Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voor wat hoort wat?

Home

Jelle Brandsma

Taylor (49): 'Ik ben actiever en ik heb regelmaat.' © Arie Kievit

Krijgt staatssecretaris Klijnsma haar plan door de Kamer om vrijwilligerswerk voor mensen met bijstand verplicht te stellen? Rotterdam is in elk geval blij werklozen zo uit hun isolement te halen.

Toen hij als minister overwoog werklozen een arbeidsplicht op te leggen, kwamen boze jongeren de tuin van minister André van der Louw (cultuur, recreatie en maatschappelijk werk) omspitten. Dat was in 1982. Het plan belandde in de la, maar de roep om bijstandsgerechtigden aan de slag te krijgen, keert steeds terug: voor wat hoort wat.

Sinds twee jaar hebben sociale diensten de mogelijkheid om van bijstandsgerechtigden een tegenprestatie te eisen voor het geld dat elke maand wordt overgemaakt. Dat doen zij ook: werklozen zijn in diverse gemeenten aan de slag in bijvoorbeeld het dierenasiel, ze maken parkeerplaatsen schoon, lezen voor op een school, werken in het groen of helpen in de bibliotheek.

VVD-wens
Het kabinet vindt dat niet genoeg. Te weinig gemeenten zetten bijstandsgerechtigden in. Na een onderzoek bleek dat 35 van de ruim 400 gemeenten daadwerkelijk werklozen onbetaald aan het werk zetten. Het moet in alle gemeenten gebeuren en daarvoor wil PvdA-staatssecretaris Jetta Klijnsma van sociale zaken de wet aanpassen. Op 1 juli moeten de nieuwe regels ingaan.

De verplichte tegenprestatie voor alle bijstandsgerechtigden is vooral een wens van de VVD. Van de PvdA mocht het in het regeerakkoord. In december uitten de sociaal-democraten in de Tweede Kamer zich desondanks kritisch: moet het allemaal wel zo strikt? Maar de VVD houdt voet bij stuk: "Als je een uitkering krijgt, mag je best iets terugdoen voor de samenleving", zegt VVD-Kamerlid Sjoerd Potters. Komende weken wordt er verder over gesproken in de Tweede Kamer.

Jetta Klijnsma zal nog flink moeten praten om de maatregel door het parlement te krijgen. Als zij haar eigen PvdA al meekrijgt, moet er ook nog steun komen uit de oppositie om een meerderheid in de Eerste Kamer te verwerven. De oppositie is niet enthousiast om van de gemeenten meer te eisen dan nu mogelijk is.

Controleren
Wethouders protesteren. "Wij gaan dit niet verplicht opleggen", zei de Utrechtse PvdA-wethouder Hans Spigt al tegen BNR-radio. "Want als wij dat doen, moeten wij controleren of zij zich eraan houden. Organisaties zitten op mensen te wachten die dat gemotiveerd doen en niet op mensen die worden gestuurd door de sociale dienst. Het is goed dat mensen met anderen in contact komen via vrijwilligerswerk maar dat verplichten werkt niet."

De Rotterdamse wethouder Marco Florijn, ook van de PvdA, vindt dat gemeenten zelf hun aanpak moeten kiezen. "Geleidelijke groei van het aantal mensen dat een tegenprestatie levert, zorgt ervoor dat uitkeringsgerechtigden iets doen waar zij beter van worden en dat organisaties er wat aan hebben, in plaats van dat ze worden opgescheept met iemand waarop zij niet zitten te wachten. Zo kan er rustig worden getoetst op verdringing en kunnen er klussen worden gevonden die relevant zijn."

Lees verder na de advertentie

 
Na een onderzoek bleek dat 35 van de ruim 400 gemeenten daadwerkelijk werklozen onbetaald aan het werk zetten

In Rotterdam werken 2600 van de 37.000 bijstandsgerechtigden twintig uur onbetaald of volgen een cursus. Via de Vrijwilligerswinkel van directeur Hanneke Grootenboer in de buurt Crooswijk zijn 350 werklozen aan de slag. "Bij de vogelopvang, bij buurtactiviteiten, de zeilvereniging en in bijvoorbeeld het dierenasiel", zegt zij. "Sommige mensen zijn onmiddellijk enthousiast, anderen mopperen in het begin of vinden het doodeng om iets te doen. Het is goed dat mensen uit hun sociale isolement worden gehaald. De ervaring leert dat zij het na een tijdje leuk vinden. Je ziet zelfs dat lichamelijke klachten afnemen. Ik had hier iemand met migraine en die had na een tijdje nergens meer last van."

In Rotterdam bepaalt de sociale dienst wie onbetaald aan het werk moet. Tot dusver zijn dat in elk geval de langdurig werklozen. Groo-tenboer: "Het is goed om een stok achter de deur te hebben. Sommigen gaan uit zichzelf iets doen, maar de meesten hebben een duwtje in de rug nodig." Zij zegt dat haar Vrijwilligerswinkel en de organisaties waar mensen aan de slag gaan het gros van de deelnemers weten te motiveren. "Maar je kunt iemand natuurlijk niet iets laten doen waar hij helemaal geen belangstelling voor heeft. Je moet kijken wat iemand kan en wil, en begeleiders in organisaties vangen iedereen goed op en houden rekening met waar deze mensen vandaan komen."

Doel of middel?
Wetenschapper Roland Blonk verwacht dat het plan om vrijwilligerswerk voor alle bijstandsgerechtigden verplicht te stellen 'een zachte dood sterft'. "Het vraagt veel inzet om deze maatregel te handhaven." Er moet werk worden gezocht, er moet worden ingeschat wat iemand kan en er moet begeleiding zijn. Dat is een gigantische operatie, betoogt hij.

"Is het vragen van een tegenprestatie een doel op zichzelf of een middel om iets anders te bereiken, namelijk het krijgen van meer eigenwaarde en het leren van meer vaardigheden zodat de kans op een baan groter wordt?" vraagt Blonk, werkzaam bij TNO en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Als doel op zich ziet Blonk niets in het voorstel van Klijnsma. Als middel om te reïntegreren, is het alleen onder specifieke voorwaarden effectief, zegt hij. Zo moet er perspectief zijn op echt werk.

VVD-Kamerlid Potters meent dat alle bijstandsgerechtigden minimaal zestien uur per week laten werken goed is te realiseren. "Heel veel mensen in de bijstand leveren nu al een tegenprestatie. Die hebben dat zelf georganiseerd omdat zij graag iets willen doen. Die geven bij de gemeente aan waar ze mee bezig zijn. Geef mensen het vertrouwen. Je hebt een heel kleine groep die niets wil en die moeten daarop worden aangesproken. Ga ook een keer iets doen wat je niet gewend bent. Zo kan een bouwvakker die geen werk kan vinden onbetaald aan het werk in de zorg en wie weet krijgt hij daar een baan. Een nieuwe stap vergroot het perspectief op werk. Ik zie geen doemscenario's, maar denk dat wij er gewoon mee aan de slag moeten."

 
Is het vragen van een tegenprestatie een doel op zichzelf of een middel om iets anders te bereiken, zoals het krijgen van meer eigenwaarde en het leren van meer vaardigheden

Investeren in opleidingen
Blonk wijst erop dat Nederland bijna 400.000 bijstandsgerechtigden telt en dat die groep zeer divers is. "Je hebt mensen met psychische problemen en verslaafden en anderen die in principe niet kunnen werken. Een ander komt gewoon na een tijdje weer aan de slag. Daartussenin zit een categorie die de vaardigheden mist om een baan te vinden. Dat is hun schuld niet. Negentig procent wil graag aan de slag maar bij bedrijven zijn banen op mbo-niveau en lager weggehaald, bijvoorbeeld administratief werk bij banken. Die banen bestaan niet meer. Wat er nog wel is aan werk is ingenomen door mensen die hoger zijn opgeleid. Als de economie aantrekt en er weer meer werk komt, ontstaat er ruimte. Daarom moeten wij nu meer investeren in opleidingen zodat vaardigheden van mensen op peil blijven, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Als mensen door opleiding doorstromen naar hogergeschoold werk komt er ruimte voor mensen die nu in de bijstand zitten. Dan is het bedrijfsleven ook innoverend en houdt beter het hoofd boven water. De afgelopen jaren is niet of nauwelijks geïnvesteerd in scholing van lageropgeleide werknemers."

De hoogleraar en TNO-wetenschapper vreest dat vrijwilligers met een bijstandsuitkering werk gaan doen waarvoor eerder werd betaald. "Grasveldjes worden niet meer bijgehouden en op scholen blijft werk liggen. De overheid trekt zich terug. Schoonmaken van een klaslokaal moet tegenwoordig in 90 seconden, want meer geld is er niet voor het schoonmaakbedrijf. De school blijft vies en dan zeggen een paar bijstandsmoeders: dat doen wij wel onbetaald. Ook in de zorg zijn veel taken weggesaneerd en dat werk doen vrijwilligers nu. Je kunt van mening verschillen of dat erg is, maar feit is dat het voorheen betaald werd en nu onbetaald wordt gedaan."

VVD'er Potters vindt dat moeilijk is aan te geven wat wel en niet gedaan kan worden door vrijwilligers. Want hij kan zich voorstellen dat er werk is, zoals koffieschenken in een verzorgingshuis, waarvoor vroeger werd betaald en waarvoor nu geen geld meer is. "Ik vind het geen probleem dat iemand dat onbetaald doet die in de bijstand zit. De gemeenten moeten heel alert zijn op wat kan en wat niet kan."

Rotterdam is 'heel scherp' op verdringing van betaalde arbeid door vrijwilligers, zegt Groo-tenboer. "Soms klopt een commercieel bedrijf bij ons aan. Die is als het gaat om vrijwilligerswerk aan het verkeerde adres. Laten ze maar een stage met uitzicht op een betaalde baan organiseren." Schoonmaakwerk en strijken is werk dat bij de thuiszorg hoort, vindt Grootenboer. Boodschappen doen voor iemand kan wel onbetaald. "We letten goed op, maar wij leven wel in een tijd waarin voor veel maatschappelijke taken, die nuttig zijn, geen geld meer is."

 
Schoonmaken van een klaslokaal moet tegenwoordig in 90 seconden, want meer geld is er niet voor het schoonmaakbedrijf

Taylor (49): Ik ben actiever en ik heb regelmaat
"In 2001 ben ik van mijn man gescheiden en ben ik van Amsterdam naar Rotterdam verhuisd. Ik heb vanaf dat moment geen werk meer gezocht, omdat ik graag thuis wilde blijven voor mijn vier kinderen. Doordat ik niet meer werkte, ging ik mij thuis wel vervelen.

Toen ik moest gaan werken voor mijn bijstandsuitkering vond ik dat eng. Het was al tien jaar geleden dat ik gewerkt had en ik wist niet wat ik moest verwachten.

Nu zit ik achter de balie van het wijkservicecentrum van Rotterdam-Kralingen. Daar maak ik afspraken voor mensen die een maatschappelijk werker of vervoer naar het ziekenhuis willen.

Ik wil graag een kapsalon opzetten, maar ik ben nu niet op zoek naar werk. Ik zie dit werk achter de balie gewoon als mijn baan. Het is leuk, je hebt contact met mensen en je helpt ze. Ik help hier vooral ouderen, maar ook mensen met een uitkering of schulden.

De tegenprestatie heeft me meer rust gegeven. Ik heb minder stress. Ik doe dit werk vier uur per dag, vijf dagen per week. Dat is niet heel veel, maar ik vind het oké zo. Ik ben nu actiever in het dagelijks leven en ik heb regelmaat."

Deel dit artikel