Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Volwassenen blijven in Jeugdland hangen

Home

Dolph Kohnstamm

In 1975 verscheen de eerste druk van dit boek en in 1997 de vijftiende. Een bestseller dus, tenminste voor een boek over opvoedkunde. Hoe is achteraf het succes van 'Grootbrengen door kleinhouden' te verklaren? Daarvoor moeten we ons verplaatsen in de jaren 1975 tot 1985. De seksuele revolutie en de 'anti-autoritaire opvoeding' waren pas een paar jaar oud; de economie stagneerde; de Koude Oorlog met de Sovjet-Unie en China gaf een gevoel van dreiging.

De reactie daarop van de regering leidde begin jaren tachtig tot hevige protesten tegen de plaatsing van kruisraketten. De spraakmakende jeugd -al of niet getooid met hanenkammen- kwam in opstand tegen de gevestigde orde. Men vroeg de opvoedkunde om raad: wat te doen met de jeugd- en jongerenproblematiek?

De historica Lea Dasberg koos voor haar analyse een pakkende titel: U moet ophouden uw kinderen groot te brengen door ze klein te houden; u moet hen helpen groot te groeien door hen te bevrijden uit de gevangenis die Jeugdland heet. Dit verwijt aan ouders en andere opvoeders sprak natuurlijk vooral de jonge mensen aan en dus werd haar boek tot standaardlectuur in vrijwel alle pedagogische opleidingen.

In de eerste drie hoofdstukken, het grootste deel van het boek, beschrijft Dasberg de geschiedenis van het denken over de opvoeding van kinderen sinds de 18de eeuw, de tijd van de Verlichting en Rousseau's 'Emile'. Zij beschrijft het ontstaan van Jeugdland, een beschermde kinderwereld, eerst alleen voor de kinderen uit de hogere standen, later ook voor die uit de gegoede burgerij, en ten slotte, maar dan pas tegen het einde van de 19de eeuw -de tijd van Montessori en Ligthart, zie eerdere afleveringen in deze serie- ook voor het arbeiderskind. Jeugdland beperkt zich overigens tot de industrieel en economisch ontwikkelde landen in Europa en de Verenigde Staten.

Dasberg vindt dat het streven naar bescherming en afzondering van het kind al aan het begin van de vorige eeuw te ver ging, bijvoorbeeld in de idyllische inrichting van het leesonderwijs met de landelijke leefwereld van Ot en Sien. Een verwijt dus ook aan Jan Ligthart, de geestelijke vader van Ot en Sien, maar mijns inziens wel onterecht. Dit neemt niet weg dat haar historische beschrijvingen, deels gebaseerd op haar grote kennis van de geschiedenis van het kinderboek, nog steeds boeiend zijn om te lezen, ook door haar mooie stijl van schrijven.

Dasberg ziet het beschermde Jeugdland, afgezonderd van de wereld van de volwassenen, vernietigd worden in de Tweede Wereldoorlog. In 2000 zou ze ook nog vertellen hoe de permanente oorlogssituatie in Israël kinderen heel vroeg confronteert met de strijd die volwassenen voeren over de te volgen politiek: ,,Ze krijgen er jonger dan hier het gevoel dat ze deel zijn van de volwassen wereld.''

Ik meen dat zij het aantal Nederlandse gezinnen dat in de Tweede Wereldoorlog zodanig leed, dat de kinderen en jongeren erdoor uit Jeugdland geworpen werden, sterk heeft overdreven. De cesuur die zij aanbrengt is niet overtuigend. Na de oorlog werden kinderen niet eerder volwassen dan daarvoor. De grote verandering kwam pas in de jaren zestig en zeventig, kort voor zij haar boek schreef.

De kloof tussen de in de laatste twee eeuwen geleidelijk steeds meer afgezonderde en beschermde wereld van kinderen en die der volwassenen kan immers op twee manieren overbrugd worden: Doordat kinderen en jeugdigen weer meer voor vol aangezien en als zodanig behandeld worden én doordat de volwassenen zich meer als kinderen gaan gedragen. Deze laatste trend beschrijft Dasberg in 1975 al heel beeldend en met geestige details. Die trend heeft zich sindsdien alleen maar doorgezet.

Zij verwijt de volwassenen dat zij niet meer oud willen worden, het verouderingsproces zoveel mogelijk negeren, zich als jeugdigen blijven kleden en gedragen. Haar ideaal is dat van een levensloop waarin de volwassen mens zijn leeftijd niet verdoezelt en voor een jongere generatie een voorbeeld kan zijn van bezonnen ervaring, van wijsheid, van cultuur.

Heeft Dasbergs oproep om kinderen minder onmondig te maken door hen meer te betrekken in de grote problemen van de wereld om hen heen zin gehad? Enerzijds heeft dat proces zich wel voltrokken. Vanaf de eerste groepen van de basisschool worden kinderen actief betrokken in de hulpverlening aan kinderen in rampgebieden, in de zorg voor een schoon milieu. Op de televisie wordt nog maar heel weinig van het wereldleed aan kinderen onthouden. Voorzover hun taal- en denkontwikkeling dat mogelijk maakt leven zij mee met de volwassenen.

Het agressieve protest van adolescenten tegen hun ouders -een aanleiding voor Dasbergs boek- is verdwenen. Ook in seksueel opzicht heeft zich, mede door die televisie, een uitbraak uit Jeugdland voorgedaan die Dasberg tot vreugde moet stemmen. Want scherp veroordeelde zij in dit boek de uitgestelde seksualiteit van weleer. Maar anderzijds zijn er in deze tijd tekenen van verhoogde kinderbescherming, tegen pornografische voorstellingen, extreem agressieve computerspellen, ja zelfs tegen een enkele pets op een arm in wanhoop door een moeder gegeven.

Maar ook de volwassenen worden meer beschermd tegen onheil dan in 1975. Slachtofferhulp, soms aangeboden nog voor de getroffene daarom vraagt, gaat uit van een hulpeloosheid onder volwassenen, van een tekort aan zelfredzaamheid, die vroeger kenmerkend was voor Jeugdland alleen. Volwassenland en Jeugdland zijn dus sterker verbonden geraakt, geïntegreerd. De grenzen zijn vervaagd. Aan de cijfers uit tevredenheidsenquêtes is af te leiden dat Nederlanders het wel goed vinden zo.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie