Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vitamine W zorgt ervoor dat je die verkeersboete niet hoeft te betalen

Home

Mark van Vugt

Een bepakte ezel in het Atlasgebergte © AFP
Hoofdzaak

Om iets te leren over menselijk gedrag helpt het om op vakantie te gaan. In Marokko werd mij weer eens duidelijk dat er twee vormen van samenwerking zijn waarop een economie gebaseerd kan zijn, een kleinschalige en grootschalige vorm. Maar die verdragen elkaar niet altijd evengoed.

Met grootschalige samenwerking zijn we het meest bekend in Nederland. Deze wordt ondersteund door een formele economie met vaste prijzen voor goederen, met regels en procedures en instituties die toezien op de naleving ervan. Dit systeem is compleet transparant en werkt uitstekend om handel te bevorderen tussen mensen die elkaar niet goed kennen en waar er geen basis is van vertrouwen.

Lees verder na de advertentie

De tweede vorm van samenwerken is kleinschalig, en die trof ik in Marokko het meest aan. Mensen coöpereren met elkaar op basis van verwantschap of een ander gemeenschappelijk kenmerk, zoals religie, dialect of afkomst. Dit is de meest oorspronkelijke en natuurlijke manier van samenwerken voor de mens. Ook in de Nederlandse economie zien we dat terug. Door alle aandacht voor de beursgenoteerde corporaties vergeten we weleens dat onze Nederlandse economie grotendeels draait op familiebedrijven. Ruim 70 procent van de bedrijven in Nederland zijn familiezaken. Andere diersoorten zoals hyena's, meerkatten en orka's werken uitsluitend samen binnen familie- of stamverband, dus zo vreemd is dat niet.

Terug naar de vakantie in Marokko. We kwamen terecht in het fraaie Atlasgebergte met een Berberse gids in zijn Berberse geboortedorp, kregen lunch aangeboden van zijn Berberse broer, kochten souvenirs van zijn Berberse buren en bezochten een cosmeticashop gerund door zijn Berberse nicht.

Kleinschalig

Kleinschalige samenwerking ziet er charmant uit, maar komt met flinke kosten voor de samenleving. Prijzen liggen niet vast, kwaliteit is niet gegarandeerd, en er zijn geen instanties waarop je terug kunt vallen als je geflikt wordt. Als kleinschalige samenwerking het wint van grootschalige spreken we van corruptie. Transparency International schat dat meer dan 6 miljard mensen leven in landen waar corruptie de norm is.

Een recent internationaal onderzoek, gepubliceerd in vakblad Nature, laat zien hoe makkelijk mensen ten prooi vallen aan corruptie. Deelnemers werden ingedeeld in groepjes en kregen een geldbedrag dat ze konden investeren in een gezamenlijk fonds. Per ronde werd een leider aangesteld die mensen bestrafte als ze niet genoeg geld wilden investeren. In sommige groepen konden mensen de leider omkopen met geld om niet gestraft te worden. In die groepen droegen mensen uiteindelijk minder bij aan het investeringsfonds dan in groepen waar er geen omkoopmogelijkheid bestond. Voorts bleek dat naarmate een leider meer macht had hij of zij meer steekpenningen accepteerde. Ten slotte vonden de onderzoekers dat leiders die in landen waren opgegroeid waar corruptie de norm is vaker steekpenningen aannamen.

In de Arabische wereld noemt men corruptie vitamine W. Met vitamine W kun je ervoor zorgen dat je geen verkeersboete hoeft te betalen

Deze resultaten tonen aan dat corruptie makkelijk te activeren is en dat het grootschalige samenwerking in de weg staat. Uiteindelijk is de samenleving daardoor slechter af. In de Arabische wereld bestaat er volgens de Tunesisch-Belgische journalist Chams Eddine Zaougui een apart woord voor corruptie: Wasa ook wel gekscherend vitamine W genoemd. Met vitamine W kun je ervoor zorgen dat je geen verkeersboete hoeft te betalen of de rij voor de paspoortcontrole kan overslaan.

Dichter bij huis

Maar om corruptie aan het werk te zien hoef je niet per se op vakantie naar de Arabische wereld te gaan. Je kunt bijvoorbeeld kijken naar de verstrengeling van politieke en zakelijke belangen binnen de familie in het Witte Huis. Maar ook dichter bij huis ligt corruptie op de loer, in onze eigen gemeentepolitiek. Er zijn nog nooit zoveel burgemeesters, wethouders en ambtenaren gesneuveld als gevolg van integriteitsschendingen als in de afgelopen jaren. Ook deze trend laat zien dat de mens van nature geneigd is tot corruptie en dat de samenleving alle zeilen moet bijzetten om deze neiging te onderdrukken.

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU en verbonden aan de universiteit van Oxford.

Deel dit artikel

In de Arabische wereld noemt men corruptie vitamine W. Met vitamine W kun je ervoor zorgen dat je geen verkeersboete hoeft te betalen