Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Verander het politieke stelsel, niet de burger

home

Maaike van Houten

Baakman: Kijk naar de politieke elite. © TESSA POSTHUMA DE BOER.

Het klinkt allemaal leuk, actief burgerschap en doe-democratie, maar zolang het politieke stelsel slecht functioneert, kunnen burgers niet écht betrokken zijn bij het beleid. Uiteindelijk lopen zij op tegen een muur.

"Pieter Winsemius legt de vinger op de verkeerde zere plek", zegt de Maastrichtse bestuurskundige en politicoloog Nico Baakman. De ideeën van Winsemius, lid van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid, om burgers veel meer dan nu de touwtjes in handen te geven, kloppen niet. Niet de burger moet veranderen, vindt Baakman, maar het politieke systeem.

Winsemius hield gisteren in Den Haag voor de Vereniging voor Bestuurskunde de Van Slingelandtlezing, Baakman trad op als co-referent. In een interview nog voor hij zijn co-referaat hield, is hij buitengewoon kritisch over het concept van de doe-democratie. Winsemius verwacht veel van betrokken burgers en professionals, zoals die deze zomer zijn geportretteerd in een serie in Trouw over doe-democratie. Voorwaarde voor succes is volgens de WRR dat de overheid vertrouwen heeft in de burgers die zich willen inzetten voor de samenleving.

Baakman ziet het niet gebeuren. "In ons stelsel zit de betrokkenheid van burgers gebakken, maar vanaf 1850 is die er door de politieke elite vakkundig uitgesloopt." De wetenschapper heeft een lange lijst om zijn stelling te bewijzen. De gemeentewet van Thorbecke, die in 1851 werd ingevoerd in een veel dunbevolkter land met drie keer zoveel gemeenten. Gemeenten zijn uitgekleed, taken zijn hen ontnomen. En voorzover ze die weer terugkrijgen, geeft het Rijk er geen geld bij, of te weinig. "Gemeenten gaan alleen nog over het hang- en sluitwerk", zegt Baakman, die ook bang is dat het lokaal bestuur te weinig ruimte krijgt voor maatwerk, zoals bij de wet maatschappelijke ondersteuning wel het uitgangspunt is.

Landelijk ziet hij ook genoeg voorbeelden van het negeren van kiezers. In de tijd van Thorbecke was er één kamerlid op 30.000 mensen; straks is dat één volksvertegenwoordiger op maar liefst 165.000 inwoners. Ook hekelt hij de invloed van politieke partijen: "Als je kamerlid wil worden, moet je onder hun juk door, anders kom je er praktisch niet in." Weliswaar kunnen kiezers door voorkeurstemmen mensen de Kamer inhelpen die de partij op een onverkiesbare plaats heeft gezet. Maar dat werkt nauwelijks, zegt Baakman. Pieter Omtzigt, die bij het CDA voldoende stemmen kreeg voor een Kamerzetel, is een uitzondering, "verder is dit een wassen neus". En dat referenda en verkiezingen voor de burgemeester en de minister-president nooit van de grond zijn gekomen, dat noemt de wetenschapper ronduit sabotage. Voorbeeld? "Europa. Er komt een referendum over het verdrag, de burger zegt in meerderheid nee en dan is de reactie: dan vragen we voortaan niet meer wat jullie ervan vinden!"

Baakman legt een directe relatie tussen deze mankementen en de betrokkenheid van de burger: "De vraag is niet: wat moeten we met de burger, maar wat moeten we met het stelsel. Je mag het onvermogen van het stelsel niet afwentelen op de burger. Kijk eerst naar de politieke elite, breng het systeem op orde, en laat de burger met rust."

Het pleidooi van Winsemius om de burger te vertrouwen is aan dovemansoren gericht, denkt de Maastrichtse wetenschapper. "Een politiek systeem dat zo met zijn kiezers omgaat, gaat die mensen echt geen vertrouwen geven." De WRR richt zijn pijlen nadrukkelijk ook op de professionals bij overheid en organisaties. Die moeten er in hun werk net zo goed van uitgaan dat hun klanten of cliënten veel meer dingen zelf kunnen dan zij denken.

Baakman gelooft er niet in: "Professionals zitten met handen en voeten vast aan de regels, zij worden in een keurslijf gedwongen, dat zie ik ook bij universiteiten. Als je hoge eisen stelt aan studenten, dan daalt het rendement en dan krijgt de universiteit minder geld. Dus worden er genadezesjes uitgedeeld. Vertrouwen in mensen lijkt me volkomen terecht, maar de mogelijkheden om in dit stelsel echt wat te doen zijn zo beperkt, dat ik daar alleen maar frustratie en ellende van zie komen."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie