Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vooral oorlog is funest voor Afrikaans wild

Home

Joep Engels

Een jonge olifant wordt behandeld nadat hij gewond is geraakt in het Masai Mara-reservaat in Kenia. © Barcroft Media via Getty Images

Wilde dieren in Afrika lijden onder jacht of krimpende leefgebieden. Maar oorlogen spelen een grotere rol.

Ooit gold het Gorongosa Park in Mozambique als het mooiste natuurreservaat van Afrika, maar na twintig jaar oorlog was daar niet veel meer van over. De onafhankelijkheidsstrijd tegen Portugal en een slepende burgeroorlog hadden ook de natuur in een slagveld veranderd. Aan het begin van dit millennium was van het oorspronkelijke wildleven niet veel meer over.

Lees verder na de advertentie

Als oorlog hier in Mozambique zoveel verwoestingen kan aanrichten, vroeg Joshua Daskin, een jonge bioloog van de Princeton universiteit, zich af toen hij in 2012 door het park trok, welke gevolgen hebben de vele conflicten in de rest van Afrika dan gehad? En zou de natuur elders ook weer kunnen opkrabbelen, zoals ze in Gorongosa had gedaan?

Soms bleven in een park na jaren van oorlog maar enkele exemplaren over

Daar waren studies over, maar die spraken elkaar tegen. Sommige wetenschappers hadden die verwoestende effecten ook gezien en weten ze aan het oorlogsgeweld zelf, aan bommen of ontbladeringsmiddelen. Of ze wezen de soldaten als schuldigen aan omdat die joegen op de dieren, vanwege hun vlees of hun ivoor - om hun strijd te financieren. Ook zou in tijden van oorlog het toezicht in de reservaten verdwijnen en er een 'ieder voor zich'-mentaliteit ontstaan. 

Anderen concludeerden juist dat tijdens een oorlog de natuur met rust werd gelaten. De bedrijvigheid - de houtkap - trok weg of de burgerbevolking werd ontwapend. 

En wat was de rol van andere factoren zoals de jacht, het verlies aan leefgebieden, de klimaatverandering? Daskin verzamelde zo veel mogelijk gegevens over al deze vragen, combineerde die in een databank en zocht naar mogelijke verbanden.

Conflicten

De conclusie is glashelder, schrijft hij in het vakbad Nature: oorlog is de belangrijkste individuele factor in de bedreiging van wilde dieren. Het feit dat er oorlog is, om precies te zijn. De zwaarte van het conflict doet er niet toe.

Maar ook veel andere, vaak genoemde factoren hebben nauwelijks effect: de grootte van reservaten, droogtes, de zoektocht naar delfstoffen of de staat van het land. Alleen de bevolkingsdichtheid speelt een kleine rol.

Sinds de Tweede Wereldoorlog is driekwart van de Afrikaanse na­tuur­re­ser­va­ten in een oor­logs­con­flict terechtgekomen

Sinds de Tweede Wereldoorlog is driekwart van de Afrikaanse natuurreservaten in een oorlogsconflict terechtgekomen. In een groot deel ervan was het een strijd van vele jaren. Daskin gebruikte zo'n vijfhonderd tellingen van dieren uit die periode. Hij kon uiteindelijk de trends van 36 soorten in 126 reservaten onderzoeken. Trends in aantallen van vooral grote dieren, zoals olifanten, nijlpaarden, buffels, gnoes en zebra's.

Negatieve spiraal

Daskin zag hoe de diergroepen decimeerden. Populaties die in vredige tijden stabiel waren gebleven, hoefden maar zijdelings bij een conflict betrokken te raken, of ze kwamen in een negatieve spiraal terecht. Soms bleven in een park na jaren van oorlog maar enkele exemplaren over. Maar ze verdwenen zelden helemaal. 

In het Gorongosa bijvoorbeeld, waar na de oorlog ruim negentig procent was weggevaagd, wist de natuur zich te herstellen. Vijftien jaar na het einde van de burgeroorlog zat het park weer op tachtig procent van zijn oorspronkelijke diversiteit.

Dat geeft de burger moed, zegt Robert Pringle, de hoogleraar die Daskin in deze studie begeleidde. "De studie laat zien dat natuurbehoud vooral gebaat is bij stabiele samenlevingen. En hoe belangrijk het om natuurgebieden niet op te geven, hoezeer ze ook door een oorlog zijn aangetast."

Deel dit artikel

Soms bleven in een park na jaren van oorlog maar enkele exemplaren over

Sinds de Tweede Wereldoorlog is driekwart van de Afrikaanse na­tuur­re­ser­va­ten in een oor­logs­con­flict terechtgekomen