Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Voedsel voor de hersens

Home

KEES DE VRÉ

Het voedsel op de tentoonstelling De Etende Mens is niet om op te eten, maar om over na te denken. Op een speelgoedboerderij met houten varkentjes mag een nijptangetje om de staartjes af te knippen niet ontbreken.

Tweeëntachtig in porselein gegoten plofkippen, tot gehakt gebreide draadjes kweekvlees of bordjes van ter dood veroordeelden in Texas met hun galgemaal erop weergegeven. Eten moet tot nadenken stemmen en daar is op de tentoonstelling De Etende Mens in het Designhuis in Eindhoven geen ontkomen aan. Het prikkelt, het schuurt, het knaagt.

Eten is er in het welvarende Westen overal en in overvloed. Voor een prikkie te koop ook. Daarom denkt de mens er niet meer over na, terwijl het eten toch driemaal daags in het lichaam verdwijnt. Het is je beste vriend, noodzakelijk voor je voortbestaan, maar bijna niemand ziet die relatie nog. De tentoonstelling wil zichtbaar maken wat normaal onzichtbaar blijft. Iedereen praat over Apple, maar wie heeft het nog over een appel?

Fraai verbeeld is die verbroken relatie in de porseleinen plofkip van Artúr van Balen. Hij kocht zo'n kip in een supermarkt en maakte er een glanzend wit afgietsel van in zeer prijzig Duits porselein. Hij goot er niet een, maar fabriceerde 82 identieke kiloknallers die netjes gerangschikt staan opgesteld op een witte tafel. Zo word je toch weer geconfronteerd met een monotoon massaproduct dat voeding vandaag de dag is - maar wat je niet weet, of niet wilt weten.

De als kinderspeelgoed gepresenteerde varkensboerderij van Tomm Velthuis ziet er op het eerste gezicht onschuldig uit. Een opengewerkte stal met beesten in hokken, alles gemaakt van multiplex. Bij nadere beschouwing zie je hoe weinig ruimte de beesten hebben.

In een plastic zakje aan de muur zitten extra varkens. In dat zakje zijn tevens een nijptang, een vijl en een scheermes opgenomen. Zo leer je spelenderwijs dat de moderne vleesindustrie de varkensstaart afknijpt, de tanden afvijlt en de ballen afsnijdt, om maar zo efficiënt en goedkoop mogelijk de karbonade op ons bord te krijgen.

Wat vrolijker oogt de fotogalerij van Uli Westphal van groenten met een clownesk uiterlijk. De glimlach die de plaatjes je ontlokken verdwijnt rap als je weet dat dit 'misvormde' eten de veiling doorgaans niet haalt.

Het past niet in de gestandaardiseerde kisten en dozen waarin alleen de monotone eenheidsworst mag plaatsnemen. Dat - nog steeds goede - eten wordt doorgedraaid, maar gelukkig zijn er steeds meer mensen die er een bestemming voor zoeken.

Wij realiseren ons liever niet dat vlees van een levend beest komt. Het servies van Marre Moerel laat direct het verband zien tussen het hele, rauwe beest en de weinige delen die wij ervan op ons bord willen terugvinden. Schalen in de vorm van ingewanden en organen, een stierenpoot als lamp en twee kloten als peper- en zoutstelletje confronteren ons, met een knipoog weliswaar, met ongewenste zaken.

"Duurzaamheid is een speerpunt van de tentoonstelling", zegt curator Marije Vogelzang door de telefoon vanuit Londen. "Onze huidige voedselteelt is omgeven door milieuvervuiling, sociaal-economische en gezondheidsproblemen. Ik ben er zelf al jaren mee bezig. De voedselwereld zet schoorvoetend wat goede stappen. Een andere manier van kijken, weg van de gebaande paden, is hard nodig."

"Ontwerpers zijn daar goed in. Hun creativiteit kan onze blik doen kantelen. Dat wil ik in Eindhoven laten zien. Kunst wordt vaak als elitair beschouwd, maar eten is een cultuur die van iedereen is. Geen materiaal is zo van betekenis voor de mens", legt Vogelzang uit.

Haar eigen bijdrage aan de tentoonstelling is een drietal fantasiebeesten: de ponti, de biccio en de sapicu, met verzonnen habitats. "Ik ben hier door onvrede gedreven. We moeten minder vlees eten, maar waarom moeten vleesvervangers er altijd weer als vlees uitzien? Soja in de vorm van een burger of een worst. Waarom? Daar zit geen logica in. Vleesvervangers zijn eigenlijk vormeloze eiwitstructuren. Daar kun je nieuwe vormen bij verzinnen, met een nieuwe ziel en nieuwe smaak."

Zo is er de ponti, een soort knaagdier dat leeft in holen op vulkanisch Hawaï. Hij eet as en lavasteen. Zijn vlees heeft daarom een rooksmaak. De stevige staart kan dienen als stokje voor de presentatie van zijn eigen vlees. Toch presenteert ze de staarten met vlees weer in een vertrouwde groene supermarktverpakking gestopt, afgedekt met cellofaan. "Je moet wel refereren aan iets bekends."

De tentoonstelling beperkt zich echter niet tot duurzaamheid. De schoonheid van het ontwerp speelt ook een rol bij de vijftig kunstenaars die meedoen. Het duo Honey en Bunny laat dakpansgewijs neergelegde pringles zien, magnum-ijsjes en een visstick in een vitrine.

Vogelzang: "Aan het ontwerp van ons eten is net zoveel aandacht besteed als aan een stoel of lamp. De etenswaren zelf kunnen je tegenstaan, maar het neemt niet weg dat er een zekere schoonheid van uitgaat. Eten is inmiddels meer dan louter vullen."

Toch blijft de mens in zijn zwaarste momenten dicht bij het vertrouwde, zo laat een muur met beschilderde bordjes van Julie Green zien. Op die bordjes toont Green de galgemalen van ter dood veroordeelden in de Amerikaanse staat Texas.

De veroordeelden kunnen alles krijgen wat ze willen hebben, maar ze kiezen allemaal voor simpele happen: kip, hamburgers, frites, koffie. Wrang zijn de bordjes met daarop: No final meal request. En een enkele veroordeelde, vertelt Vogelzang, laat zijn moeder overkomen. Om nog één keer de vertrouwde, favoriete maaltijd te bereiden.

Tot en met september

De Etende Mens, met het werk van vijftig kunstenaars en ontwerpers uit binnen- en buitenland, is nog tot en met 30 september te zien in het Designhuis in Eindhoven. Op 25 augustus en 29 september zijn er ook films te bekijken, begeleid door sprekers, workshops en diners. De tentoonstelling is een initiatief van Premsela, Nederlands instituut voor design en mode. Meer informatie: www.designhuis.nl en www.premsela.org.

Deel dit artikel