In literaire zin is het altijd een confrontatie met beproevingen."

Het vreemde landschap kan een test zijn, al situeren sommige schrijvers hun miserabele hoofdpersonen in contrasterend-mooie, zacht glooiende heuvels. Zo niet Van der Werf, die de arme Tiddo en zijn gezin blootstelt aan onherbergzame gletsjers, fjorden, ijskappen en watervallen. Tiddo voelt zich bedreigd door IJsland: "Levensgevaarlijk is dit land, het lijkt totaal onverschillig onder je aanwezigheid, maar dat is het niet! Het land wil je vermoorden, het explodeert, rookt, stinkt en briest en sneeuwt je onder. Hoe moordlustig kan een land zijn? Hoeveel vormen van gekte en dood kan het voor zijn gasten verzinnen?"

Ook andere mensen kunnen een beproeving vormen, medetoeristen bijvoorbeeld. In Een onbarmhartig pad duiken op de gekste, meest afgelegen plekken touringcars vol Chinezen op, allemaal gewapend met een selfiestick. 'Ik kan geen Chinees meer zien', verzucht Tiddo. 'Je kan dit land niet op de foto krijgen zonder Chinees. Overal verpesten ze je uitzicht.' En dan is er ook nog de lifter met zijn blonde manen en zijn goddelijk gespierde lijf. In horrorfilms is de lifter altijd slecht nieuws. Ook op het broze huwelijk van Tiddo en zijn vrouw heeft hij geen genadige invloed.

Met de lokale bevolking krijgt de vakantieganger intussen weinig contact, zegt Hans Maarten van den Brink."Je gaat meestal wel letterlijk over de grens, maar je kunt niet één worden met de mensen die daar wonen, je blijft een grensganger. Je gaat wel weg, maar je komt nooit écht ergens aan. Je blijft in je hoofd in een niemandsland."

Vakantie in het hoofd, vrij zijn, weg van alles: kan dat überhaupt? Voor de vakantiegangers in Het ontbijtbuffet is die ontspanning niet weggelegd. Zo duiken er veel bezorgde vaders op; een van hen raakt zijn dochter kwijt in het feestgedruis van een Italiaanse kermis. "Dat verhaal is op een eigen ervaring gebaseerd", vertelt Van den Brink. Andere (gescheiden) vaders beschouwen de vakantie als een project dat wel móet slagen.

"Dat is dus keihard werken. Ze verwachten dat hun kinderen hen daarvoor dankbaar zijn, want zo'n project moet natuurlijk wel iets opleveren. Maar dat doet het niet."

Literaire uitdaging

Een prettige vakantie, is dat nog een interessante literaire uitdaging? Een roman waarin alles goed uitpakt: de bestemming, het reisgezelschap, het weer? En waarin de hoofdpersoon nou eens niet in beslag wordt genomen door zijn eigen ongemak?

Elke Geurts vindt het een prikkelend idee. "Een leuke vakantie, in een roman.... Het kan natuurlijk wél. Maar dan moet daarvóór veel ellende komen. En daarna ook weer."

Literaire vakantiebestemming

In welk vakantieland spelen Nederlandse romans zich af? Frankrijk blijkt ook bij romanpersonages populair.

Nederland

Elke Geurts - De weg naar zee (2013)
Tessa en haar vriendin vieren hun veertigste verjaardagen, samen met hun twee dochters, in een vakantiehuisje bij Bergen aan Zee.

Vonne van der Meer - de populaire trilogie Eilandgasten (1999), Avondboot (2001) en Laatste seizoen (2002) speelt zich af in het vakantiehuis Duinroos op Vlieland.

Groot-Brittannië

Stephan Enter - Grip (2011)
Een groep vrienden heeft een reünie in Wales. Twintig jaar eerder waren ze samen op Lofoten, de eilandengroep voor de kust van Noorwegen, waar ze getuigen waren van een dramatisch incident.

Renate Dorrestein - Verborgen gebreken (1996) en De leesclub (2010)
Schotland was het favoriete vakantieland van de onlangs overleden schrijfster. Met z'n kliffen en moerassen bood het veel meer literaire mogelijkheden dan het aangeharkte Nederland, vond zij. "Als iemand eens een vampier moet tegenkomen, kan dat echt niet om de hoek bij Albert Heijn. Dan moet je toch de rotsen bij Whitby hebben."

IJsland

Gerwin van der Werf - Een onbarmhartig pad (2018)
Tiddo probeert op vakantie in IJsland zijn huwelijk te redden. Dat valt niet mee.

Frankrijk

Tim Krabbé - Het gouden ei (1984)
Beroemdste roman van Krabbé begint bij een Frans benzinestation bij Dijon. Daar verdwijnt Saskia spoorloos, haar vriend Rex blijft haar wanhopig zoeken.

Esther Gerritsen - Roxy (2014)
Nadat haar man is verongelukt, gaat Roxy met zijn secretaresse en de oppas naar Zuid-Frankrijk. Alwaar zij zich behoorlijk vreemd gedraagt.

Yolanda Entius - Abdoel en Akil (2017)
Drie meisjes maken hun eerste grote reis naar Zuid-Frankrijk. Hun idyllische vakantie eindigt met seksueel geweld.

Herman Koch - Zomerhuis met zwembad (2011)
Bestseller over huisarts Marc Schlosser, die met zijn gezin te gast is in het zomerhuis van de beroemde acteur Ralph Meier. De gedeelde vakantie heeft desastreuze gevolgen. De Franse vertaling door Isabelle Rosselin, 'Villa avec piscine', werd bekroond.

Bert Wagendorp - Ventoux (2013)
Vriendengroep gaat terug naar de Mont Ventoux, waar dertig jaar eerder de veelbelovende dichter Peter Seegers stierf, in hun bijzijn.

De Cariben

Marja Pruis - Atoomgeheimen (2008)
Lingerieontwerpster Carice van Luijn gaat met haar gezin op vakantie in de Cariben. Een gevaarlijke gek blijkt het eiland te terroriseren.

Divers

H.M. van den Brink - Het ontbijtbuffet (2018)
De 13 verhalen spelen zich onder meer af in Frankrijk, Londen, Italië en Thailand.

Lees ook:
Op reis kom je erachter: hoe ging dat ook alweer, vader en zoon zijn?

Een maand lang reisden we samen over de Balkan. Mijn vader en ik. Een zestiger en een dertiger, twintig jaar geleden uit elkaar gedreven door de dood van mijn moeder. Een gezamenlijk avontuur, dachten we, zou onze band helpen herstellen.

Deel dit artikel

Vakantie in het hoofd, vrij zijn, weg van alles: kan dat überhaupt?

We koesteren allemaal overspannen verwachtingen van de zomervakantie, die een jaar slavenarbeid moet goedmaken