Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

VX: een miniem druppeltje is al dodelijk

home

SYBE I. RISPENS

VX, het zenuwgas dat volgens de Amerikanen in de chemische fabriek in Khartoem gemaakt zou worden, is een van de dodelijkste stoffen op aarde. Het is gemakkelijk, onopvallend en goedkoop te maken. Nieuwe, nog gevaarlijker chemische wapens zijn in aantocht.

De Verenigde Staten zijn in april 1961 begonnen met de productie van het zenuwgas 'VX'. Vanaf die tijd werd het door het Amerikaanse ministerie van defensie op grote schaal geproduceerd. Tot in de jaren negentig hebben honderdduizenden granaten met de killerstof schietklaar gelegen in Europa. Het recept voor VX is zo'n tien jaar geheim gebleven. Intussen wordt een twintigtal andere landen - waaronder Israël, Libië, Egypte, Irak en China - ervan verdacht chemische wapens te kunnen produceren, waaronder het gevreesde VX.

Zoals alle zenuwgassen is VX een kleurloze vloeistof. Het is volkomen transparant, reukloos en lost gemakkelijk op in water. Voor het maken ervan is niet meer nodig dan een eenvoudig chemisch laboratorium. Daarin moet een organische fosfaatverbinding met enkele redelijk gebruikelijke ingrediënten uit de chemische keuken gemengd worden.

Iedereen die heeft leren lezen en schrijven kan de precieze chemische structuur waarin het stofje aaneengeregen moet worden, opzoeken. Die luidt, helemaal uitgeschreven: phosphathisch zuur, methyl-, s-(2-(bis(1-methylethyl) amino)etyl)o-ethylester. Dat valt zelfs nog uit het hoofd te leren.

VX-verbindingen behoren tot de allergiftigste stoffen die bekend zijn; een druppeltje zo klein als uit een parfumverstuiver is al dodelijk. VX wordt dan ook niet voor niets 'Dr. Doom' genoemd en staat bovenaan het lijstje dodelijke stoffen.

Op de tweede plaats komt Sarin - het zenuwgas waarmee de Aum Shirikyo-sekte in de metro van Tokio aan het werk was. Het maakt tijdelijk blind, tast het zenuwstelsel aan en zorgt dan voor een onmiddellijke dood.

Op nummer drie staat Soman, een stof die samen met het gifgas Lewisite het grootste deel van het Russische chemische wapenarsenaal vulde. Dan is er nog Tabun, een stof die is bedacht door de uitvinder van Zyklon-B, het gifgas dat de Duitsers in concentratiekampen gebruikten. En dan zijn er nog de mosterdgassen, die in de oorlog tegen Iran weer zijn gebruikt door Saddam Hoessein. Mosterdgassen zijn het makkelijkst te maken en danken hun naam aan hun reuk, die aan verrotte mosterd of uien doet denken. Ze zorgen voor ernstige verbrandingen van huid en longen.

VX heeft maar één doel: het doden van ieder levend wezen dat het tegenkomt. En dat is precies wat het doet. Als een druppeltje van tien milligram door de huid sijpelt is dat voldoende om hart en longen binnen enkele seconden tot stilstand te brengen. De verspreiding van VX gaat gemakkelijk, zolang er maar water voorhanden is. Op het land via sloten, rivieren of de waterleiding, in de lucht met sproeivliegtuigen of met raketten die boven het te besmetten gebied via een explosie een lading VX met water vernevelt. Een dodelijke dauw daalt op het gebied neer.

De standaardraket voor chemische wapens is de Scud. De meestverspreide variant is de Scud-B; deze Russische raket is het meest te vinden in Afghanistan, Iran, Noord-Korea, Libië, Syrië en Congo, het voormalig Zaëe. De reikwijdte ligt bij 300 kilometer, maar met een paar kleine aanpassingen is deze bijna te verdubbelen.

Chemische wapens worden meestal in één adem met biologische massavernietigingswapens genoemd. Die zijn zo mogelijk nog eenvoudiger te maken - en nog grondiger in hun dodelijke werk. Een reageerbuisje met miltvuurbacteriën (Anthrax) is voldoende om binnen enkele dagen in een badkamer een liter van het gif te produceren - genoeg om vijftig miljoen mensen om het leven te brengen.

De gifstof van de baccilus botulinus, die een dodelijke vorm van botulisme veroorzaakt, werkt al in doses die 15 000 keer geringer zijn dan VX. Bovendien hebben biologische wapens de uiterst gevaarlijke eigenschap, dat ze zich op eigen kracht kunnen vermeerderen en verspreiden.

De Verenigde Staten en Rusland zijn de enige landen die openlijk toegeven chemische wapens te maken en te bezitten. Hoewel Rusland officieel steun zoekt voor de vernietiging van haar oude chemisch wapenarsenaal zijn er aanwijzingen dat de Russen in het geheim werken aan een nog krachtiger chemisch wapen. De codenaam is 'novitsjok', wat zoveel wil zeggen als 'nieuwe jongen'.

De 'novitsjok' is anders dan VX een 'binair' wapen. Het bestaat uit twee ingrediënten die alleen maar dodelijk worden, zodra ze worden samengevoegd. Het wapen heeft een indrukwekkende vernietigingskracht: het is vijf tot zeven keer dodelijker dan VX en heeft op de laatste voor, dat het niet snel bevriest.

Bovendien kan de verbinding gemakkelijk in een standaard chemische fabriek worden gemaakt, waardoor de productie goed gecamoufleerd kan blijven. De ingrediënten vallen niet onder de chemische wapenwetconventie en kunnen dus vrijelijk worden geimporteerd. De 'novitsjok' heeft, met andere woorden, alles in zich om het tot een grote jongen te schoppen in de internationale terroristische wereld.

Maar ook zonder 'novitsjok' is de productie van chemische wapens door terroristen vrijwel geen halt toe te roepen: men zou niet alleen alle militaire installaties van een verdacht land of regio moeten controleren, maar ook alle fabrieken van de chemie-, farmacie- en levensmiddelenindustrie en zou zelfs het laatste wc'tje van een verlaten 'presidentenpaleis' of regeringsgebouw niet over mogen slaan.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.