Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vrijheid verdeelt Syrische Koerden

Home

Judit Neurink

Syrische Koerden hebben de controle over Jinderes, vlakbij Aleppo. © AFP

Koerdische vlaggen wapperen triomfantelijk aan de gevels. Ook muren zijn versierd met het geel-rood-groen. Dat laat geen twijfel hoezeer de zaken zijn veranderd in de Koerdische regio van Syrië. Ooit stond er gevangenschap op het bezit van de vlag. Net zoals Koerdische taallessen alleen in het geniep konden worden gegeven. Nu is er niemand meer die dat tegenhoudt.

De Koerden zijn de lachende derde in het conflict tussen de Syrische overheid en het verzet. President Assad heeft zijn troepen uit de Koerdische regio weggehaald om ze in te kunnen zetten in de brandhaarden van Aleppo, Damascus en andere steden.

Na het vertrek van Assads soldaten konden Koerdische partijen na jarenlang ondergronds werken eindelijk kantoren openen. Ze hielden hun partijcongressen en vormden plaatselijke besturen. De manier waarop zou wel eens bepalend kunnen zijn voor de toekomst. Want wat gaat Syrisch Koerdistan worden: een autonome staat of een deelstaat van Syrië, naar voorbeeld van de Iraaks-Koerdische buren? En wie krijgt het voor het zeggen?

Banden met PKK
De posities van Assads troepen zijn ingenomen door strijders van de Democratische Unie Partij, de PYD. Hoewel die in alle toonaarden ontkent dat ze banden heeft met de Koerdische Arbeiders Partij PKK, die in Turkije vecht voor een eigen staat, is de werkelijkheid een andere. Dat bleek bijvoorbeeld toen de PYD de voltallige bevolking van Amouda opdroeg te demonstreren voor de vrijlating van PKK-leider Öcalan, en dezelfde demonstratie met exact dezelfde leuzen op nog zeker twee andere plaatsen werd gehouden. Waarom zou je zoveel moeite doen voor de leider van een partij waarmee je niets hebt? Een leider die bovendien jarenlang in Syrië woonde onder bescherming van het Assad-regime, voor hij in Turkije gevangen werd gezet.

In Syrisch Koerdistan-in-wording speelt de PYD een grote rol. Toch zou de partij kunnen rekenen op de steun van hooguit een derde van de circa twee miljoen Syrische Koerden. Het begint al met de vlag: het is met name de PKK-vlag die wappert, en slechts hier en daar het rood-wit-groen met de gele zon in het midden van Iraaks Koerdistan. Het zijn de strijders van de PYD die de controleposten bemannen, zij leveren de politiemensen die voor de veiligheid en het verkeer zorgen. De PYD beheerst de grensposten in Koerdisch gebied met Turkije en Syrië. Alleen wie bij de PYD bekend is, kan de grens over. Dat betekent bijvoorbeeld dat journalisten alleen met hulp van en onder controle van de PYD in Syrisch Koerdistan aan het werk kunnen.

"De PYD heeft de wapens. Zij hebben de walkie-talkies", zegt een 26-jarige Syrische Koerd die voor het eerst in jaren zijn regio bezocht en anoniem wil blijven om toekomstige bezoeken niet in gevaar te brengen. Walkie-talkies zijn belangrijk omdat de Syrische overheid het telefoonnet heeft platgelegd. Waar niemand elkaar kan bereiken, weet de PYD wel te communiceren. "Veel Koerden zijn niet blij met ze, vanwege hun harde politieke mening. Daardoor voelen ze zich niet veilig als ze die controleposten moeten passeren."

Voor het eerst
Incidenten, waarbij voorbijgangers bij de posten zijn beschoten en gedood, versterkten die gevoelens. PYD-leider Salih Muslim heeft erkend dat zijn mannen fouten hebben gemaakt. "We doen dit voor het eerst!" was zijn verontschuldiging. Op de kritiek dat alle checkpoints in handen zijn van zijn groep, antwoordde hij dat de anderen zijn gevraagd manschappen te leveren, maar dat niemand zich meldde.

De spanningen brachten de Iraaks-Koerdische president Massoud Barzani ertoe de verschillende groepen uit Syrisch Koerdistan deze zomer bijeen te roepen om ze te bewegen tot het delen van de macht. In feite ging het om twee blokken, dat van de Koerdische Nationale Raad waarin vijftien Syrisch-Koerdische partijen verenigd zijn, en de PYD. Uiteindelijk besloten ze tot het vormen van een Hoge Raad die Syrisch Koerdistan moet besturen, met van beide zijden vijf vertegenwoordigers. Concreet betekent dit dat vijftien partijen vijf politici leverden, evenveel als de PYD.

In feite werd daarmee de status quo bevestigd die de afgelopen maanden in Syrisch Koerdistan is ontstaan, waarbij de controle ligt bij de PYD. Plaatselijk zijn dezelfde Hoge Raden - opnieuw met vijf leden van de PYD en vijf van de andere partijen - ingesteld. Die zijn gevestigd in een 'Mala Gel', wat zoiets als Huis van de Natie betekent. In deze voormalige woonhuizen worden niet alleen beslissingen genomen over politieke onderwerpen, onderwijs, samenleving, vrouwen, kunst en cultuur, er zou ook recht worden gesproken.

Toch zegt een lid van de Koerdische Nationale Raad, Salah Darwish, dat het akkoord tussen zijn raad en de PYD van groot belang is om strijd tussen de Koerden in Syrië te voorkomen. "We waren bang voor een burgeroorlog", zegt hij in zijn kantoor in een ontvangstzaal in Kamisjli. "Met het akkoord kunnen we samenwerken om onze eisen, waarvoor we al meer dan vijftig jaar strijden, waar te maken."

Broederstrijd
De angst voor een burgeroorlog komt niet uit de lucht vallen. Ook bij de buren is er in de jaren negentig een bloedige broederstrijd gevoerd, voordat de Iraaks-Koerdische partijen besloten tot samenwerking. De PKK speelde een kwade rol in die strijd, waarbij zelfs families politiek verdeeld raakten. De 25-jarige Renas Sero uit Derke, een PYD-getrouwe, denkt dat de Syrische Koerden zo'n broederstrijd bespaard zal blijven. "We willen geen bloed vergieten. Onze politieke revolutie zal slagen en we zullen onze rechten krijgen."

Een slecht voorteken lijkt dat in deze verdeling van de macht de stemmen staken over de toekomst van een Syrisch Koerdistan. De PYD streeft naar autonomie, terwijl de andere partijen willen samenwerken met de Syrische oppositie om een Koerdische regio binnen een nieuwe Syrische staat te vormen. "We zijn de tweede natie in Syrië", zegt Juma'a Abdullah, voorzitter voor de PYD van de Mala Gel in Kamisjli, de toekomstige hoofdstad van een Syrisch Koerdische regio. "We hebben weliswaar met de Arabieren tegen de Fransen gestreden, maar sinds de Baathpartij in de jaren zestig aan de macht kwam, zijn de Koerden onderdrukt. En de demografie werd gewijzigd door Koerdisch land aan Arabieren elders uit Syrië te geven."

En daarom wil hij niets meer met de macht in Damascus te maken hebben. De PYD spreekt hier echter met een dubbele tong. De partij heeft zijn huidige macht aan Basjar al-Assad te danken, die de legerposities overliet aan PYD-strijders. Vrij algemeen wordt aangenomen dat Assad tot samenwerking besloot vanwege de gemeenschappelijke vijand Turkije. Hij kon ervan op aan dat de PYD de Turkse grens zou verdedigen, en gaf tegelijkertijd een signaal af aan Ankara zich niet aan ingrijpen in Syrië te wagen. Het allerbelangrijkste was dat de samenwerking hem de kans gaf zich militair te concentreren op de belangrijke steden.

Onder controle van Koerden
Dat leidt soms tot vreemde situaties. Tal van plaatsen staan onder controle van de Koerden. Maar een handjevol dorpen die als gevolg van Assads Arabiseringsproject vooral bewoond worden door Arabische Syriërs, zijn dat niet. Die hebben van Damascus wapens gekregen en zijn trouw aan de Baathpartij. In Kamisjli, op de belangrijke grens met Turkije, hebben de ambtenaren van de Baathpartij hun kantoren niet verlaten, hoewel er een Koerdisch bewind is. Er is zelfs nog een controlepost van het Assad-regime in de stad. "Ze hebben geen opdracht gekregen te vertrekken", wordt er gezegd, of: "ze zijn bang te vertrekken maar ze hebben al twee maanden geen salaris gehad". Daarbij zij aangetekend dat de PYD de bewakers van de controlepost van voedsel voorziet, en dat in Kamisjli de portretten van Assad en Syrische vlaggen naast de PKK-driekleur hangen.

Daarom zegt Mustafa Osso, een advocaat en politiek activist uit Kamisjli, dat de berichten over een Koerdische machtsovername overtrokken zijn. Volgens hem kunnen de Syrische troepen ieder moment terugkeren. Dat wil niet zeggen dat de klok geheel terug te draaien is, meent hij. "Het is zeker dat we niet terug kunnen naar de tijd van onderdrukking."

Maar de PYD zegt dat het de Syrische autoriteiten niet zal toestaan terug te keren naar de gebieden onder hun controle. Al evenmin zijn de rebellen van het Vrije Syrische Leger welkom in PYD-gebied - hoewel de andere Koerdische partijen met hen samenwerken. In de Koerdische regio wordt nu gesproken over plannen om een grens te creëren tussen de Koerdische regio en de rest door op alle wegen Koerdische controleposten te installeren. Als dat gebeurt, is de geboorte van de Koerdische regio een feit. Hoe die er politiek uit zal zien, blijft echter nog ongewis.

Lees verder na de advertentie

Politiek krachtenveld
De toenemende macht van de PKK-zuster PYD in Syrië wordt zowel in buurland Turkije als in Iraaks Koerdistan met argusogen bekeken. Ankara vreest dat Syrisch Koerdistan de springplank wordt voor de PKK, die nu vooral vanuit Iraaks Koerdistan opereert, en heeft al gedreigd met militair ingrijpen. De Turken steunen het Syrische verzet tegen Assad. De Iraaks-Koerdische president Barzani zorgde ervoor dat de PYD gedwongen werd met de andere Koerdische partijen samen te werken, onder meer door Syrisch-Koerdische jongeren in Irak militair te trainen. Om de druk op de ketel te houden zijn zo'n zeshonderd van hen daarna gelegerd aan de grensrivier tussen beide Koerdische regio's, en hebben Iraaks-Koerdische parlementariërs al geopperd het Iraaks-Koerdische leger, de peshmerga, in te zetten in Syrië als dat nodig is. Om de macht van de PYD terug te dringen heeft Barzani een ontmoeting geregeld tussen de Koerdische blokken en de Syrische oppositie die door Turkije wordt georganiseerd. De bijeenkomst heeft ten doel om de Syrische oppositie alsnog te verenigen in één front voor de toekomst van Syrië.

Deel dit artikel