Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

VERNIEUWDE PLANTA

Home

JOEP ENGELS

Maandagochtend 22 augustus 1960: bij de Rotterdamse GGD stromen berichten binnen over een mysterieuze huidziekte. Tal van mensen zijn het afgelopen weekeinde in ziekenhuizen opgenomen met koorts, huiduitslag en vreemde blaasjes. De spreekuren van huisartsen zitten bomvol met mensen die dezelfde klachten hebben.

Het is de elfjarige Robbie Ouwerkerk uit Rotterdam die de medici op het goede spoor zet. Het hele gezin Ouwerkerk zit onder de uitslag behalve zijn vader en zijn broer. Deze twee gebruiken roomboter, heeft Robbie opgemerkt, terwijl de rest van de familie nieuwe Planta smeert.

Met de slogan 'Een kwestie van zuivere smaak. Planta, even puur natuur als vers fruit' heeft Unilever-dochter Van den Bergh en Jurgens op 4 augustus een vernieuwde versie van deze populaire margarine op de markt gebracht. 'Proef de verbetering' staat er op een rode band op de verpakking. Die verbetering schuilt in een nieuwe zogeheten emulgator, ME 18, een bindmiddel dat van de twee hoofdbestanddelen van margarine - water en vet, die normaal niet mengen - een homogeen, smeerbaar mengsel maakt. Bovendien gaat de emulgator spatten bij bakken tegen.

De 'Planta-affaire' neemt in een paar dagen tijd grootse en groteske vormen aan. Al snel wordt duidelijk dat de blaasjesziekte zich niet tot Rotterdam beperkt, maar zich over heel Nederland heeft verspreid en zo'n honderdduizend slachtoffers heeft gemaakt. Bij de een zijn de jeuk en de uitslag hardnekkiger en irritanter dan bij de ander, driehonderd mensen moeten zelfs in het ziekenhuis worden behandeld. Eén vrouw overlijdt, vermoedelijk mede aan de gevolgen van de blaasjesziekte. In die laatste week van augustus 1960 gaat het gerucht dat de epidemie vier levens heeft geëist.

Intussen geeft Unilever voeding aan de Planta-paniek door zeer terughoudend, en soms zelfs onjuiste informatie te verschaffen. Pas na enig aandringen blijkt dat in enige oude Planta's ook de ME 18 is uitgeprobeerd. En weer even later moet de fabrikant toegeven dat de diverse margarinesoorten kunnen mengen als de productie wordt overgeschakeld. Van den Bergh en Jurgens produceert 61 margarinemerken.

Op 10 september, 'dolle zaterdag', is de gekte compleet. Unilever heeft de codenummers van alle mogelijk besmette margarines bekendgemaakt en er ontstaat een run op de kruidenierszaken. Huisvrouwen willen verdachte pakjes ruilen voor veilige. Of liever nog voor roomboter maar die is al snel niet meer te krijgen. En hoe zit het met reeds in Planta gebraden vlees, of met gebak en koek?

Langzaam wordt ook duidelijk dat Unilever de nieuwe emulgator in 1958 al in Duitsland heeft beproefd. Ook toen is er een blaasjesepidemie uitgebarsten. Deskundigen verwierpen toen het verband met de margarine. Unilever nam de margarine uit de handel, testte de emulgator twee jaar lang op diverse proefpersonen, maar vond niets en kwam met de rode Planta.

Van den Bergh en Jurgens wordt door de Hoge Raad in 1964 buiten vervolging gesteld. De affaire gaat de geschiedenisboeken in met de nooit bewezen hypothese dat de emulgator niet de ziekteverwekker is geweest maar de gangmaker voor een onbekend virus.

De affaire heeft Unilever 7,5 miljoen gulden gekost. Daarvan is 1,25 miljoen als schadevergoeding naar 8 000 slachtoffers gegaan. In 1964 verwijdert Unilever het merk uit zijn Nederlandse assortiment. De rol van 'zuiver plantaardige margarine' wordt overgenomen door Brio.

Deel dit artikel