Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

VUURWERK

Home

DICK BOSSCHER

Het aantal mensen dat in de oudejaarsnacht gewond raakt door vuurwerk daalt de laatste jaren. Maar daar kan weleens verandering in komen. De illegale vuurwerkmarkt blijft trekken en bovendien slaan steeds vaker beunhazen zelf aan het knutselen. De controleur: “Je weet soms niet wat je ziet. Er zijn hier dingen bij, die durf ik niet eens meer open te maken.”

De vergelijking werd deze week gemaakt door directeur Jeuring van de Rotterdamse keuringsdienst van waren. Hij blijft zich verbazen over het gemak waarmee grote partijen vuurwerk in België kunnen worden gekocht en vervolgens naar Nederland worden overgebracht. Lucratief is de handel zeker: er zijn zelfs voorbeelden bekend van illegale handelaren die een jaar lang een dik belegde boterham overhouden aan de verkoop van vuurwerk in december.

Niet dat zij steeds ongestraft aan de gang kunnen blijven gaan: ook dit jaar zijn alweer forse partijen illegaal vuurwerk onderschept en diverse handelaren in de boeien geslagen. De douane heeft het afgelopen weekeinde ruim 1 100 kilo vuurwerk in beslag genomen. In totaal is de afgelopen drie weken al 7 000 kilo vuurwerk gevonden.

Het vuurwerk was in België gekocht. De douane vond de partij van dit weekeinde bij toeval, tijdens controles op accijns in de grensstreek. Onder het in beslag genomen vuurwerk zaten onder meer strijkers, duizendklappers en Chinese rollen die alleen door professionals afgestoken mogen worden. Twee mannen uit Gelderland vervoerden in een personenauto 250 doosjes strijkers en een 300 000-klapper, een enorme Chinese rol zo groot als een tractorwiel. In totaal had dit duo bijna vijfhonderd kilo vuurwerk bij zich. Alle mensen die betrapt werden met vuurwerk zijn voorgeleid aan de officier van justitie en na verhoor heengezonden. Voor de invoer van illegaal vuurwerk staan boetes tot 10 000 gulden.

De Rotterdamse politie nam zondag vijf Chinese rollen in beslag. De verkoop vond plaats via een snackbar. Tot dusver heeft de politie in het Rijnmondgebied al 300 kilo vuurwerk geconfisqueerd. Om vuurwerkoverlast tegen te gaan voert de politie met het Bureau Halt een lik-op-stuk-beleid voor met name minderjarigen. Dit betekent dat deze jongeren binnen een week na hun aanhouding in hun vrije tijd werkzaamheden moeten verrichten. De Amsterdamse politie onderschepte tot dusver 500 kilo.

Vaak komt de zaak aan het rollen na een anonieme tip van een jaloerse concurrent. Zo verging het begin deze maand ook een man uit Sint Willebrord. Toen de gealarmeerde politie diens schuurtje opende, bleek daar een fikse partij van tweehonderd kilo vuurwerk te liggen.

De man zei het vuurwerk voor eigen gebruik te hebben gekocht in België. Het ging om professioneel vuurwerk, dat wordt gebruikt voor grote evenementen. De zaak maakte weer eens zonneklaar waar de schoen wringt: de stichting Sire kan tegen de klippen op waarschuwen voor de gevaren van illegaal of zelfgemaakt vuurwerk, zolang het probleemloos over de grens te halen is, is het vechten tegen de bierkaai.

België is voor Nederland de grootste leverancier van illegaal vuurwerk. Van het legale spul is ongeveer de helft afkomstig uit China - de Chinezen worden zo'n beetje als de uitvinders ervan beschouwd. Vorig jaar was er in Nederland voor naar schatting vijftig miljoen gulden aan verboden vuurwerk in omloop. Ook in België betekent illegaal wel degelijk illegaal en bestaan er strenge regels voor de verkoop van vuurwerk dat alleen voor grote evenementen is bestemd. Maar er is een hiaat in de regeling: niets staat de handelaren in de weg om vuurwerk te verkopen aan Nederlanders, ook al zijn die daarmee zelf in overtreding. De Nederlandse handelaren hebben dat gaatje in de wet allang ontdekt en transporteren grote hoeveelheden illegaal vuurwerk over de grens om het vervolgens daar aan Nederlanders te verkopen.

Maar de illegale handel speelt zich niet alleen af in keiharde criminele circuits. Vorig jaar liep een officiële vuurwerkhandelaar tegen de lamp omdat hij verboden doodshoofdstrijkers via België in Nederland had verkocht. Pikant detail: de man was op dat moment voorzitter van de Federatie Vuurwerk Nederland, waarin de legale handelaren zich hebben verenigd. Zijn zaak dient binnenkort voor de rechter.

Nederland heeft als enige land in Europa geregeld welk vuurwerk aan de consument mag worden verkocht. Andere Europese lidstaten hebben zo'n regeling niet. Dat is niet zo verwonderlijk. Het grote verschil is immers dat er in geen enkel West-Europees land zoveel geknald wordt op oudejaarsavond als in Nederland. Volgens Cees Meijer van de stichting Consument en Veiligheid wordt in het buitenland vuurwerk alleen voor professionele doeleinden gebruikt, bij grote evenementen waar deskundige springmeesters de lonten aansteken. Hij noemde de Nederlanders vanwege de grote voorliefde voor het zelf afsteken al eens eerder “de Chinezen van Europa”. “In het geval van een Europese richtlijn moeten de overheden regelen welk vuurwerk wel of niet aan de consument mag worden verkocht. De lidstaten vinden echter dat ze het nu prima hebben geregeld.”

De Europese Commissie had deze week een mooie gelegenheid om de handel in illegaal vuurwerk aan banden te leggen, door een algemene Europese richtlijn in het leven te roepen. Maar zij heeft daar van afgezien. Cees Meijer zegt dat de Europese Commissie het illegale vuurwerk als een typisch Nederlands probleem beschouwt. Want omdat in geen van de andere West-Europese landen op zo'n grote schaal vuurwerk wordt afgestoken, vallen daar ook veel minder gewonden. Het ontbreekt daardoor domweg aan urgentie.

Een gevolg van het Europese besluit is dat de lidstaten zelf de wettelijke veiligheidseisen van het vuurwerk blijven bepalen. Volgens Meijer wil de Europese commissie zich geen handelsbelemmeringen op de hals halen. De legale handelaren vinden daarnaast dat de Commissie een kans heeft gemist om de Europese veiligheidseisen op één lijn te brengen. “Duitsland en Frankrijk hebben al sinds enkele jaren strenge kwaliteitseisen en een strenge controle voor het vuurwerk. Nederland begint daar nu pas aan te werken.”

Wel werkt het ministerie van VWS aan strengere eisen voor het opslaan en verhandelen van het grotere vuurwerk. Verwacht wordt dat de Vuurwerkwet vanaf 1998 zal bepalen dat er voor het professionele vuurwerk registraties gaan gelden zodat alleen bedrijven erover kunnen beschikken.

Je bent een rund als je met vuurwerk stunt, maar de helft van het aantal mensen dat jaarlijks tijdens de oudejaarsnacht verwondingen oploopt, was helemaal niet aan het stunten: vijftig procent wordt slachtoffer van het vuurwerk dat iemand anders afsteekt.

De campagnes die de Stichting Ideële Reclame (Sire) sinds jaar en dag voert en telkens harder van toon laat worden, gaan dan ook in feite aan de helft van de slachtoffers voorbij. Uit de buurt van runderen blijven, blijkt het tweede advies om de oudejaarsnacht ongeschonden door te komen.

Als over tweeëneenhalve week op oudejaarsnacht de kruitdampen zijn weggetrokken, zijn de inwoners van feestvierend Nederland niet alleen ruim 125 miljoen gulden lichter, maar kunnen zich bovendien achthonderd mensen bij de eerste hulp gaan melden. Nog eens twaalfhonderd gewonden gaan zelf met verband en pleisters aan de slag.

De Sire zegt het probleem inmiddels redelijk in de hand te hebben, maar zij baseert zich daarbij uitsluitend op het feit dat het aantal ernstig gewonden al enkele jaren een dalende lijn aangeeft. En dat klopt: het aantal vuurwerkslachtoffers nam af van 1 800 tijdens de jaarwisseling van 1993-1994, via 1 000 een jaar later tot 800 in het voorbije jaar. Maar er is geen enkele garantie dat die tendens zich blijft voortzetten. Want wat er dit jaar aan illegaal en zelf in elkaar geknutseld vuurwerk zal worden afgestoken, dreigt alle records te overtreffen. En juist in die categorieën zitten de meeste gevaren verborgen.

De Stichting consument en veiligheid maakte deze week de top-drie bekend van de meest voorkomende oorzaken van de verwondingen. Op één staat het knalvuurwerk zoals rotjes, illegale strijkers en kanonslagen die in de hand exploderen. Als tweede meldt de stichting dat de feestvierders vaak te dicht bij elkaar staan terwijl zij vuurwerk afsteken. En op drie staan de experimenten die vooral de jongeren graag uithalen met vuurwerk: aan elkaar binden, kruit uit het omhulsel halen en meerdere knallers samenvoegen tot één grote bom. Met name deze groep drie staat met stip genoteerd, want steeds vaker gaan beunhazen zelf aan de slag met knallers die te boek staan onder oorlogszuchtige namen als mortieren en enkelslagsbommen.

Ook het profiel van het slachtoffer is bekend: ruwweg gaat het om een jongen van tussen de tien en vijftien jaar. Lang niet altijd wordt hij tijdens de oudejaarsnacht getroffen; één op de drie raakt z'n vingers kwijt op nieuwjaarsdag, als de jongeren traditiegetrouw de straat op trekken om vuurwerk op te sporen dat niet is afgegaan. Tijdens de oudejaarsnacht zelf zijn de dertigers de tweede categorie slachtoffers. En dan niet als stuntend rund, maar als argeloze omstander, met een glas champagne in de hand.

Veilig vuurwerk bestaat niet, zegt de Brandwondenstichting, die schat de afgelopen tien jaar 10 000 vuurwerkslachtoffers te hebben behandeld. De stichting kan zich vooral kwaad maken over aanduidingen als 'veilig kinderpakket' op partijen vuurwerk die wel degelijk gevaarlijk zijn. Toch levert het vuurwerk dat legaal te koop is, bij verantwoord gebruik niet zoveel leed op. “Het dweilen met de kraan open is voorbij. We denken dat we aardig grip op het legale vuurwerk beginnen te krijgen”, zegt directeur H. Jeuring van de Rotterdamse keuringsdienst van waren. De Rotterdamse keuringsdienst is gespecialiseerd in de controle van vuurwerk en handhaving van de vuurwerkwetgeving. Sinds het nieuwe Vuurwerkbesluit in 1993 van kracht werd, heeft de dienst zich gericht op de controle van grote partijen, ondersteuning van politie en douane en is hij het centrale informatiepunt geworden voor alle vuurwerk. Zo moet elke partij vuurwerk die in Nederland aankomt, worden gemeld bij de keuringsdienst in Rotterdam.

Zo zou het tenminste moeten gaan met het legale vuurwerk. Maar het komt nog steeds voor dat partijen niet of niet op de juiste manier worden aangemeld. Met de douane controleert de dienst containers vuurwerk in de haven en wordt gechekct of de inhoud wel deugt. Vaak wordt ter plekke getest of het vuurwerk voldoet aan met name de veiligheidseisen. Dit jaar is tot nu toe 3 900 ton vuurwerk gecontroleerd. Daarvan is 53 ton afgekeurd.

De keuringsdienst pleit ervoor, het Vuurwerkbesluit te verruimen zodat de eisen meer overeenkomen met die zoals ze aan vuurwerk in België en Duitsland worden gesteld.

Het laatste nieuwtje op illegaal gebied zijn de zogeheten Chinese vlinders. Die geven een enorme knal en staan er inmiddels om bekend dat zij ernstige gehoorbeschadigingen kunnen veroorzaken. Daarnaast wordt er weer vuurwerk verhandeld dat eigenlijk alleen door professionals afgestoken mag worden. “Levensgevaarlijk”, zeg C. Koolen, die op het laboratorium van de Rotterdamse keuringsdienst het vuurwerk onderzoekt. “Als dat in een gewoon flesje wordt gezet en niet recht omhoog gaat, is het leed niet te overzien. Ze plakken er een leuk kleurig stickertje overheen, zodat het net lijkt of het voor consumenten bedoeld is. Je weet soms niet wat je ziet. Er zijn hier dingen bij, die durf ik niet eens meer open te maken.”

Vuurwerk met oudejaar, dat is dus typisch Nederlands. Nederlanders besteden dan ook enorme bedragen aan het feestje, dat in verhouding daarmee van wel extreem korte duur is. Officieel mag het vuurwerk op 31 december alleen worden afgestoken tussen tien uur 's morgens en twee uur 's middags op nieuwjaarsdag.

Volgens interim-voorzitter G. Oudendag van de Federatie Vuurwerk Nederland wordt in Nederland per jaar voor naar schatting 75 miljoen gulden aan legaal vuurwerk verkocht. Dat is bijna twee keer zoveel als de eerder dit jaar door de FVN naar buiten gebrachte cijfers. Volgens Oudendag blijkt uit diverse gegevens dat het bedrag van 35 tot veertig miljoen dat volgens de FVN werd gespendeerd aan legaal vuurwerk “aan de lage kant” is. “Ik denk dat een bedrag van 75 miljoen gulden dichter bij de realiteit ligt”, zegt hij.

Minister Wijers van economische zaken schatte in januari nog dat tijdens de afgelopen jaarwisseling voor vijftig miljoen gulden aan illegaal vuurwerk is afgestoken. Nederlanders steken daarmee dus met oudjaar al met al voor zo'n 125 miljoen gulden aan vuurwerk aan.

Dat er in Nederland voor 75 miljoen gulden aan legaal vuurwerk wordt verkocht, is volgens Oudendag, die zelf de vuurwerkfabriek Schuurmans in Leeuwarden bestiert, overigens niet opzienbarend. “Dat is vier tot vijf gulden per persoon. Er wordt per Nederlander nog altijd meer geld uitgegeven aan kerstballen.”

Deel dit artikel