Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vlinders in je benen: wat als je niet kunt slapen door rusteloze benen?

Home

Judith Harmsen

Sommige patiënten hebben door hun rusteloze benen problemen met in- en doorslapen. © Thinkstock
Het consult

Ruim 1 op de 20 Nederlanders heeft last van rusteloze benen. Door onaangame tintelingen in de benen is het simpelweg onmogelijk om stil te blijven zitten. Toch is er nog is nog veel onbekend over deze aandoening. Wat weten we wel en wat wordt nog onderzocht?

Patiënten zeggen dat het voelt alsof er wormen door de benen kruipen. Of alsof er mieren door de bloedvaten marcheren. Of bruisende cola door de aderen stroomt. Wie last heeft van rusteloze benen kan door onaangename tintelingen de benen onmogelijk stilhouden. Duizenden Nederlanders worden door het zogenoemde Restless Legs Syndrome (RLS) regelmatig uit hun slaap gehouden. Maar onderzoekers hebben nog veel vragen over deze aandoening.

Lees verder na de advertentie
RLS komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en steekt meestal de kop op bij mensen boven de 45

Wat weten we wel?

RLS is een neurologische aandoening, waarvan de precieze oorzaak onbekend is. “Maar er zijn natuurlijk wel hypotheses”, vertelt Roselyne Rijsman, neuroloog en somnoloog bij het Haaglanden Medisch Centrum (HMC). “De huidige hypothese is dat RLS wordt veroorzaakt door een verstoring in het neurotransmittersysteem, die ervoor zorgt dat signalen uit de hersenen van zenuw naar zenuw worden overgedragen.”

Patiënten met RLS ervaren een vervelende sensatie in de benen en de onbedwingbare neiging die te bewegen. De ene patiënt beschrijft de sensatie die optreedt bij RLS als tintelingen, de ander als jeuk en de derde als ‘een brandend gevoel’. De klachten zijn ’s avonds het ergst en treden op wanneer de patiënt rustig zit of ligt. Of dat nou op de bank voor de tv of in bed onder de dekens is. Bewegen geeft verlichting. RLS-klachten worden na verloop van tijd steeds erger en kunnen uiteindelijk ook uitbreiden naar de romp of de armen. 80 tot 90 procent van de RLS-patiënten heeft bovendien last van periodieke beenbewegingen. Ongecontroleerde bewegingen in de slaap. Vervelend voor de patiënt in kwestie, wiens nachtrust erdoor kan worden verstoord, maar ook voor eventuele bedpartners die met regelmaat een trap kunnen verwachten.

Hoe onaangenaam ook, RLS-klachten leiden niet altijd tot gezondheidsproblemen. “Hoewel de aandoening voorkomt bij naar schatting 5 tot 10 procent van de mensen, is er slechts 1 à 2 procent die ook echt een verminderde kwaliteit van leven ervaart en behandelbehoeftig is”, zegt Rijsman. “Er is een kans op problemen met in- en doorslapen. Dat kan bijvoorbeeld gepaard gaan met aandacht- en concentratieproblemen.” Onderzoek heeft ook aangetoond dat depressies en angststoornissen vaker voorkomen bij patiënten met RLS. Daarnaast toonde een klein aantal studies aan dat RLS-patiënten een groter risico lopen op hart- en vaatziekten. “Maar dat laatste moet echt nog beter worden onderzocht”, waarschuwt Rijsman.

RLS komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en steekt meestal de kop op bij mensen boven de 45. Vermoedelijk komt dat doordat RLS veel voorkomt in combinatie met andere aandoeningen, zoals een verlaagde ijzervoorraad in het bloed en nierfunctiestoornissen. Ook zwangere vrouwen kunnen soms RLS ontwikkelen en er zijn medicijnen waarvan bekend is dat ze rusteloze benen kunnen uitlokken. “Als een patiënt zich bij ons meldt, kijken we eerst of er sprake is van RLS, of van een aandoening die erop lijkt”, vertelt Rijsman. “Daarna bekijken we of er sprake is van comorbiditeit: als er aanwijzingen zijn dat de RLS-klachten samenhangen met andere aandoeningen doen we aanvullend onderzoek, bijvoorbeeld bloedonderzoek.”

Het algemene advies aan mensen die last hebben van rusteloze benen luidt: zorg voor een zo regelmatig mogelijk slaap- en waakritme. Dat wil ­zeggen: ga zoveel mogelijk op dezelfde tijd naar bed en sta op dezelfde tijd op. Als de klachten grote impact hebben

op het dagelijks functioneren, kan een arts medicatie voorschrijven. Soms gaat dat om een ijzersupplement, in andere gevallen schrijft een arts medicijnen voor die effect hebben op de werkzame stoffen in het neurotransmittersysteem, zoals dopamine, glutamine of adenosine.

Wat wordt nog onderzocht?

Hoewel RLS dus kan voorkomen in combinatie met andere aandoeningen, zijn er ook mensen bij wie de klachten op zichzelf staan. “Die vorm van rusteloze benen lijkt erfelijk overdraagbaar”, zegt Rijsman. “Momenteel wordt veel onderzoek gedaan naar genen die een verhoogd risico geven op RLS.” In verschillende studies zijn al risicogenen geïdentificeerd. Kinderen die deze genen van hun ouders hebben geërfd, lopen een verhoogd risico zelf ook klachten te krijgen. Wetenschappers identificeren risicogenen door te onderzoeken welke genen relatief veel voorkomen bij RLS-patiënten. Rijsman: “Als je weet welke genen dat zijn en wat hun functie is dan kan je uiteindelijk zelfs de therapieën daarop aanpassen. Maar zo ver zijn we nog lang niet.”

Er zijn indicaties dat de RLS-klachten per generatie toenemen, maar hoe dat precies werkt en hoe groot die toename is, moet nog verder worden onderzocht. Wel is bekend dat de familiaire vorm van RLS gemiddeld eerder de kop op steekt dan de vormen van RLS die te maken hebben met geassocieerde aandoeningen. In uitzonderlijke gevallen kunnen ook kinderen last hebben van rusteloze benen.

Wetenschappers zijn nog altijd op zoek naar effectieve manieren om mensen met rusteloze benen te helpen. “Omdat de precieze oorzaak van RLS onbekend is, is de behandeling altijd symptoombestrijding”, vertelt Rijsman. Naar therapieën die kunnen helpen de klachten te verlichten wordt nog uitgebreid onderzoek gedaan. In de tussentijd wijzen patiënten op verschillende fora elkaar op alternatieve behandelingen, variërend van acupunctuur en massage tot meditatie. Rijsman verwijst haar patiënten niet door naar dit soort therapieën, omdat de werking nooit wetenschappelijk is aangetoond. “Maar als patiënten er baat bij hebben is dat natuurlijk altijd mooi.”

Wat kun je zelf doen?

Dat lichte vormen RLS niet direct gezondheidsklachten opleveren wil niet zeggen dat ze niet heel vervelend kunnen zijn. Stichting Restless Legs, een patiëntenorganisatie voor mensen die last hebben van rusteloze benen, geeft op haar website een aantal tips.
- Gebruik niet teveel koffie of alcohol 
- Vermijd stress
- Zorg voor voldoende, matige beweging
- Zorg voor een regelmatig leefritme, met vaste tijden voor opstaan en naar bed gaan
- Probeer in de loop van de avond tot rust te komen, zodat u ontspannen naar bed gaat

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Lees ook:

‘Zes redenen waarom u bij de apotheek niet de gewenste pillen meekrijgt of moet betalen (en wat erachter zit)’

Het gaat er soms hard aan toe bij de balie van de apotheker. Klanten kunnen ronduit agressief reageren als zij hun gewenste medicijn niet krijgen, of ineens moeten bijbetalen. Afgezien van deze klanten die zich ontoelaatbaar laten gaan, zijn er ook Nederlanders die hun verbazing in stilte slikken. Een overzicht van mededelingen die u onaangenaam kunnen verrassen en wat ze betekenen

‘Botox tegen migraine, helpt dat?’

Stelt u zich eens voor dat u vijftien dagen per maand (ernstige) hoofdpijn hebt, waarvan minstens acht dagen migraine. Dat is het lot van patiënten met chronische migraine. De laatste jaren wint een in de Verenigde Staten populaire behandeling ook bij ons terrein: botox spuiten. Helpt dat?

Deel dit artikel

RLS komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en steekt meestal de kop op bij mensen boven de 45