Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Verlichting voor westerse geesten

home

Cokky van Limpt

Op Ameland hangen ze aan zijn lippen: Genpo Roshi brengt westerse boeddhist snelle verlichting.

De boot vanuit Holwerd is bijna leeg – het is geen seizoen voor toeristen op Ameland. Maar vakantiepark Klein Vaarwater doet al jaren goede zaken in de winterse januarimaand. Vorige week hadden bijna driehonderd gasten, mannen en vrouwen, jong, middelbaar en oud, uit vele Europese landen, de Verenigde Staten, Canada, Australië, hun intrek genomen in de bungalows.

Velen zijn er niet voor het eerst. De grote bijeenkomst van zenboeddhisten waarvoor zij zijn gekomen, is inmiddels een jaarlijks terugkerend evenement op het schilderachtige eiland. Je zou het een familiereünie kunnen noemen, van de sangha (boeddhistische gemeenschap) waartoe zij behoren, en die geleid wordt door de Amerikaanse pater familias Genpo Dennis Merzel Roshi, zijn mede-roshi’s (zenmeesters), leraren (sensei’s) en assistent-leraren (hoshi’s). Er zijn ook altijd nieuwelingen zoals ik, die gastvrij worden opgenomen in de familie, maar het ons-kent-ons gehalte is hoog.

Personeel komt er niet aan te pas deze dagen: de zenboeddhisten koken zelf, wassen af, maken schoon. Iedereen heeft een taak: ik veeg de eetzaal. De dagindeling is strak: tussen half zes ’s morgens en kwart over negen ’s avonds wordt een intensief programma afgewerkt: meditatiesessies, maaltijden, taken, diensten in het Japans – met gongs, belletjes en buigingen – en lezingen over de dharma (boeddhistische leer). Twee avonden staan in het teken van ceremoniële wijdingen: op vrijdag treden zeven leken officieel toe tot het boeddhisme, op zaterdag wordt er een aantal monniken gewijd.

De middagbijeenkomst van kwart voor vier tot kwart voor zes is elke dag bestemd voor de specialiteit van deze sangha: het Big Mind-Big Heart-proces – een uitvinding van Genpo Roshi, waarin hij oosterse, boeddhistische inzichten combineert met westerse psychotherapeutische inzichten. Genpo Roshi, die sinds de jaren zeventig zenleraar in Amerika is, heeft deze methode ontwikkeld omdat hij zen uit het klooster wilde halen, de wereld in, om meer mensen te kunnen bereiken.

„Het frustreerde mij enorm dat het zo lang duurde voordat mensen iets van verlichting ervoeren”, zegt Genpo Roshi in een interview dat ik met hem heb. „Daarom zocht ik een manier om zenwijsheid sneller toegankelijk te maken voor westerlingen. In Big Mind meng ik het beste van het Oosten en van het Westen. Deze benadering heeft beide iets te bieden: het boeddhisme maakt de psychotherapie spiritueler, en de psychotherapie maakt het boeddhisme, dat nog teveel onderdrukking van het ego kent, toegankelijker en gezonder. Boeddhisme doodt of ontkent het ego. Big Mind omarmt het ego, het helpt je het ego te leren kennen zodat je ermee kunt omgaan.”

De techniek van de Voice Dialogue, gebaseerd op de archetypen van Jung, is de westerse bijdrage aan Big Mind. Deze methode heeft als doel toegang te krijgen tot de innerlijke stemmen of subpersoonlijkheden, die in onze psyche leven: de vele verschillende kwaliteiten, eigenschappen, beelden en emoties die deel uitmaken van onze persoonlijkheid. De stemmen hebben ook namen, zoals ’de beschermer’, ’de controleur’, ’het gekwetste kind’, ’de criticus’, ’de scepticus’, ’angst’, ’woede’, ’vertrouwen’. Vanuit de boeddhistische spiritualiteit heeft Genpo Roshi aan deze aardse stemmen een aantal transcendente stemmen toegevoegd, waartoe volgens hem ook iedere mens toegang heeft, als hij ze ’uitnodigt’ om zich te uiten. Hij noemt ze onder meer ’de Weg’, ’onmetelijke geest (Big Mind)’, ’grenzeloos hart (Big Heart)’, ’compassie’.

Met sommige van deze stemmen zijn we vertrouwd, omdat we ze ons hebben toegeëigend, andere drukken we weg. Die hebben we ’onteigend’ en naar de kelder van onze psyche verbannen. Meestal zijn dat de stemmen die we liever niet horen, omdat we ze negatief beoordelen, zoals jaloezie en woede. Maar het kan ook om een positieve eigenschap gaan, zoals compassie, waarvan we denken dat mensen als Mandela en Moeder Teresa die wél hebben, maar wij niet.

Uitgangspunt van de Voice Dialogue-techniek en ook van het Bid Mind-proces is dat deze innerlijke stemmen – zowel de toegeëigende als de onteigende, de dualistische en de transcendente, positieve en negatieve – in iedere mens aanwezig zijn en ’gehoord’ willen worden. Door al die stemmen om de beurt aan het woord te laten komen, vooral ook de stemmen ’in de kelder’, gaan mensen zich krachtiger en heler voelen, is de theorie, en kunnen zij soms in een oogwenk een verlichtingservaring krijgen, waarvoor een boeddhist jarenlang op een meditatiekussen moet zitten.

Big Mind is een soort rollenspel, zegt Genpo Roshi, maar wel een serieus spel. Hoe wordt het gespeeld? Voor de met driehonderd man gevulde sportzaal van Klein Vaarwater zit Genpo Roshi in spijkerbroek en T-shirt op een hoge stoel, zodat hij de massa kan overzien. Dan begint hij: „Ik zou nu graag willen praten met de stem van de beschermer.” In de volle zaal gaan meerdere handen omhoog. De eerste kandidaat krijgt een loopmicrofoon in de hand gedrukt. „Wie ben jij?”, vraagt Genpo Roshi. „Ik ben de stem van de beschermer”, luidt het antwoord. „Juist. Wat ben je niet?” „Ik ben niet het zelf.” „Correct. Wat is jouw taak?” „Mijn taak is het zelf te beschermen.” „Hoe doe je dat?”

Zo gaat dat nog even, totdat Genpo Roshi vraagt of hij met een andere stem mag spreken, bijvoorbeeld die van de controleur. De persoon met wie hij het spel speelt, gaat even verzitten of zet een stap opzij, zegt: ’Ik ben de stem van de controleur’, en dan beginnen de vragen weer.

Er spelen zich tijdens dit rollenspel af en toe emotionele taferelen af in de sportzaal. Sommige mensen raken hevig geëmotioneerd, een enkeling barst in huilen uit.

Maar toch, vraag ik mij af, hoe authentiek is dit allemaal? Worden deze mensen echt zo diep geraakt door een misschien lang verborgen dimensie van zichzelf aan het woord te laten, en komt wat ze zeggen werkelijk van binnenuit of fantaseren ze maar wat?

Hoe authentiek het is in het begin, kan Genpo Roshi niet zoveel schelen, zegt hij. „Ik heb inmiddels ervaring met honderdduizenden mensen en weet daardoor dat het vanzelf authentiek wordt, naarmate mensen er meer vertrouwd mee raken. Zelfs zo authentiek dat iemands leven erdoor kan veranderen.”

Het effect van het Big Mind-proces is volgens hem dat het ons toestaat ons minder te identificeren met wat wij ons ’zelf’ noemen. „Doordat we ons doorgaans sterk identificeren met al onze beelden en gedachten over onszelf, en alle concepten van wie we zijn, geloven wij in ons eigen verhaal. Van het boeddhisme weten we dat de oorzaak van lijden gehechtheid is. Hoe meer we ons identificeren met iets, onze kinderen bijvoorbeeld, des te gehechter we zijn. Hetzelfde geldt voor gehechtheid aan het zelf. Als ik me sterk identificeer met mijzelf en niet met jouw zelf, kan ik wel empathie en compassie hebben voor jouw pijn, maar vóel ik jouw pijn niet zoals ik mijn eigen pijn voel. Wat het Big Mind-proces doet, is afstand scheppen tot ons zelf, door onze verschillende kanten te leren kennen en accepteren. Hoe meer afstand we creëren, hoe gemakkelijker we de gehechtheid aan onszelf kunnen loslaten en zo ons lijden verlichten.”

In de ontwikkeling van Big Mind heeft Genpo Roshi ontdekt dat de stem van ’de beschermer’ als een van de eerste naar buiten komt, om een grens te creëren rondom wat ik ’mij’ noem. Waarmee ik me ook identificeer – mijn lichaam, mijn geest, mijn zelf, ik, mij, mijn – daar zet ik een grens omheen en dat probeer ik te beschermen. Die grens heeft twee kanten: hij zet een muur om mij heen, die dingen buiten de deur houdt die mij zouden kunnen kwetsen, maar die muur zet me ook gevangen. Op enig moment komt het verlangen boven om te ontsnappen, los te breken uit de gevangenismuren. En dat is waar Big Mind zo effectief is. Het staat ons toe om, in een oogwenk, buiten de muren te stappen.”

Genpo Roshi heeft de scepticus in mij nog niet overtuigd, maar is graag bereid een privésessie met me te doen. Aanvankelijk is de dialoog tussen hem en de stemmen in mij die hij uitnodigt voor een gesprek, tamelijk oppervlakkig. Maar gaandeweg verandert er toch iets. Ik denk bij de vragen steeds minder na en antwoord daardoor spontaner en directer. Het telkens wisselen tussen de verschillende innerlijke stemmen die Genpo Roshi te spreken vraagt, is een aparte ervaring, moet ik toegeven. Als ik bij thuiskomst het cassettebandje afdraai waarop ik het gesprek heb opgenomen, hoor ik mezelf zelfs dingen zeggen, waarvan ik niet wist dat ik ze gezegd had. Blijkbaar hebben mijn subpersoonlijkheden van alles over mij te vertellen, zodra ik even niet oplet.

Lees verder na de advertentie
(Trouw) © reyer boxem
Genpo Roshi nodigt vanuit zijn regisseursstoel de driehonderd boeddhisten en belangstellenden uit om hun innerlijke stemmen te laten spreken. (Trouw) © reyer boxem

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.