Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verslaafd aan je smartphone

Home

Isabel Baneke

"Wie constant op zijn telefoon zit, kan ook minder goed functioneren op zijn werk." © ANP
Interview

Veertig procent van de Amerikanen is verslaafd aan internet, stelt sociaal psycholoog Adam Alter. Hij zelf ook. In zijn nieuwe boek legt hij uit hoe de makers van smartphones, apps en sociale media de mens steeds dieper in hun fuik lokken.

Na een zes uur durende vlucht raakten de wielen van het vliegtuig de landingsbaan van Los Angeles. De man in de stoel naast hem tikte Adam Alter op de schouder. Hij sprak zijn verwondering uit: nog nooit had hij iemand dezelfde handeling zo vaak achter elkaar zien uitvoeren.

Lees verder na de advertentie

Alter (36), hoofddocent aan de Stern Business School van de New York University, had de gehele reis naar zijn schermpje getuurd om 2048 te spelen, een schuifpuzzel-app op zijn smartphone. “Plotseling realiseerde ik me dat mijn gedrag tijdens die vlucht geen uitzondering was”, zegt hij over de observatie van zijn medereiziger, die inmiddels zo’n vier jaar geleden werd verwoord.

Zouden het alleen de sociale apps en spellen zijn, die mensen almaar naar hun telefoon deden grijpen?

Adam Alter, sociaal psycholoog

De sociaal psycholoog spendeerde uren en uren op zijn mobiel, iedere dag weer. Hij liet de tijd door zijn rap over het scherm bewegende duimen glippen, terwijl hij e-mails beantwoordde, spelletjes won, en het leven van anderen op sociale media bestudeerde.

“Gestimuleerd door mijn academische achtergrond, rezen er twee vragen in mijn hoofd. Eén: lag het aan mij? Was ik zo verslavingsgevoelig voor technologie? En twee: zouden het alleen de sociale apps en spellen zijn, die mensen almaar naar hun telefoon deden grijpen? Ik raakte geïntrigeerd door mijn eigen obsessie.”

Techgiganten kijken wel uit

Alter dook studies in en wendde zich tot experts, in dit geval de mensen achter de technologie. Tot zijn grote verbazing ontdekte hij dat de breinen achter de smartphones, tablets en apps in het openbaar weliswaar dwepen met hun nieuwste ontwikkelingen, maar hun eigen kinderen en zichzelf zo ver mogelijk weghouden van mobiele apparaten.

Zo bekende Apple-icoon Steve Jobs, die tijdens de lancering van de iPad begin 2010 niet kon stoppen met het opnoemen van redenen waarom iedereen zijn uitvinding moest aanschaffen, later aan een journalist van The New York Times dat hij zijn kroost verboden had een iPad te gebruiken.

Jobs bleek niet de enige. “Het leek wel alsof techgiganten de hoofdregel van drugdealers hanteerden: don’t get high on your own supply, word nooit high van je eigen handel. Ik besefte dat ik op iets vreemds was gestuit, dat ik beet had. Ik besloot het onderwerp nader te bestuderen.”

Het is niet zo vreemd dat de meeste mensen hun smartphones maar moeilijk kunnen weerstaan, schrijft Alter in ‘Superverslavend’, het boek waarin hij zijn bevindingen heeft neergepend. Facebook, online-spelletjes en datingapps: uit zijn verzamelwerk van bestaand wetenschappelijk onderzoek blijkt dat internetproducten zijn ontworpen om gebruikers verslaafd te maken.

Als we niet oppassen gaat het de verkeerde kant op, en gaat de technologie het leven domineren

Adam Alter, sociaal psycholoog

In de technologie zitten snufjes die de mens steeds doen terugkomen, zoals de blauwe vinkjes van WhatsApp, die aangeven dat de ontvanger de berichten heeft gelezen. Dit controlemechanisme zorgt ervoor dat de ander sneller reageert. En wat te denken van de ‘retweet’-knop van Twitter, die berichtentikkers steeds doen checken hoe veel mensen hun boodschap hebben overgenomen?

Door toedoen van dit soort psychologische trucjes, stelt Alter, lijdt meer dan 40 procent van de Amerikanen aan een of meerdere digitale verslavingen. Met name de introductie van Facebook in 2004, de komst van de iPhone in 2007 en de doorbraak van de iPad in 2010, hebben de levens van velen drastisch doen veranderen. Waar volwassenen in 2008 gemiddeld 18 minuten per dag aan hun telefoon besteedden bijvoorbeeld, was dat in 2015 bijna 3 uur.

“Met mijn boek wil ik niet de volgende persoon zijn die op een zeepkist gaat staan, met zijn vinger naar de tech-industrie wijst en zegt dat het allemaal slecht voor ons is”, haast hij zich te zeggen tijdens een gesprek in een Amsterdams hotel. “De smartphone en tablet hebben ons een heleboel positieve dingen gebracht. Maar als we niet oppassen gaat het de verkeerde kant op, en gaat de technologie het leven domineren. Ik wil mensen wakker schudden.”

Tekst loopt door onder afbeelding.

© Thinkstock

‘Verslaafd’ klinkt angstaanjagend, het doet denken aan sigaretten, coke en heroïne. Wat is uw definitie van een verslaving?

“Onder een gedragsverslaving versta ik, en vele psychiaters en psychologen met mij, een handeling die je dwangmatig verricht. Steeds opnieuw trek je het apparaat uit je broekzak, omdat je een sterke behoefte voelt dat te doen. Misschien vind je het heel irritant van jezelf dat je steeds op weer naar Facebook of een online-winkelwebsite gaat om te kijken of er iets nieuws te zien is, maar toch doe je het.

“De handelingen vanuit een verslaving verschaffen je op korte termijn plezier. Maar op de lange termijn hebben zij een negatieve uitwerking op je welzijn. In sociaal opzicht, om mee te beginnen. Wie zijn of haar smartphone veel gebruikt, maakt minder contact met anderen ‘in het echt’. Dat hoeft op zich helemaal niet erg te zijn, niet iedereen is verslaafd, maar het kan negatieve gevolgen hebben. Bovendien blijkt uit onderzoek dat wanneer iemand overmatig op internet zit, zijn of haar vermogen om zich in te leven in de ander afneemt.

Net als een speen voor baby’s, maakt dat apparaatje ons kalm

Adam Alter, sociaal psycholoog

“Ook vanuit psychologisch oogpunt schaadt een gedragsverslaving de kwaliteit van je leven. Ons geheugen en concentratievermogen lijden onder de obsessie met onder meer Snapchat, internetgames en datingapps. We zijn minder creatief, denken minder diep na en weten niet meer hoe we ons moeten vervelen.

“Kijk eens rond wanneer je in de lift staat. Ook al duurt het maar tien seconden om ons naar de volgende verdieping te brengen, een heleboel mensen grijpen naar hun telefoon. Net als een speen voor baby’s, maakt dat apparaatje ons kalm. We worden onrustig en angstig als we het even niet bij de hand hebben. 60 procent van de volwassenen tussen de 18 en 64 jaar slaapt zelfs met zijn telefoon naast zich.

“En bijna iedereen – 95 procent – kijkt een uur voordat hij naar bed gaat nog even gauw op zijn telefoon, tablet of labtop. Die schermen stralen een blauw soort licht uit dat de productie van het slaaphormoon melatonine afremt, waardoor je minder goed slaapt.

“Verslaving tast je financiële welzijn aan, de technologie verandert de manier waarop we ons geld uitgeven, denk aan online winkels. En wie constant op zijn telefoon zit, kan ook minder goed functioneren op zijn werk.

“Tot slot zijn er de fysieke consequenties, al komt dat bij de verslaving aan de smartphone niet zo veel voor. Toch ben ik tijdens mijn zoektocht op mensen gestuit die niet meer konden stoppen met bewegen, omdat hun slimme horloge hun stappen telde. Of andersom: door de tijd die we doorbrengen op mobiele apparaten, bewegen we minder.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Thinkstock

Wie compleet opgaat in een boek of zappend voor de tv zit, komt ook niet gauw van de bank af. Wat maakt smartphones, apps en sociale media anders?

“Er is een aantal grote verschillen. Het bestuderen van je telefoon kan altijd en overal. Waar je ook gaat, het apparaat volgt je. En je verslaving dus ook. Dat maakt het moeilijk de verleiding te weerstaan.

“Bovendien verandert de technologie continu. De televisie, laat staan een boek, is sinds haar introductie niet veel veranderd. Je gaat zitten en kijkt. Maar de ontwikkelaars van sociale media en apps testen iedere dag nieuwe trucjes uit op hun honderden miljoenen gebruikers, om te kijken hoe ze hen nog langer vast kunnen houden.

Met name zijn on­voor­spel­baar­heid trekt ons steeds dieper in de fuik van de smartphone

Adam Alter, sociaal psycholoog

“In games worden levels toegevoegd en weer verwijderd, op Netflix begint de nieuwe aflevering van een serie sinds kort automatisch wanneer de vorige is afgelopen en Facebook kwam met de ‘like’-knop, wat een schot in de roos bleek. Sindsdien is het sociale netwerk niet meer gewoon leuk zoals in het begin, maar verslavend.

“Met name zijn onvoorspelbaarheid trekt ons steeds dieper in de fuik van de smartphone. Wij mensen houden van feedback, van het duimpje, maar niet van voorspelbare feedback. Wanneer we soms beloond worden, en soms niet, wakkert dat het jagersinstinct in ons aan. Dat is ook de motor achter gokken.

“De onvoorspelbaarheid van interactie op Instagram, Snapchat en Tinder werkt als een magneet. Zou er iemand gereageerd hebben? Heeft hij al een nieuwe foto gepost? Wat zou er in dat mailtje staan?

“En door met onze gevoeligheden voor zaken als onvoorspelbaarheid te experimenteren bouwen de tech-iconen langzaam maar zeker naar een zeer geraffineerd en onweerstaanbaar product, zonder stopknop.

“Want ook dat is een verschil met tv en boeken: het houdt nooit op. Op Twitter en Facebook kun je oneindig doorscrollen. In tegenstelling tot het einde van een hoofdstuk of een reclameblok, zijn de blokkades om te stoppen bij de meeste apps verdwenen. Facebook bijvoorbeeld, heeft zijn knop ‘meer nieuws’ onderaan het scherm, sindsdien blijft de newsfeed zich maar verversen.”

Moet de mens leren sterker in zijn schoenen te staan of ligt de verantwoordelijkheid voor de verslaving bij de makers?

“Dit gaat voorbij aan discipline en zelfbeheersing. Wel kunnen we eisen stellen aan degenen die deze apparaten en apps produceren, net zoals we dat met groen ondernemen hebben gedaan.

“Bedrijven die het milieu vervuilen, zijn tegenwoordig minder succesvol. Ook van techgiganten mogen we verlangen dat ze ons beschermen tegen zichzelf. Een keurmerk zou een idee zijn.

“Bovendien zou de industrie een soort eed van Hippocrates kunnen instellen, vergelijkbaar met die voor artsen. De hoofdvraag: schaad ik de gebruiker met mijn product?

De industrie zou een soort eed van Hippocrates kunnen instellen, vergelijkbaar met die voor artsen

“En er zou nieuwe wetgeving kunnen komen. Regels voor het professioneel gebruik van internet bijvoorbeeld. Zoals in Frankrijk, waar bedrijven met meer dan vijftig man in dienst sinds kort een contract moeten opstellen waarin zij uitleggen hoe zij hun werknemers beschermen tegen het continu checken van hun werkmail buiten de arbeidsuren.

“In Duitsland zijn er zelfs enkele organisaties die het onmogelijk maken berichten te ontvangen wanneer je op vakantie bent. Automatisch worden e-mails uit je inbox verwijderd, en de zender krijgt een bericht dat zijn boodschap niet kan worden afgeleverd.

In de tussentijd: hoe bent u zelf van uw verslavingen afgekomen?

“Nou, ik ben nog steeds verslaafd aan het checken van mijn e-mail. Maar ik heb een aantal maatregelen genomen, die goed werken. Ik heb een aantal heilige smartphonevrije momenten ingesteld. Voor iedere maaltijd, leg ik mijn telefoon weg, in een andere kamer of mijn tas. Dat verlang ik ook van de andere eters.

“Ook gebruik ik mijn telefoon nooit meer in de buurt van mijn eenjarige zoontje, sinds hij op mijn telefoon naar een andere foto swipete, opkeek, en naar me lachte. Deze regel zal ongetwijfeld veranderen wanneer hij ouder wordt, maar uit onderzoek is gebleken dat de eerste jaren cruciaal zijn wanneer het gaat om het aanleren van sociale vaardigheden.

“In het begin was het lastig niet steeds toch – heel even maar – op mijn telefoon te kijken. Ik kreeg last van Fomo, the fear of missing out. Ik wilde niets missen. Maar al gauw merkte ik dat ik me bewuster werd van mijn omgeving. Dat beviel goed. Daarom heb ik sinds kort zelfs een derde regel ingesteld: de hele zaterdag staat mijn telefoon op vliegtuigstand. Tot 's avonds, wanneer ik mijn email moet checken. Haha.

Deel dit artikel

Zouden het alleen de sociale apps en spellen zijn, die mensen almaar naar hun telefoon deden grijpen?

Adam Alter, sociaal psycholoog

Als we niet oppassen gaat het de verkeerde kant op, en gaat de technologie het leven domineren

Adam Alter, sociaal psycholoog

Net als een speen voor baby’s, maakt dat apparaatje ons kalm

Adam Alter, sociaal psycholoog

Met name zijn on­voor­spel­baar­heid trekt ons steeds dieper in de fuik van de smartphone

Adam Alter, sociaal psycholoog

De industrie zou een soort eed van Hippocrates kunnen instellen, vergelijkbaar met die voor artsen