Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

VVD gaat onbesuisd om met het recht op leven

home

Hans Goslinga

Minister Edith Schippers en minister Ard van der Steur willen zelfdoding faciliteren. © anp
Column

De liberaal Bolkestein riep in 2003 het recht op individuele zelfbeschikking uit tot kernwaarde van het liberalisme. Het was in zijn ogen bovengeschikt aan de tolerantie ten opzichte van andere culturen en religies. Hij ging nog een stap verder: het zelfbeschikkingsrecht was een morele waarheid met universele geldigheid.

Het voorstel om zelfdoding te faciliteren is het jongste bewijs van de drang het individu van de wieg tot het sterfbed te emanciperen

Dit is de kern van het emancipatieliberalisme dat in de afgelopen jaren dominant is geworden in de VVD. Het heeft de geest van 'leven en laten leven' verdrongen die de partij in de eerste decennia van haar bestaan kenmerkte. Voor deze VVD was politiek 'een leuk tijdverdrijf', zoals de politieke journalist Henry Faas in 1967 optekende in zijn boek 'God, Nederland en de franje'. Zulke liberalen zijn er nog wel, maar zij drukken op de partij geen stempel meer.

Het voorstel van de liberale ministers Schippers en Van der Steur om zelfdoding te faciliteren is het jongste bewijs van de drang het individu van de wieg tot het sterfbed te emanciperen. In hun brief aan de Tweede Kamer omschrijven zij het recht op autonomie als een fundamentele waarde. Deze waarde wordt weliswaar beperkt door de plicht van de overheid het leven zelf te beschermen, maar hieraan ontvalt de ratio op het moment dat iemand een 'persistente, actieve doodswens' uit en te kennen geeft aan het leven geen waarde meer te hechten.

Het zelfbeschikkingsrecht staat hier voorop en drukt het recht op leven als oerfundament van de democratische beschaving te elfder ure weg. In culturele zin volgt hieruit dat andersdenkenden zich moeten aanpassen. Bolkestein zei dat zo: 'Als een cultuur of religie strijdig is met de individuele zelfbeschikking, houdt de tolerantie op. De onderdrukking van die cultuur of religie is dan de bevrijding van het individu.' De rechtsstaat weerhoudt liberalen ervan achter de voordeur van burgers te reiken, maar er zijn er die dat graag zouden willen.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Lees verder na de advertentie
Boris Dittrich. © anp

Het autonome individu

De mens heeft nu voor het eerst de teugels van zijn leven in eigen hand

Boris Dittrich

Ethisch gezien is de betekenis volgens Schippers en Van der Steur dat de overheid gehouden is hulp aan gezonde mensen met een doodswens niet alleen toe te staan (door de strafbaarstelling van hulp bij zelfdoding op te heffen), maar ook vorm te geven (door het opleiden van stervenshulpverleners). De bewindslieden gaan niet in op het effect van deze ingrijpende stap op het vertrouwen in een overheid die meehelpt aan zelfdoding van gezonde mensen, en het beeld van Nederland met zo'n cultuur in een wereld waarin nog zoveel mensen onvrijwillig doodgaan.

Zij bekijken de zaak louter vanuit het dwingende perspectief van het autonome individu. Boris Dittrich (D66) markeerde dit perspectief in 2001, na aanvaarding van de euthanasiewet, als een mijlpaal: 'De mens heeft nu voor het eerst de teugels van zijn leven in eigen hand'. Deze hybris heeft nu ook de VVD en de PvdA in de greep gekregen, in een kwestie waarmee de politiek tot nu toe, in wisselwerking met de rechterlijke macht, uiterst omzichtig, behoedzaam de rechtsruimte aftastend, omging.

Het voorstel van Schippers en Van der Steur breekt opzichtig met die lijn. Niet alleen gaan zij verder dan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (dat wel een recht op zelfdoding erkent, maar niet de overheid aanspreekt), ook schuiven zij het advies van de commissie-Schnabel terzijde, die stevig gefundeerd zei: doe het niet. Dat duidt op overmoedigheid en een in deze kwestie ongekende ruwheid, nog beklemtoond door het moment, pal voor de verkiezingen.

Dwang

Dat leek misschien op dwang, zei Herman Gorter, maar 'het was dwang om van dwang te bevrijden en groter vrijheid te brengen'

De bevrijdingsdrang van de liberalen en de andere nazaten van de Franse Revolutie komt niet helemaal uit de lucht vallen. Die drang heeft er altijd in gezeten. Zo wilde de socialist Herman Gorter in de Schoolstrijd, net als de liberalen, alle kinderen dwingen staatsonderwijs te volgen. Dat leek misschien op dwang, zei hij, maar 'het was dwang om van dwang te bevrijden en groter vrijheid te brengen'.

Uit verzet tegen deze geest, die 'God onttroonde en de mens met zijn vrije wil, als eigen heer en meester, op de troon zette', richtte Abraham Kuyper in 1879 de eerste politieke partij op, de ARP. Het was het begin van de verzuiling, die nu op haar einde loopt en, misschien wel als logisch gevolg van de veranderde machtsverhoudingen, een herleving van de liberale missiedrift te zien geeft.

Deze tendens zal de komende formatie hoe dan ook belasten, tenzij het pragmatisme van Rutte toch weer de overhand krijgt. De christelijke partijen zijn kleiner dan ooit, maar steeds weer is gebleken dat zij nog altijd een cruciale rol spelen als het op de regeerbaarheid van het land aankomt. Premier Rutte is zich daarvan als geen ander bewust geworden. Een pure machtsstrijd in deze kwestie zal onverkwikkelijk zijn, maar zij wordt door het grove en onbesuisde opereren van de VVD-ministers uitgelokt.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Het voorstel om zelfdoding te faciliteren is het jongste bewijs van de drang het individu van de wieg tot het sterfbed te emanciperen

De mens heeft nu voor het eerst de teugels van zijn leven in eigen hand

Boris Dittrich

Dat leek misschien op dwang, zei Herman Gorter, maar 'het was dwang om van dwang te bevrijden en groter vrijheid te brengen'

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.