Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vijf uur strijken zonder plaspauze

Home

Anthony Fiumara

Zondag beleeft het Tweede strijkwartet van Morton Feldman (1926-1987) zijn Nederlandse première. Dat is bijzonder want het werk, met de mythische tijdsduur van vijf uur, wordt zelden in zijn geheel gespeeld. Het Ives Ensemble, dat regelmatig werk van de Amerikaanse componist onder de aandacht brengt, voert het kwartet bovendien uit op de panoramische negende verdieping van de Hogeschool van Amsterdam. Luie fauteuils zorgen daar voor het zitcomfort en als de luisteraar even wil afdwalen, kan hij van het weidse uitzicht genieten. Of hij kan naar de handgeknoopte oosterse tapijten kijken, die de inspiratie vormden voor het werk.

Was zijn kennismaking met de muziek van John Cage in de jaren vijftig van groot belang, zo veranderde Feldmans stijl in de jaren zeventig. Hij begon niet alleen voor grotere bezettingen te schrijven, belangrijker was dat de tijdsduren meegroeiden. 'Mijn hele generatie was gefixeerd op het twintig- tot vijfentwintig-minutenstuk', schreef Feldman over zijn tijdsuitdijingen. 'Dat was onze klok. Zodra je echter het twintig- tot vijfentwintig-minutenstuk achter je laat in een eendelig werk, rijzen er verschillende problemen. Tot een tijdsduur van één uur denk je aan vorm, maar na anderhalf uur wordt dat 'schaal'. Vorm is gemakkelijk -dat is alleen maar het in partjes opdelen van dingen. Maar schaal is een andere zaak.' Die schaalvergroting, gekoppeld aan een verstilling en verkleining van het muzikale gebaar (er 'gebeurt' nauwelijks iets in Feldmans late werken) werd hem ingegeven door schilders als Mark Rothko. Maar ook door de levende patronen op oosterse tapijten, waarvan hij een fervent verzamelaar zou worden.

,,Het werd tijd dat het strijkkwartet eens in Nederland gespeeld zou worden'', verwoordt artistiek leider van het Ives Ensemble John Snijders zijn motivatie voor de uitvoering van het onalledaagse Tweede strijkkwartet, een werk dat Feldman in 1983 componeerde. Cellist Job ter Haar vult aan; ,,Het is bovendien gewoon goede muziek''.

Hoe is het voor een speler om een stuk van deze lengte te spelen? Ter Haar: ,,We weten het eigenlijk nog niet, want we hebben het stuk nog nooit in zijn geheel gespeeld. We gaan dat vóór het concert ook niet doen, omdat we denken dat we dan twee weken onder de wol kunnen. We hebben het in de dagen voorafgaand aan de uitvoering opgebouwd. We speelden dan maximaal twee uur onafgebroken achter elkaar.''

Behalve mentaal moeten de spelers zich ook fysiek voorbereiden. Er is geen tijd om de armen te strekken, om naar de wc te gaan of om even te ontspannen. ,,We hebben geleerd met het repeteren dat het heel goed mogelijk is om niet naar het toilet te gaan. Ik denk dat de violisten en de altviolist steunen meenemen waarop ze hun instrument af en toe kunnen laten rusten.''

Voor het publiek zijn er naast fauteuils en visuele afleiding ook kannen water geplaatst. Bovendien mag iedereen de benen strekken wanneer dat nodig is. Als de spelers daarbij maar niet worden gestoord. Snijders: ,,Je kunt mensen natuurlijk niet dwingen om vijf uur in een stoel vastgebonden te zitten. Feldman zelf viel regelmatig in slaap tijdens de uitvoering van zijn eigen stukken. Wat mij betreft mogen luisteraars even pauze houden om dan weer terug te komen. Het werk heeft ook niet een dusdanig betoog dat je niet meer weet waar het over gaat als je eens tien minuten mist.''

Het is volgens Ter Haar vooral de harmonie die Feldmans muziek zo mooi maakt. Ook het spel met telkens op een net wat andere manier herhaalde patronen en de verschillende soorten van tijdsbeleving die in het werk een rol spelen, spreken de cellist zeer aan. Ter Haar: ,,Ik denk overigens niet dat je van Feldmans strijkkwartet in een trance raakt, of dat er rare dingen met je bewustzijn gaan gebeuren, want daar is de muziek te complex en afwisselend voor. Het werk geeft je bovendien niet zo vaak de gelegenheid om je gedachten te laten varen. Dat vind ik sterk. Volgens mij is Feldman aan het stuk begonnen zonder een idee van de uiteindelijke lengte. Met die mentaliteit hoop ik het ook te gaan spelen.''

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie