Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vrijheid is de aantrekkingskracht van het onderwijs in Finland

home

Marijke de Vries

Scheikundeles op het Tammerkosken Lukio Gymnasium in het Finse Tampere. © Hollandse Hoogte

Finland is het onderwijsparadijs van Europa. Een walhalla met de beste leerkrachten, hoog scorende leerlingen en zonder onderwijsinspectie. Een voorbeeld voor Nederland?

'We willen weer tot de top vijf van de wereld gaan horen', zo omschrijft het kabinet Rutte-Asscher in het regeerakkoord zijn ambitie op onderwijsgebied. Maar hoe moet dat? Door goed te kijken naar het onderwijs in Finland, wordt vaak gezegd. Want waar Nederlandse leerlingen zijn ingehaald door leeftijdgenoten in Aziatische landen, weten Finse scholieren hun pas wel bij te houden op het gebied van lezen en rekenen. Finland is een van de weinige landen in Europa die zijn toppositie heeft weten te behouden. Wat kunnen zij dat wij niet doen?

"De kwaliteit van de leerkracht is cruciaal, met name op de basisschool", zegt de Finse onderwijsexpert Pasi Sahlberg. Vorige week was hij in Nederland om zijn boek 'Finnish Lessons. Wat Nederland kan leren van het Finse onderwijs' te presenteren. Sahlberg was ooit zelf leraar, werkt nu bij het ministerie van onderwijs en geeft wereldwijd lezingen over het succes van de Finnen.

Competitie als virus
Maar voor een stappenplan om dat succes te kopiëren ben je bij Sahlberg aan het verkeerde adres. Zeker, heel verstandig dat ook het Nederlandse kabinet de nadruk legt op de kwaliteit van de leraar: die moet beter opgeleid en vaker bijgeschoold worden. Daarmee doet Nederland een stap in de richting van Finland, waar elke leraar, ook die op de basisschool, een universitair diploma op zak heeft. "Maar alleen een hoger diploma eisen van leraren, zal geen wonderen doen."

"Ik wil laten zien waar wij in Finland vandaan komen. Veertig jaar geleden bungelden wij onderaan als het ging om ons onderwijs. Wij hebben toen niet gedacht: we moeten naar de top. Wij wilden een systeem waarin alle leerlingen succes kunnen hebben." In dat opzicht maken Nederlandse beleidsmakers volgens Sahlberg een denkfout. "Je moet geen beleid ontwikkelen om de beste te worden, maar omdat je iets wilt bereiken met onderwijs."

Een virus, noemt Sahlberg het denken over onderwijs in termen van competitie, standaardisatie en verantwoording afleggen. De gedachte dat je als land de beste moet worden, waart wereldwijd door het onderwijs, zegt hij. Ook in Nederland. "Jullie hebben veel meer formele controle op het onderwijs dan wij. Zo'n hoge verantwoordingsplicht en zulke centrale examens kennen wij niet."

Dat Nederlandse leraren daarover klagen, begrijpt Sahlberg wel. "Als er te veel controle is hebben leerkrachten het gevoel dat zij het heft niet meer zelf in handen hebben. Er zijn allerlei manieren om docenten te controleren. De vraag is alleen: heb je al die controle nodig? Zouden leraren het zonder die verantwoordingsplicht even goed doen?"

Finse docenten zouden gaan steigeren van zulke regels, zegt Sahlberg. "Ze zouden het gevoel hebben niet langer de baas te zijn over hun beroep. Het zou ongetwijfeld gevolgen hebben voor hun toewijding. Ze zouden waarschijnlijk reageren: 'jullie vertrouwen ons niet meer'."

Tweejarige universitaire masteropleiding
Juist de vrijheid is volgens Sahlberg de aantrekkingskracht van het leraarschap in Finland. Finse scholen mogen bijvoorbeeld hun eigen curriculum samenstellen. Ze hebben korte lesdagen (leraren geven gemiddeld één uur per dag minder les dan hun Nederlandse collega's), waardoor er tijd is om met het docententeam bijeen te komen, leerproblemen van leerlingen te bespreken en nieuwe plannen te ontwikkelen. Elke docent heeft per week twee uur de tijd voor bijscholing en coaching. Leraren zijn trots op hun beroep en stralen dat uit, zegt Sahlberg.

Dat komt voort uit een soort gemeenschapsgevoel, denkt Sahlberg. "Elke leerkracht heeft dezelfde zware selectieprocedure moeten doorstaan en een dusdanig zware opleiding ondergaan, dat hij zich vanzelf een professioneel prestige eigenmaakt en bijbehorend verantwoordelijkheidsgevoel. Ze spreken dezelfde taal, hebben dezelfde ambities."

Finse docenten mogen alleen lesgeven op de basisschool na een tweejarige universitaire masteropleiding. Jaarlijks schrijven zich tien tot twintig keer meer studenten in dan dat er opleidingsplaatsen zijn. "Er zijn in Finland geen verkorte opleidingsroutes tot leraar", vertelt Sahlberg. "Wij willen niet dat mensen na een paar jaar vertrekken omdat ze een beter aanbod krijgen uit het bedrijfsleven, of mensen voor wie onderwijs een tweede keus is. Je kunt bij ons makkelijker arts of advocaat worden dan docent."

Niettemin, of misschien juist daardoor, zegt een op de vijf scholieren aan het eind van de middelbare school dat hij het liefst leerkracht wil worden. Een leraar heeft status in Finland: Finse mannen blijken het liefst te trouwen met een lerares en vrouwen vinden alleen dokters en dierenartsen aantrekkelijker. Met hun loonstrookje heeft het weinig te maken: Finse docenten verdienen over het algemeen minder dan hun Nederlandse collega's.

Vertrouwen
Vanuit diezelfde beroepseer wordt er op Finse scholen veelvuldig samengewerkt, analyseert Sahlberg. Leraren zitten bij elkaar in de klas om sterke en zwakke punten te analyseren en evalueren voortdurend de koers van de school. Het is een idee dat toenmalig staatssecretaris Zijlstra vorig jaar ook opperde: leraren zouden vaker bij elkaar in de klas moeten kijken, zodat ze elkaar kunnen beoordelen en van elkaar kunnen leren. Dat zorgt voor betere docenten en daarmee voor betere onderwijsprestaties.

Maar dat kun je niet zomaar afdwingen, waarschuwt Sahlberg. "In Finland hoort die samenwerkingscultuur erbij, dat is zo gegroeid. Het is niet vastgelegd in allerlei wet- en regelgeving. Het idee dat je onderwijs gezamenlijk maakt, zit diep verankerd in ons systeem."

Als zoiets van bovenaf wordt opgelegd, ligt het gevaar op de loer dat docenten zich gedwongen voelen, dat het niet hun eigen idee is, erkent Sahlberg. "Ik hoor in Nederland vaak dat leerkrachten het 'eigenaarschap' over hun vak juist terugwillen. Dan moeten ze zelf het heft in handen nemen en een eigen draai geven aan het onderwijs. Daar hoort volgens mij noodzakelijk meer samenwerking met collega's en onderlinge evaluatie bij."

Dat vertrouwen moeten docenten wellicht ook verdienen, zegt Sahlberg. "In Finland hoeven we ons geen zorgen te maken over de kwaliteit van docenten. Zij zijn in charge. Het leraarschap trekt de beste studenten, die niets liever willen dan les geven."

Kan Nederland met assertieve, beter opgeleide docenten uiteindelijk de Aziaten verslaan? Sahlberg is duidelijk: "We will never beat the Asians. De Amerikanen kunnen het niet, wij kunnen het niet, en jullie ook niet. Niemand kan hen verslaan op het gebied van wiskunde en science. Het is een gelopen race."

Is dat erg? Nee, vindt Sahlberg. "Een slimmere vraag is: wat kunnen zij niet en wij wel? Chinezen zullen nooit goed worden in creativiteit, vanwege hun discipline. Aziatische landen nemen de race naar de top veel te serieus, ze stoppen er al hun geld in. In Europa moeten we niet eens proberen bij te blijven. Het Finse onderwijsbeleid is momenteel erg gericht op kunst, creativiteit en theater. Soft things. Dat is waar het om gaat, geloven wij. Dat heeft onze economie nodig. We hebben mensen nodig die groot kunnen denken."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.