Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Vluchtelingenverdrag goed toepassen

home

NOL VERMOLEN

Eergisteren werd het nieuwe landelijk bureau van VluchtelingenWerk feestelijk geopend door vice-premier Dijkstal. Hij sprak de zaal vermanend toe over het kerkasiel aan uitgeprocedeerde asielzoekers. Je kunt noch boven de wet staan, noch daarnaast. De wet moet worden nageleefd, daar is geen uitzondering op mogelijk. Aldus Dijkstal.

Op datzelfde moment sprak de staatssecretaris van justitie, mevr. Schmitz, met de Tweede Kamer over het feit dat een zeer aanzienlijk deel van de asielzoekers, al of niet opzettelijk, zonder reis- of identiteitsdocument in Nederland aankomt. Daardoor kunnen diegenen onder hen wier asielverzoek wordt afgewezen, heel moeilijk worden teruggezonden naar het land van herkomst. Er heerste in de Kamer grote morele verontwaardiging en men leek elkaar te vinden in de lijn dat de asielzoekers die zich opzettelijk van hun papieren ontdoen, zouden moeten worden teruggezonden zonder dat naar de inhoud van hun asielverzoek wordt gekeken.

Moeten parlementariërs zich dan niet - zoals de heer Dijkstal toch met verve betoogde - aan de wet houden, zo vroeg ik mij toen af.

Het Vluchtelingenverdrag, dat in Nederland van toepassing is, is gebouwd op een heel duidelijke regel. De lidstaten mogen geen mensen terugsturen naar een situatie waarin zij gegronde vrees hebben voor vervolging om politieke, religieuze, raciale, nationaliteits-redenen of vanwege het behoren tot een sociale groep. Dat is een absolute wetsregel, waaraan Nederland gebonden is. Voordat je terugstuurt moet eerst dat risico worden onderzocht. In het verdrag wordt met geen woord gerept over het (al dan niet opzettelijk) niet hebben van identiteitspapieren. Integendeel, het zegt dat het gebruiken van valse papieren niet mag worden bestraft en dat de ontvangende staat de vluchteling in het bezit moet stellen van identiteits- en reispapieren.

De discussie verraste mij nogal. Het Kamerdebat wekte de schijn dat men zich er voor het eerst van bewust was dat het niet beschikken over identiteitspapieren op zo grote schaal plaatsvindt. Dit terwijl uit de door de overheid gepubliceerde cijfers blijkt dat al jarenlang het grootste deel van de uitzettingen 'administratief' plaatsvindt: de mensen worden op straat gezet omdat de overheid niet in staat is hen terug te zenden wegens het ontbreken van reisdocumenten.

Er zijn overigens vele redenen voor het ontbreken van die papieren, zowel aan de zijde van de vluchteling als aan de zijde van overheden. In vele landen beschikken de onderdanen in beginsel niet over reispapieren. Een vluchteling zal naar de aard van zijn situatie - hij of zij vreest vervolging door de overheid - niet kunnen beschikken over een reisdocument, omdat dat nu eenmaal moet worden aangevraagd bij diezelfde overheid. Betrokkenen moeten zich daarom veelal wenden tot reisorganisaties, die soms van zeer malafide aard zijn, om op illegale wijze het land te kunnen verlaten.

Als men dan niet over de weg het land zonder papieren verlaat - hetgeen nog steeds in grote meerdeheid geschiedt - zal men reispapieren moeten hebben, valse meestal. Die worden niet zelden vanwege hun 'marktwaarde' al in het vliegtuig weer ingenomen door een meereizende reisagent; en van minder nauwkeurige - goedkopere - paspoorten wordt door de 'reisorganisatie' geadviseerd die weg te gooien, omdat betrokkene anders nog problemen zou kunnen krijgen door de valse paspoorten.

Daarnaast zijn er natuurlijk ook asielzoekers die hun paspoorten weggooien uit angst om anders te worden teruggestuurd naar de wereld die zij als een hel op aarde hebben ervaren. Obstructie, ja zeker, maar uit angst. Moet je hun dat aanrekenen? De afwijzing van een asielverzoek betekent helemaal niet dat iemand geen gevaar loopt. Denk alleen maar aan de recente uitspraak van een Duitse rechter die zei dat Afghanen geen bescherming uit het verdrag toekomt nu de vervolging niet van de centrale overheid uitgaat, omdat die er niet is. Hoewel ik het met die uitspraak niet eens ben is de juridische redenering niet onbegrijpelijk. Maar wat heeft betrokkene daaraan? Hem of haar zal het niet kunnen schelen uit wiens loop de kogel komt, hij of zij wil niet dood.

Ik wil met dit alles niet zeggen dat er geen probleem is. Ik heb uitsluitend betoogd dat op de morele verontwaardiging wel wat valt af te dingen en dat de oplossing die door sommigen werd aangedragen regelrecht in strijd met de wet is.

Hier staat tegenover dat ik al jaren heb bepleit, dat als na een zorgvuldige asielprocedure en een zorgvuldige rechterlijke toetsing de uitkomst is dat betrokkene geen bescherming krijgt en hij moet terugkeren naar het land van herkomst, dat ook daadwerkelijk dient te gebeuren. Dat hoort het democratisch sluitstuk te zijn. Asielzoeker noch Nederlandse samenleving is erbij gebaat dat de eerste naar het uitzichtloze bestaan van de illegaliteit wordt gestuwd.

Daarbij dient allereerst, veel meer dan thans, te worden ingezet op beleid dat het de betrokkene mogelijk maakt met opgeheven hoofd uit eigen beweging terug te keren. Maar ook dat andere moet gebeuren. Het ontbreken van identiteitspapieren mag geen beletsel zijn voor het terugkeren en dat is het nu wel. Dat komt deels doordat overheden van andere landen niet meewerken en deels doordat betrokkene niet meewerkt.

Op dit punt moet de oplossing worden gezocht zowel in de sfeer van afspraken tussen overheden als in technieken zoals de dactyloscopie (identificatie via vingerafdrukken). Die oplossing moet geheel los staan van de vraag naar de opzet van het niet hebben van reisdocumenten. Want laat ik het dan eens omdraaien. Ook zij die buiten hun schuld niet over identiteitspapieren beschikken, horen, als ze geheel zijn uitgeprocedeerd en de procedure zorgvuldig was, terug te keren naar het land van herkomst. Maar dan is wel eerst onderzocht of de terugzending naar het land van herkomst niet in strijd is met die ene gouden regel: je mag geen mensen terugsturen naar een land waar hun vervolging te wachten staat.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.