Voedselbank maakt afhankelijk en helpt niemand uit de goot

home

James Kennedy

Voedselpakketten bij de voedselbank. ©ANP
Column

Hoe bevorder je de zelfredzaamheid van mensen op de armoedegrens? Lukt dit beter in de verzorgingsstaten van Europa of in de kapitalistische samenleving van Amerika? Amerika lijkt het land van rugged individuals, waar mensen hebben geleerd hun hoofd boven water te houden omdat de overheid hen niet redt als het fout gaat.

Maar als je het boek 'Toxic Charity' van Robert Lupton moet geloven, creëert de Amerikaanse liefdadigheid evenveel afhankelijkheid als de verzorgingsstaten van Europa. Hoewel veel mensen ervan overtuigd zijn dat het geven van giften aan minderbedeelden een prijzenswaardige activiteit is en goed burgerschap bevordert, wijst Lupton vooral op de gevaren. Hij spreekt uit ervaring. Bijna veertig jaar lang was hij opbouwwerker in Amerikaanse binnensteden. Door schade en schande heeft hij geleerd dat mensen soms niet vooruit te branden zijn, zolang zij kunnen rekenen op het medelijden en de liefdadigheid van rijkere medeburgers.

Volgens Lupton helpt liefdadigheid niet als het structureel eenrichtingsverkeer is. Als je via voedselbanken gratis eten en drinken geeft, haal je niet meer mensen uit de goot, maar krijg je alleen langere rijen. Soms lijkt hulp niet gericht op het verbeteren van leefomstandigheden van arme mensen, maar op de wens van de hulpgever om anderen te helpen.

In Amerika organiseren veel kerken kortdurende Mission Trips naar exotische oorden om arme mensen te helpen bij het bouwen van kerken of het schilderen van scholen. De kosten van dergelijke reizen zijn vele malen hoger dan de kosten die je zou betalen als je de lokale bevolking goed betaalt om dit werk zelf uit te voeren. En de resultaten vallen vaak tegen omdat de bevolking de gebouwen niet onderhoudt, of gebruikt voor andere doeleinden.

In Amerika is het belang van het particulier initiatief in het bestrijden van sociale noden veel groter dan in Nederland. We weten dat verzorgingsstaten de zelfredzaamheid en de arbeidsparticipatie van mensen doen afnemen. Maar dat liefdadigheid ook zulke effecten veroorzaakt, was minder helder.

Wat betekent dit voor Nederland, nu de overheid bezuinigt op minimabeleid en reïntegratie? Waarschijnlijk hoopt zij dat burgerinitiatieven ontstaan en lokaal in de noden voorzien zal worden. Maar wat is de kwaliteit van de zorg die burgers elkaar geven? Als voedselbanken alleen gratis voedsel uitdelen en ze hulpbehoevenden niet aanzetten tot het verbeteren van hun leefomstandigheden, komt het einde van de tunnel niet snel in zicht.

Lupton is voorstander van het oprichten van coöperaties, waar de hulpvragers eerst lid van moeten worden (en dus een klein geldbedrag betalen) en vervolgens actief zijn in het verzamelen, sorteren en onderling verdelen van voedsel. Hulpvragers die alleen maar ontvangen, verliezen hun waardigheid, zelfvertrouwen en motivatie. Maar als ze mede-eigenaars worden, die investeren in hun eigen onderneming, komt er levensenergie los en kunnen ze anderen recht in de ogen kijken. Want uiteindelijk moeten ze de intrinsieke motivatie vinden om hun leven een andere draai te geven. Hulp van buitenstaanders is daarbij soms hard nodig. Maar die moet wel zoveel mogelijk tweerichtingsverkeer zijn. Wat heb je nodig? Wat kan ik doen voor jou? Wat kun je doen voor mij?

Dat gaat minder goed als vrijwilligers alleen kortdurende en afgebakende projecten uitvoeren op het tijdstip dat hun uitkomt. Dan kan zich geen langdurige relatie ontwikkelen waarbij de hulpgever luistert en meebeweegt. Het is gemakkelijker aan hulpbehoevenden te geven en hun zaakjes te regelen, dan naar hen te luisteren en hen te stimuleren tot veranderingen. Zo'n een-op-eenrelatie kan veel tijd kosten.

Voordat lokale organisaties opspringen om burgers te redden die door bezuinigingen tussen wal en schip zijn gevallen, moet goed worden nagedacht over de wijze waarop hulp effectief kan zijn.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie