Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voortzetting huidige coalitie eigenlijk enige optie

Home

WILFRIED VAN DER BLES; LEX OOMKES

DEN HAAG - Min of meer gehalveerd uit de verkiezingen komen om vervolgens toch mee te doen aan het nieuwe kabinet. Bedriegen de tekenen niet, dan is dat wat D66 te wachten staat.

Een beetje D66'er hoort er van te gruwen. In hun denkwereld hoort verlies rechtstreeks naar de oppositiebankjes te leiden. In het door D66 nagejaagde districtenstelsel gaat het er zo aan toe. Maar de partij heeft dat doel, wellicht gelukkig voor de partij, nooit weten te bereiken. In Nederland heerst nog altijd het stelsel van evenredige vertegenwoordiging, dat per definitie leidt tot politieke minderheden waaruit na de verkiezingen een kabinet moet worden samengesteld. In zo'n systeem kunnen verliezers van verkiezingen plotseling winnaars van de kabinetsformatie worden en omgekeerd.

Wellicht verklaart deze wetenschap de licht optimistische stemming die zich de laatste weken van de democraten heeft meester gemaakt. De depressie van vlak na de gemeenteraadsverkiezingen - omgerekend hield D66 van de huidige 24 Kamerzetels er niet meer dan acht over - is verdwenen. Met peilingen moet natuurlijk voorzichtig worden omgesprongen, maar een feit is dat ze tot nu toe aangeven dat de coalitiepartners van D66 - PvdA en VVD - bij de verkiezingen samen niet veel meer dan 75 zetels zullen halen, waarschijnlijk niet voldoende om zonder D66 met een gerust hart een regering te vormen. Stilletjes hoopt D66 dat PvdA en VVD samen niet meer dan 75 zetels halen. Dan is deelname van D66 niet alleen wenselijk (zoals ze bij PvdA en VVD roepen), maar zelfs noodzakelijk.

In de campagne heeft lijsttrekker Borst wel een ondergrens aangegeven. Haalt D66 niet meer dan tien zetels, dan doet D66 niet mee aan een volgend kabinet. Of zoals de vorige partijleider Van Mierlo maandagavond in Amsterdam zei: “Als de kiezers ons niet voldoende vertrouwen geven, dan moeten we ook niet net doen of we het wel hebben en gewoon in de oppositie gaan.”

Tien zetels, dat is een wel heel veilig gekozen ondergrens. In zijn speech liet Van Mierlo duidelijk doorschemeren dat de partij op meer rekent, al geven de verschillende onderzoekbureaus verschillende trends aan. Bij het Nipo daalde D66 weer een zetel, bij Interview vertoont de partij de laatste twee weken een opgaande lijn. Stilletjes hoopt de partijleiding dat voldoende kiezers gevoelig zullen zijn voor het argument dat er zonder voldoende stemmen voor D66 geen tweede paarse kabinet komt. Een sprong in de laatste campagneweek van de nu voorspelde 11 of 12 zetels naar 14 of 15, daar zouden ze bij D66 voor tekenen.

De campagne van D66 is vooral een mediacampagne. Met uitzondering van Amsterdam - maar dat is dan ook de bakermat van de partij - trekken de campagne-avonden van D66 nauwelijks publiek. Fractiemedewerkers en Kamerleden vullen de toch al kleine zaaltjes. Maar radio en tv en de schrijvende pers zorgen ervoor dat Borst het massapubliek toch wel bereikt.

D66 heeft lering getrokken uit de desastreus verlopen raadsverkiezingen. Alleen hameren op het succes van paars bleek een onvoldoende verkoopargument om kiezers over de streep te trekken. In vrijwel alle analyses werd geconstateerd dat D66 de afgelopen vier jaren onvoldoende zichtbaar is geweest. Daarbij wordt gewezen op de rol van de vorige fractieleider, Wolffensperger, die veel te bestuurlijk bezig is geweest, er veel te veel op uit de lieve vrede in de coalitie te bewaren, daarbij vergetend om typische D66-items duidelijk neer te zetten.

In de huidige campagne probeert de D66-leiding dit verzuim alsnog goed te maken. Vorige week in Utrecht noemde Borst vijf punten die voor D66 in de komende periode prioriteit hebben: de zorg (netto-groei van het budget met twee procent), hervorming van het ziekenfonds ('miljonairs eruit, kleine zelfstandigen erin'), de gekozen burgemeester, onderwijs (meer geld, minder regels) en de natuur (de helft van het sinds 1960 verloren gegane natuurgebied terugwinnen).

Borst benadrukte dat deze vijf prioriteiten geen 'breekpunten' zijn, maar 'u kunt me er wel op aanspreken.' Tijdens een gastcollege aan de Nijmeegse universiteit een dag later maakte fractieleider De Graaf echter onomwonden duidelijk dat de gekozen burgemeester (ten slotte één van de kroonjuwelen van de partij) de prijs is die PvdA en VVD zullen moeten betalen voor deelname van D66 aan een tweede paars kabinet.

Voortzetting van de samenwerking met PvdA en VVD in een tweede paarse kabinet is voor D66 eigenlijk de enige optie. Borst heeft duidelijk gemaakt dat zij er niet over piekert om een andere combinatie, met daarin het CDA, aan een meerderheid te helpen. Dat is een logische keuze, omdat D66 alle ziel en zaligheid heeft opgehangen aan voortzetting van paars. Van Mierlo zei maandagavond dat wat hem betreft de paarse klus nog niet af is, al was het maar om het referendum in tweede lezing door het parlement te slepen en al was het maar om de straffeloosheid van artsen die zich bij euthanasie aan de regels houden, in de wet vast te leggen.

Tegelijk constateerde Van Mierlo wel dat paars voor D66 niet meer de dwingende noodzaak heeft van vier jaar geleden. Ooit werd D66 opgericht om de vanzelfsprekende macht van het 'politieke midden' (lees: het CDA en de voorlopers daarvan) te breken. In die doelstelling is D66 vier jaar geleden geslaagd, aldus Van Mierlo. “Partijen zijn kwalitatief voorgoed gelijkwaardig geworden.” De uitsluiting van het CDA in dit stadium is voor D66 dan ook geen keuze voor de eeuwigheid. Nu het CDA tot een normale politieke partij is gereduceerd, zullen de christen-democraten ooit weer mogen meedoen, maar nu nog even niet, is de boodschap.

Deel dit artikel