Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom Kamp niet en Wiebes wel kon stoppen met de gaswinning in Groningen

Home

Bart Zuidervaart

Het gasveld van Loppersum. © ANP

Het kabinetsbesluit om uiterlijk in 2030 de gaswinning geheel te hebben stopgezet, was van een onvermoede snelheid en daadkracht. Intussen rijst de vraag waarom het zo lang moest duren.

Eric Wiebes belde op donderdag 29 maart naar Eelco Eikenaar. De boodschap van de minister: "We stoppen geheel met de gaswinning in Groningen." Aan de andere kant van de lijn viel het even stil. Verbazing bij de gedeputeerde van de provincie. "Ik dacht: heb ik hem wel goed verstaan? Welke addertje zit er onder het gras?"

Lees verder na de advertentie

Eikenaar had Wiebes uitstekend verstaan. En er was geen addertje. Later die middag zou de minister van economische zaken en klimaat de rest van het land vertellen dat de gevolgen van de gaswinning uit de Groningse bodem 'maatschappelijk niet langer aanvaardbaar' zijn. De kraan gaat zo snel als mogelijk geheel dicht. Uiterlijk in 2030, maar liefst enkele jaren eerder. Wiebes: "Als ik er zou wonen, zou ik blij zijn."

Eelco Eikenaar sprak die dag over 'fantastisch nieuws'. Sinds 2015 is hij in het provinciebestuur namens de Socialistische Partij belast met de gaswinning. De afgelopen jaren heeft Groningen, zegt hij, 'alles moeten bevechten'. "Soms wel drie keer." Een betere schade-afhandeling, de gaskraan steeds een klein beetje dichter. "Niks is vanzelf gegaan", vertelt Eikenaar. Het verklaart zijn verbazing op die donderdagmiddag, 29 maart. Waarom kan Wiebes dit besluit nu wel nemen, terwijl dat volgens zijn voorganger Henk Kamp destijds onmogelijk was?

De huidige minister is vorige week met deze vraag geconfronteerd, door Dagblad van het Noorden. Wiebes antwoordde: "Als je meet wie de gaskraan het meeste heeft dichtgedraaid, gaat Kamp altijd winnen. Hij heeft de winning met meer dan de helft verminderd. En nu doe ik dit en dat is een logische volgende stap. Dat kan ik alleen maar doen omdat Kamp de eerste stappen heeft gezet."

Strikt genomen heeft Wiebes daar gelijk in. Er is geen minister geweest die de gaswinning in het Groningenveld zo fors heeft teruggebracht als Kamp. Hij werd in 2012 minister van economische zaken in het tweede kabinet-Rutte, in dat jaar pompte de Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nam) nog 47,5 miljard kubieke meter gas op. Kamp vertrok in 2017. Dat jaar bedroeg de Groningse gaswinning 24 miljard kuub. Ongeveer gehalveerd dus. Dankzij Kamp.

Henk Kamp trad aan vlak na de aardbeving bij Huizinge. Toch stond hij toe dat de winning een jaar later niet af, maar juist toenam

Wie Groningers boos wil krijgen, moet ze dit verhaal vertellen. Wat Wiebes er namelijk niet bij vertelde was dat Kamp aantrad vlak na de zware aardbeving bij Huizinge (16 augustus 2012, 3,6 op de schaal van Richter). En dat Kamp desondanks toestond dat de gaswinning een jaar later niet afnam, maar juist toenam. Het verhaal vermeldt ook niet dat de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van het land, er meerdere keren aan te pas moest komen om de winning uit oogpunt van veiligheid te verminderen.

Henk Nijboer is sinds 2012 Tweede Kamerlid namens de PvdA. Zijn wortels liggen in Ten Boer, een dorpje in het aardbevingsgebied. Hij kent het leed van de bewoners, bekenden leven met schade en met de angst voor nieuwe bevingen. "Dit onderwerp gaat me verreweg het meest aan het hart", zegt Nijboer.

'Maximale druk'

De PvdA'er was in de periode-Kamp lid van de coalitie, zijn partij droeg dus verantwoordelijkheid voor alle gasbesluiten van Rutte-II. Nijboer noemt die tijd 'verschrikkelijk frustrerend'. "Ik weet nog goed dat we hoorden dat de gaswinning in 2013 juist omhoog was gegaan naar 53 miljard kuub. Ik vond het een grof schandaal. Maar het mocht, volgens de toen geldende langlopende contracten." Het Kamerlid bezweert dat zijn partij in die kabinetsperiode 'maximale druk' op VVD'er Kamp heeft uitgeoefend om de gaskraan zo dicht als mogelijk te krijgen. Terugkijkend zegt Nijboer: "De minister verkondigde steeds dat de winning op een bepaald minimumniveau moest blijven omdat anders het licht uit zou gaan. Het verhaal van de leveringszekerheid. Nu blijkt het toch wat anders te liggen. Dat is heel ernstig."

'Waarom ging Kamp niet tot het gaatje?'

Agnes Mulder werd in 2012 Kamerlid voor het CDA, gelijktijdig met PvdA'er Nijboer. Ook zij begint over de verhoging van de gaswinning in 2013 ("de grootste fout die Kamp heeft gemaakt") en ook zij zet vraagtekens bij de leveringszekerheid waar de VVD-minister mee schermde. "Telkens hoorden we dat verlaging niet mogelijk was", zegt Mulder. "En telkens kon het toch. Rara, hoe kan dat? Het begrip 'leveringszekerheid' werd hol."

Nijboer en Mulder delen deze ergernis met de gedeputeerde in Groningen. Eikenaar herinnert zich de Kamerdebatten waarin de minister zei dat de kraan niet dichter kon 'omdat we anders in de kou zouden zitten'. "En het jaar erop kon de winning toch weer iets omlaag. Hoe is dat toch mogelijk? Iedere keer als Kamp sprak over leveringszekerheid dacht ik: dat kun je wel zeggen, maar ik geloof je niet. Waarom ging Kamp niet tot het gaatje?"

Onnodig leed

Een half jaar na de beving bij Huizinge publiceerde het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) een advies aan de minister: verminder de gaswinning 'zo snel en zo veel als mogelijk'. Hoewel de toezichthouder destijds niet veel concreter werd, omarmden politici in Groningen en Den Haag al snel 12 miljard kuub als veilige hoeveelheid.

Kamp wilde er niet aan. Hij wees op de Nederlandse aardgasverslaving, op de exportcontracten met buurlanden. Het 'belang van de leveringszekerheid' moest worden geborgd. In de loop der jaren liet Kamp de winning wel steeds iets verder zakken, al dan niet na tussenkomst van de rechter. 42,5 miljard kuub in 2015, via 35, naar 27 in 2016 en uiteindelijk 24 miljard een jaar later. "De gaswinning uit Groningen wordt zo ver als momenteel haalbaar is, verminderd", aldus Kamp. Hij benadrukte dat ook tijdens koude winters de energievoorziening niet in gevaar mocht komen.

Gedeputeerde Eikenaar is hard in zijn oordeel over Kamp. De Groninger vindt dat de oud-minister 'de werkelijkheid ontkende'. "Kamp redeneerde als een blok beton." Eikenaar verwijst naar de al jarenlang slepende discussie over de nieuwe stikstoffabriek (kosten: 500 miljoen euro). Deze is nodig om geïmporteerd buitenlands gas geschikt te maken voor de Nederlandse gasfornuizen en cv-ketels. Onder andere CDA-Kamerlid Mulder drong bij Kamp aan op de bouw ervan, zonder succes. Wiebes heeft vorige maand bepaald dat die fabriek er alsnog moet komen. "Kamp had dat besluit veel eerder kunnen nemen", zegt Eikenaar, "maar hij deed het niet. Hij vond het weggegooid geld. Met als gevolg dat we jaren vertraging hebben opgelopen. Er is de Groningers onnodig veel leed toegebracht. Met terugwerkende kracht neem ik Kamp dat heel erg kwalijk."

Genegeerd

In 2015 verscheen een vernietigend rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de gaswinning. De belangrijkste conclusie: de overheid en de Nam hebben jarenlang de veiligheid van de Groningers genegeerd. Economische belangen prevaleerden. Kamp bood vervolgens zijn excuses aan. "Het spijt mij zeer dat de veiligheidsbelangen van de Groningers niet de aandacht kregen die ze verdienden."

Sinds de jaren zeventig leunden de achtereenvolgende kabinetten zwaar op de aardgasbaten. Ook het vorige kabinet maakte dankbaar gebruik van de vele miljarden uit de Groningse bodem. Begin dit jaar zei Rutte dat bij het terugdraaien van de gaswinning de overheidsfinanciën 'geen enkele rol van betekenis' spelen. Het mantra van de huidige coalitie: veiligheid boven alles. Nu de kraan versneld dicht gaat, vallen ook de gasbaten tegen. Deze weken sleutelt het kabinet aan de Voorjaarsnota en zal het begrotingsgat op een of andere manier moeten worden gedicht.

Het recente gasbesluit bevatte geen financiële onderbouwing. De exacte gevolgen voor de begroting zijn dus onduidelijk. Of de beslissing van Wiebes nieuwe bezuinigingen oplevert, moet nog blijken. Het kabinet verdient in ieder geval 'alle lof' voor het beëindigen van de winning in Groningen, vindt PvdA'er Nijboer. "Als Tweede Kamer moeten we dit omarmen." CDA-collega Mulder: "Er zit een ander kabinet met een nieuwe minister die wél mandaat heeft om hard in te grijpen. Dat is het verhaal."

Minister Wiebes is vaak in Groningen komen kijken. Hij moet gedacht hebben: 'waar zijn we in hemelsnaam mee bezig?'

Zeerijp

Volgens Eelco Eikenaar speelt er meer. Hij wijst op de aanhoudende politieke en maatschappelijke druk vanuit Groningen op Den Haag. De forse beving bij Zeerijp (8 januari 2018, 3,4 op de schaal van Richter) bracht de emoties 'tot het kookpunt', zegt de gedeputeerde. "Wiebes is sindsdien vaak in Groningen komen kijken. Hij moet gedacht hebben: 'waar zijn we in hemelsnaam mee bezig?'"

Het bouwkundig herstel van de woningen gaat zo langzaam, dat de operatie in het huidige tempo nog 250 jaar duurt. Het probleem moet bij de bron worden aangepakt, zegt Eikenaar. "En dat is de gaswinning geheel stopzetten." Blijft de vraag waarom het vorige kabinet dit besluit niet heeft genomen. Eikenaar: "Ik kan niet in die keuken kijken, hoe graag ik dat ook zou willen. Er is wel een manier om erachter te komen: een parlementaire enquête."

© Louman & Friso
© Louman & Friso

Lees ook: Groningen wil weten wie straks de bevingsschade gaat betalen

Een nieuwe wet die afbouw van de gaswinning beoogt, zorgt voor onzekerheid over wie aansprakelijk is voor de schade.

Lees ook meer artikelen over de aardbevingen en gaswinning in Noord-Nederland in ons overzicht. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Henk Kamp trad aan vlak na de aardbeving bij Huizinge. Toch stond hij toe dat de winning een jaar later niet af, maar juist toenam

'Waarom ging Kamp niet tot het gaatje?'

Minister Wiebes is vaak in Groningen komen kijken. Hij moet gedacht hebben: 'waar zijn we in hemelsnaam mee bezig?'