Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

VRIJE OF 'GEWONE' SCHOOL?

Home

MARLIES KIEFT

Op de Vrije school leer je overal kritiek op te hebben, behalve op de school zelf. Maar een 'gewone' school maakt van de tiener weer een puntenjager die klakkeloos de saaie verhalen van zijn leraar overneemt.

Kritiek op het hedendaagse onderwijs? Dan heb je aan ex-leerling Wout Conijn (19) een goeie. Met twaalf jaar Vrije school, twee jaar VWO achter de rug en bovendien behept met een “anti-autoritair karakter” kan hij een scherpe vergelijking maken tussen de verschillende onderwijssystemen. “Het reguliere onderwijs maakt 99 van je 100 talenten dood, het Vrije school-onderwijs is in staat de leerling breder te ontplooien, maar echt vrij is die school ook nog niet.”

Twee jaar geleden legde Conijn zijn eigen school, de Vrije school, nog onder de snijtafel in Trouw. Dat was tijdens de zoveelste racismekwestie op de Vrije school. Het gedachtegoed van grondlegger Rudolf Steiner kwam opnieuw in opspraak: het zou racistische uitspraken bevatten, die Vrije schoolleraren overdroegen op hun pupillen.

Wout wilde daarover op school opening van zaken. Maar het onderwerp bleek voor zijn leraren taboe. Wout en een vriend lieten het er niet bij zitten. Ze schilderden de tekst 'Was Steiner een racist?' op hun T-shirts. “De leraren zeiden alleen: 'Mensen die zeggen dat Steiner een racist was, begrijpen niets van Steiner'. Daar nam ik geen genoegen mee. Ik wilde daarover praten. Maar ik ontdekte toen dat veel antroposofen star zijn. Ze herkauwen eindeloos wat Steiner heeft uitgebraakt zonder dat in zijn tijd te plaatsen.”

Wout kijkt nog steeds met een kritisch oog naar de Vrije school en naar de antroposofie. Maar, na twee jaar VWO, vindt Wout zijn oude school eigenlijk zo slecht nog niet.

Twaalf jaar Vrije school is goed voor een mavodiploma. Daarom doen de meeste Vrije schoolleerlingen er nog een of twee jaar havo of VWO bovenop. Het reguliere onderwijs is voor veel van hen behoorlijk schrikken.

Wout: “De grootste schok was de saaiheid. Er staat een leraar voor de klas een monoloog te houden, je moet feiten uit boeken leren en er zijn weinig leerlingen met een eigen mening. Ze zijn niet geïnteresseerd in religie, kunst en politiek.”

Wat ook wennen was, waren de cijfers. “Op de Vrije school reduceren ze iemand niet tot een zes of een zeven. Daar kijken ze hoe iemand zich als mens ontplooit. Je kreeg eens in de zoveel tijd een schriftelijk verhaaltje met bijvoorbeeld: 'Wout heeft de laatste tijd veel durf getoond, in zijn afwerking is hij nog wat slordig'.”

En dan het diploma, ook zo'n uitvinding die nauwelijks recht doet aan de leerling als mens, vindt Wout. “De Vrije school zou het diploma het liefst afschaffen. Maar in de maatschappij ben je niets als je zonder bent. Wat kun je aan een diploma aflezen? Niet hoe iemand naar de wereld kijkt, niet of iemand een gevoelige inborst heeft.”

Daar wordt op de Vrije school wel naar gekeken. Niet alleen het verstand wordt binnen deze onderwijsvorm aangesproken, ook het gevoel en de wil zijn pijlers van het leerplan.

Wout weet in ieder geval heel goed wat hij wil. Hij weet precies wat hij tijdens het interview wil vertellen. Voor hem ligt een aantal volgekraste velletjes waarop hij analyses heeft gemaakt over het onderwijs op de Vrije school en op de 'gewone' school. Hij schuift wat met de blaadjes en zegt verlegen-standvastig: “Ik zal het uitleggen.” Vragen beantwoorden wil hij ook wel, maar een voordracht ligt hem beter. Een legaat van de Vrije school, die sterke wil?

In hoeverre de persoonlijkheid gevormd is door het onderwijs is natuurlijk moeilijk te traceren. Maar Wout heeft daar tijdens zijn twee VWO-jaren wel enige ideeën over opgedaan. “In het reguliere onderwijs worden leerlingen opgevoed tot een soort Internet zonder toetsenbord. Ze leren feitjes, maar ze leren niet wat voor een betekenis dat voor hen zou kunnen hebben. Ze zijn gewend alles klakkeloos over te nemen van de leraar en zo leer je niet hoe je keuzes moet maken, hoe je kritisch moet zijn, dat je ook kunt twijfelen. Die houding neem je in het gewone leven over. Als je ouders iets slechts zeggen over minderheden neem je dat zo over.” Het viel Wout op dat leerlingen niet nieuwsgierig en betrokken zijn. Hij heeft er een theorie over. “Al op jonge leeftijd leren leerlingen dat het gaat om punten halen. Het cijfer wordt doel op zich in plaats van nieuwsgierigheid naar kennis. Alles draait erom die zes in de wacht te slepen en dat is een verkeerde motivatie. In je verdere leven kan dat bijvoorbeeld doorwerken in een focus naar geld.”

Het prettige aan de Vrije school vindt Wout dat daar de menswording centraal staat. “Je krijgt de ruimte om je talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Je leert om na te denken en een kritische geest te ontwikkelen.” Wout stopt even met praten, want die kritische geest, daar was iets mee. Teleurgesteld: “Maar ja, zodra die kritische geest zich tegen de school keert, is het voorbij.”

Het tweede faseplan waarbij leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs zelfstandiger zullen gaan leren, moet Wout daarom wel aanspreken. Maar nee. Wout: “Dat plan gaat over hoe je leerlingen iets leert. Maar wat je ze leert, staat al honderd jaar vast. Dat leerde m'n moeder op de HBS ook al. Zo lijkt het alsof de wereld nooit verandert.”

Deel dit artikel